Vestingstad aan de Boven Merwede

Stadshistorie
Gorinchem is rond het jaar 1000 aan de oevers van de Linge ontstaan als vissersnederzetting rond de hoeve van Gorik. De naam Gorinchem wordt voor het eerst genoemd in een document uit 1224 waarin Floris IV de tolvrijdom van de Gorcumers in het gehele graafschap Holland bevestigt. Vanaf de 13e eeuw ontwikkelde Gorinchem zich onder het bewind van de Heren van Arkel tot een middeleeuwse stad die in 1382 stadsrechten kreeg. Toch werd Gorinchem in 1417 ingelijfd door Holland. De laatste telg van het geslacht Van Arkel sneuvelde bij dit gevecht. Een gevelsteen in de Revetsteeg herinnert aan deze gebeurtenis. De aansluiting bij Holland heeft Gorinchem veel voorspoed gebracht. Gorinchem groeide uit tot de achtste stad van Holland.

Martelaren van Gorcum
In 1566 werd de eerste protestantse kerkdienst gehouden. Zes jaar later, tijdens de Opstand (ook wel aangeduid als de Tachtigjarige Oorlog) van de Watergeuzen tegen de Spaans-Habsburgse koning Filips II, werden negentien Gorcumse katholieke priesters en broeders opgehangen. Nadat de stad was overmeesterd door de Watergeuzen, werden de religieuzen overgebracht naar Den Briel. Daar werden waar zij in een turfschuur opgehangen. De geestelijken gingen de geschiedenis in als de martelaren van Gorcum.

Bekende Gorcumers

Hendrik Hamel
Eén van de bekendste inwoners van Gorinchem was Hendrik Hamel. De scheepsboekhouder van de VOC werd in 1630 in de stad geboren. Hamel ging in 1653 in Batavia aan boord van de ‘Sperwer’ voor een tocht naar de Japanse handelspost Deshima. Tijdens deze tocht leed hij schipbreuk op de kust van Korea. Veertien jaar werd hij in Korea vastgehouden en leefde hij in diverse plaatsen, waaronder zeven jaar in Gangjin. Na zijn ontsnapping in 1666 hield hij in opdracht van de VOC een dagboek bij. Hierdoor kreeg Korea voor het eerst bekendheid in het Westen en daarom wordt Hamel in Korea gezien als de ontdekker van hun land. 

Vanwege de historische band tussen Gorinchem en Zuid-Korea die dankzij Hamel tot stand is gebracht, is de vestingstad in 1998 een partnerschap aangegaan met de gemeente Gangjin. Gangjin heeft in 2007 een Hamelmuseum geopend. Daarnaast is een jaar later een standbeeld van de man onthuld en worden er voorbereidingen getroffen voor de bouw van een molen. In het Hamelhuis aan de Kortedijk in Gorinchem is meer informatie over de scheepsboekhouder te vinden. 

Ida Gerhardt
De dichteres en classica werd in 1905 geboren in Gorinchem en overleed op 92-jarige leeftijd. Ze schreef in vaak krachtige bewoordingen over haar ongelukkige jeugd, hypocrisie en de ondergang van het Hollandse landschap. Gerhardt deed dat vaak in traditionele bewoordingen. In 1979 ontving de dichteres de PC Hooft-prijs voor haar gehele Oeuvre.      

Hugo de Groot
Gorinchem was het middelpunt van de beroemde ontsnapping van de schrijver en rechtsgeleerde uit een gevangenis. De Groot zat in de zeventiende eeuw levenslang vast op Slot Loevestein. Tijdens zijn gevangenschap mocht hij verder studeren en lezen. De boeken die hiervoor nodig waren, werden in een boekenkist vanuit Gorinchem naar Slot Loevestein gebracht. Op 22 maart 1621 was er jaarmarkt in Gorinchem. Omdat het feest was, werd de kist niet gecontroleerd. En dus kroop De Groot zelf in de kist. In Gorinchem verkleedde Hugo de Groot zich als metselaar en vluchtte hij succesvol naar Parijs.

Jan van der Heyden
De verbeterde brandspuit en en de straatlantaarn waren uitvindingen van Jan van der Heyden. Maar de geboren Gorcummer is vooral bekend als schilder van landschappen en stadsgezichten. Het werk van Van der Heyden wordt gekenmerkt door de bijzondere perspectieven en zijn nauwkeurigheid. Hij werd geboren in 1637 en overleed 75 jaar later.  

Dinand Woesthoff
De zanger van de Nederlandse rockband Kane staat vooral bekend als Hagenaar, maar werd geboren in Gorinchem. Pas in zijn studententijd verhuisde hij naar Den Haag. Kane is één van de meest succesvolle Nederlandse rockbands aller tijden. Woesthoff brak samen met zijn band in 1999 door met het nummer "Where Do I Go Now". Hij trouwde in 2003 met de bekende Nederlandse actrice Guusje Nederhorst, die een jaar later overleed aan de gevolgen van borstkanker. De 38-jarige Woesthoff is inmiddels hertrouwd.

Huidig bestuur
Gorinchem kent een traditie van langzittende burgemeesters. Louis Rudolph Jules van Rappard was 26 jaar burgervader van Gorinchem. Zijn opvolgers Albertus Schreuder (11 jaar) en Leen Vleggeert (8 jaar) hielden het minder lang vol. Piet IJssels (9 augustus 1945) is sinds 16 april 1991 burgemeester. Hij zit al 20 jaar in de ambt en is lid van de PvdA. Zijn politieke carrière begon in 1970 als raadslid in Alkmaar waar hij van 1975 tot 1991 ook wethouder was.

Monumenten en bezienswaardigheden
De gemeente Gorinchem is in het bezit van 218 monumenten. Een kleine greep uit de historische gebouwen die de stad rijk is: de Grote Toren, Molen de Hoop, de Hervormde Kerk, het pand Dit is in Bethlehem, Molen Nooit Volmaakt, de Dalempoort, de Kapeltoren, de Oostmolen en de Westmolen. 

Gorinchem in het nieuws
Onder meer in september 2007 kwam de vestingstad landelijk in het nieuws. Dit keer ging het om een bommelding. Tijdens de jaarlijkse Zomerfeesten in Gorinchem werd het optreden van Rowwen Heze opgeschrikt door een bommelding. Heel de Grote Markt en alle kroegen op en rond het plein werden ontruimd. 

De Explosieven Opruimingsdienst onderzocht de zaak en concludeerde dat het om vals alarm ging, waarna het plein weer vrijgegeven werd. Het bleek om een nepbom van een kunstenaar te gaan, die deel uitmaakte van een expositie in het Gorcums Museum. Het was volgens de politie een zeer goed nagemaakt nep-explosief.