Problemen bij Odfjell in de Botlek

Wat voor bedrijf is Odfjell?
De in Noorwegen gevestigde multinational Odfjell bezit een eigen vloot van ongeveer 100 schepen en heeft wereldwijd tankterminals waar onder meer chemische vloeistoffen en zuren worden opgeslagen. Naast de vestiging in de Botlek in Rotterdam, die het in het jaar 2000 kocht van Vopak, heeft het bedrijf onder meer terminals in de Verenigde Staten, Singapore, Zuid-Korea, Oman, Iran en China. Met de opslag en overslag verdient het honderden miljoenen euro's per jaar. Een grote speler op de markt dus.  

Waarom is het bedrijf in opspraak geraakt?
In het najaar van 2011 meldt een anonieme klokkenluider zich bij de DCMR Milieudienst Rijnmond. Hij vertelt dat op het terrein Odfjell in augustus twee weken lang butaangas uit een tank is ontsnapt, een uiterst brandbaar gas. In totaal is zo’n 200 ton butaan vrijgekomen. De DCMR neemt de zaak hoog op, want het vrijkomen van het gas kan medewerkers van het bedrijf in gevaar brengen. Bovendien had Odfjell de uitstoot zelf moeten melden, hetgeen niet is gebeurd.

In dezelfde periode doet de DCMR nog een ontdekking. In de Botlek wordt al sinds het begin van het jaar regelmatig een beperkte hoeveelheid benzeen in de lucht gemeten, maar de systemen van de milieudienst kunnen niet uitwijzen wat de bron is. Een Engels bedrijf gaat het spoor na en komt uit bij Odfjell.

Het is overigens niet het eerste incident met benzeen op het terrein van Odfjell. In 2003 lekt 400 ton benzeen weg bij het leegpompen van een schip. Later blijkt dat een stuk van de pijpleiding ontbrak. De rechter legt Odfjell eind 2004 een boete op van 81.000 euro voor het incident, dat de hulpdiensten een hoop werk bezorgt. In de jaren daarna ging het volgens de DCMR juist een stuk beter bij Odfjell.

Om welke stoffen gaat het?
Butaangas is een geur- en kleurloos gas dat zwaarder is dan lucht. Het wordt onder meer als brandstof gebruikt (bijvoorbeeld campinggas), maar kent ook andere toepassingen in de chemische industrie. Zoals gezegd is butaangas uiterst brandbaar.

Benzeen is een chemisch oplosmiddel. Van de stof is bekend dat het bij blootstelling aan hoge doses kan leiden tot schade aan beenmergcellen, afwijkingen in het chromosoom en kanker. Voordat de risico’s bekend waren, wasten fabrieksarbeiders er hun handen mee.

Is de situatie bij Odfjell gevaarlijk?
Het ontsnappen van butaan heeft een 'potentieel gevaarlijke situatie opgeleverd', zeggen de DCMR, de gemeente Rotterdam, de provincie en de Inspectie SZW (voorheen de Arbeidsinspectie). De inspectie constateert ook nog risico's bij een dampverwerkingssysteem en maant Odfjell om zo snel mogelijk verbeteringen door te voeren, anders dreigt een exploitatieverbod. Odfjell mag de gevaarlijke stoffen dan voor onbepaalde tijd niet meer opslaan. Eind januari moet blijken of het bedrijf genoeg heeft gedaan om de veiligheid te verbeteren. Begin 2012 is de DCMR positiever: het gaat in ieder geval beter met de meldplicht.

Odfjell zelf blijft benadrukken dat de problemen voortvarend worden aangepakt. Het bedrijf stopt  tijdelijk met het winterklaar maken van benzine, een proces waarbij butaan aan benzine wordt toegevoegd zodat auto's beter kunnen starten. Het bedrijf gaat onderzoeken hoe veilig de procedure is.

Wordt Odfjell aangepakt?
Het Openbaar Ministerie (OM) is naar aanleiding van het ontsnapte butaangas en het niet melden van het incident een strafrechtelijk onderzoek naar Odfjell. Ook andere instanties zitten Odfjell op de hielen. De emissie van gevaarlijke stoffen heeft het bedrijf in januari 50.000 euro gekost. Bij een controle ontdekte de DCMR namelijk een lekkage van een gascondensaat met een kleine hoeveelheid benzeen. Omdat het niet voldeed aan de meldplicht, moest het bedrijf bovendien 25.000 euro neertellen. Iedere keer dat Odfjell soortgelijke overtredingen begaat, kost dat automatisch geld. De dwangsom is eigenlijk 100.000 euro per overtreding, maar de DCMR halveerde dat bedrag bij de boete van januari omdat het om een kleine lekkage ging.  

Wat doet de politiek?
Ook de politiek roert zich. Het CDA en de PVV stellen Kamervragen over de problemen bij Odfjell en tijdens een spoeddebat in de Rotterdamse gemeenteraad eisen GroenLinks en Leefbaar Rotterdam een gedeeltelijke sluiting van de terminal. Dat gaat burgemeester Ahmed Aboutaleb en de overige partijen echter te ver. Er zou op dat moment geen direct gevaar zijn en Odfjell heeft bovendien beterschap beloofd: het bedrijf trekt 100 miljoen euro uit om in vijf jaar tijd verbeteringen door te voeren op het gebied van veiligheid en milieu.

De instanties vinden dat het bedrijf zijn eigen verantwoordelijkheid moet nemen en geen lijstjes van de Arbeidsinspectie en de milieudienst DCMR moet afwerken. "We hebben daarom ook geen termijnen meer afgesproken. We gaan Odfjell niet meer vertellen hoe we gaan handhaven", zei provinciebestuurder Rik Janssen. Als de verbeteringen niet snel genoeg worden uitgevoerd, dan overweegt de provincie zwaardere maatregelen. In het uiterste geval kunnen de activiteiten van Odfjell worden stilgelegd.