Woelige tijden voor OV Rotterdam

Directie en personeel van de RET, de linkse partijen in de Tweede Kamer en de vakbonden zijn fel tegen de bezuinigingen en de snelle aanbesteding. De bonden en ondernemingsraden van de vervoersbedrijven liggen intussen op ramkoers met minister Schultz van Haegen (Infrastructuur). Toen de minister een ultimatum van de bonden naast zich neer legde, werden acties onafwendbaar. Niet alleen in Rotterdam, maar ook in Amsterdam en Den Haag is veel verzet tegen de plannen.

Protestacties in de drie grote steden maakten duidelijk wat de effecten van de kabinetsplannen volgens de tegenstanders zijn: 40 procent minder trams, bussen en metro's.

Heilzame marktwerking?
Terwijl linkse senatoren in de Eerste Kamer rondlopen met plannen voor een parlementaire enquête naar de privatisering van overheidsbedrijven, borduurt het centrumrechtse kabinet-Rutte I juist voort op het beleid van de jaren negentig. Net als de Paarse kabinetten prijzen coalitiepartijen CDA en VVD de heilzame werking van de markt: het vervoer kan goedkoper, efficiënter en zelfs kwalitatief beter, stelt verantwoordelijk minister Schultz van Haegen.

Gedoogpartner PVV zag de aanbestedingen eigenlijk niet zitten, omdat het OV in handen zou kunnen komen van buitenlandse bedrijven. De partij van Geert Wilders ging uiteindelijk toch akkoord, tot woede van RET-medewerkers. Die togen naar een partijbijeenkomst van de PVV in Rotterdam om te protesteren (zie video). Tweede Kamerlid Sietse Fritsma toonde begrip voor de betogers, maar lichtte toe dat “je offers moet brengen als je op belangrijke onderwerpen zoals veiligheid iets wilt bereiken”.

Aanbesteden en bezuinigen
In het regeerakkoord staat dat Rotterdam, Amsterdam en Den Haag hun openbaar vervoer moeten gaan aanbesteden, zodat alle bedrijven die dat willen kunnen meedingen naar de concessie. Wie het beste bod doet, krijgt het alleenrecht om voor een bepaalde periode het vervoer in de stad te verzorgen. Tegelijkertijd wil het kabinet flink bezuinigen: de drie grote steden krijgen 120 miljoen euro minder. Rotterdam levert waarschijnlijk 40 miljoen euro in.

In de rest van het land is de marktwerking in het busvervoer al sinds 2001 de normale gang van zaken. Alleen in de grote steden – met uitzondering van Utrecht – hebben de vertrouwde vervoersbedrijven RET (Rotterdam), GVB (Amsterdam) en HTM (Den Haag) de touwtjes nog altijd in handen. En als het aan die bedrijven zelf ligt, blijft dat ook zo.

Kan het goedkoper of niet?
Volgens directeur Pedro Peters van de RET is zijn bedrijf de afgelopen jaren al zo efficiënt gaan werken, dat een marktpartij het helemaal niet goedkoper zou doen. “De objectieve cijfers tonen het aan: onze bus is inmiddels net zo goedkoop, vaak zelfs goedkoper, dan openbaar aanbestede concessies”, zei hij op de nieuwjaarsreceptie van de RET.

Peters verwees naar een onderzoek in opdracht van de minister. Uit academische hoek komt echter ook bijval voor het kabinet. Zo constateerde hoogleraar Mobiliteit Henk Meurs van de Radbout Universiteit in Nijmegen dat de RET inderdaad in staat moet zijn om met veel minder geld dezelfde service te leveren. Op de Zuid-Hollandse eilanden is de aanbesteding immers ook succesvol ingevoerd. “Het is daar gelukt om de kosten flink terug te dringen, maar de reiziger heeft er niets van gemerkt”, stelt de hoogleraar. Volgens hem kan de RET efficiënter worden door chauffeurs meer uren te laten rijden en bussen minder lang stil te laten staan.
 

Uitstel, geen afstel
Hoewel de minister er niet over peinst de aanbesteding te schrappen, toonde ze zich onlangs toch gevoelig voor de zorgen van de steden. Op verzoek van de gemeenten stelde ze de aanbestedingen een jaar uit, zodat alle partijen tot 2013 hebben om zich voor te bereiden.

Voor de vakbonden is het niet genoeg. De mooie woorden over kwaliteit en efficiëntie ten spijt, zijn zij bang voor kaalslag, ontslagen, versnippering en verslechtering van het openbaar vervoer. Op 14, 15 en 16 februari legden de werknemers van GVB, HTM en RET het werk neer. In Rotterdam gebeurde dat op 16 februari. Hoewel er dus minder lijnen reden, hadden de reizigers zich goed voorbereid op de actie en viel de overlast mee.

Rechter laat acties doorgaan
De stadsregio Rotterdam en het Stadsgewest Haaglanden eisten via een kort geding een verbod op de werkonderbrekingen. De rechter in Rotterdam oordeelde echter dat de acties in het stadsvervoer in Rotterdam door mochten gaan. De rechter oordeelde dat de acties goed getimed waren, vlak voordat de politiek over het onderwerp in debat zou gaan.

Jeannette Baljeu, bestuurder verkeer en vervoer van de stadsregio Rotterdam, was niet blij met het besluit van de rechter. Reizigers zouden te veel worden gedupeerd. Ook zou er kans zijn op gevaar voor de veiligheid en verstoring van de openbare orde. Dat alles bleef uit.

Stadsregio neemt maatregelen
De effecten van de staking  Stadsregio Rotterdam dreigt de RET te korten op de subsidie omdat het vervoersbedrijf niets zou hebben gedaan om de staking van 16 februari te voorkomen, bevestigt Jeannette Baljeu van de Stadsregio aan RTV Rijnmond. De Stadsregio heeft van tevoren in een brief aan de directie van de RET gevraagd maatregelen te nemen tegen de voorgenomen acties. Toen dit niet gebeurde, besloot Baljeu zelf de vakbonden en daarmee het personeel te dagvaarden. En ook al mochten de acties van de rechter gewoon doorgaan, de korting op de subsidie is in de handen van de Stadsregio.

RET behouden
Op de dag van de staking komen de SP en de PvdA met een wetsvoorstel om de drie gemeentelijke vervoersbedrijven GVB, HTM en RET te behouden en de privatisering van de bedrijven te stoppen. SP en PvdA zijn bang voor een verdere afbraak van het openbaar vervoer met de kabinetsplannen.  ,,Het openbaar vervoer is van ons allemaal en niet van degene die er het meest winst op kan maken. Het doorzetten van de privatisering is slecht voor de reiziger en het personeel'', zegt Roemer.

'Acties zijn een succes'
De acties in het OV in Rotterdam zijn volgens de ondernemingsraad van de RET 'zeer succesvol' verlopen. "Reizigers waren goed voorbereid en niemand kwam voor grote verrassingen te staan", zegt voorzitter Henk van der Maden aan het eind van de grote stakingsdag. Bij de speciale informatielijnen voor het openbaar vervoer kwamen weinig klachten of vragen binnen.

Of de acties ook indruk hebben gemaakt op het kabinet, betwijfelt de voorzitter van de ondernemingsraad: "Er was landelijk weinig aandacht voor de acties in Rotterdam, waarschijnlijk omdat we de laatste van de drie grote steden waren. Maar desondanks zijn we zeer tevreden."

Wat er uiteindelijk is bereikt met de acties, blijft een kwestie van afwachten.

16-02 Acties OV by rtvrijnmond

Meer acties volgen
De aangekondigde bezuinigingen en de aanbesteding van het openbaar vervoer zijn in april nog steeds niet van tafel en daarom gaan de bonden door met het voeren van acties. Op 12 april wordt tussen 10.00 en 14.00 uur het OV in het Rotterdamse vervoersgebied opnieuw stilgelegd.

Bezuiniging stadsregio
Op 22 april wordt bekend dat de Stadsregio Rotterdam meerdere buslijnen wil gaan schrappen. De stadsregio, feitelijk de opdrachtgever van de openbaar vervoersbedrijven, zegt te moeten moet bezuinigen omdat het verwacht dat de Rijksbijdrage voor openbaar vervoer volgend jaar met 33 miljoen euro omlaag gaat. De bezuinigingen leveren 12 miljoen op. De overige 21 miljoen moet nog worden ingevuld.

Kaalslag
Portefeuillehouder Jeannette Baljeu van de Stadsregio Rotterdam noemt de gevolgen van de bezuinigingen hard. "Deze komen echt aan bij de lijnen waar weinig mensen inzitten. Ik vind het een kaalslag hoe we nu bezig zijn, zeker omdat we waarschijnlijk nog meer kortingen op ons af krijgen." Baljeu is op dat moment nog in gesprek met de minister over de bezuinigingen. "We hebben haar uitgelegd dat we echt niet zien dat met een eventuele aanbesteding van het stadsvervoer nog meer bezuinigd kan worden.", zegt ze eind april.

'Te gek voor woorden'
Henk van der Maden van vakbond ABVA/KABO-FNV en lid van de Ondernemingsraad van de RET zegt dat nu te zien is waar hij voor heeft gewaarschuwd. Hij voorziet desastreuse gevolgen voor zowel de reiziger als het personeel. "Het hele sociale aspect van het openbaar vervoer is hiermee verdwenen. Het gaat blijkbaar alleen nog maar om het geld. Er zullen alleen door het schrappen van de bussen al 180 arbeidsplaatsen bij de RET verdwijnen", zegt hij.

Meer acties
Op woensdag 11 mei worden er in de ochtendspits opnieuw acties gevoerd. De dagen erna worden in Amsterdam en Den Haag ook werkonderbrekingen gehouden. De bonden stellen dat door de bezuinigingen er over twee tot drie jaar 40 procent minder openbaar vervoer in de steden zal zijn. Ook de veiligheid in het openbaar vervoer zou door de bezuinigingen in het geding komen, zo stellen ze.
Dat de stakers er niet bij laten zitten, blijkt wel als de bonden een 24-uurstaking aankondigen. Op 9 juni leggen de medewerkers van de RET de hele dag het werk neer. Een kleine drie weken later, op 29 juni, wordt er gestaakt van 9 uur tot 15 uur. De RET probeert deze staking via de rechter te verbieden, maar deze poging mislukt. Zo'n 350 medewerkers gaan naar Den Haag, waar ze bij het Tweede Kamer gebouw een manifestatie houden. Werden de reizigers bij de staking op 9 juni nog gecompenseerd door middel van een gratis dagkaart of waardebon, bij de laatste staking is dat niet het geval.