Maasvlakte 2: oer-Hollands project

Tienduizenden mensen bezochten al het bezoekerscentrum FutureLand, de kunstwerken op het nieuwe land trekken de nodige aandacht en er kunnen toeristische vaartochtjes naartoe worden gemaakt. De groei van de opgespoten zandvlakte kreeg zelfs aandacht op de website van de NASA. Terecht, zullen voorstanders van Rotterdams jongste havengebied zeggen. Want het belang van Maasvlakte 2 is potentieel enorm.

Vooral containers
Europa's grootste haven barst zo wat uit zijn voegen. Na de aanleg van de Botlek, Europoort en de eerste Maasvlakte in de tweede helft van de 20e eeuw groeit de haven verder door op zee. Om te voorkomen dat Rotterdam een bottleneck wordt voor de handel én om de concurrentie met grotere havens als Sjanghai en Singapore vol te houden, wordt besloten tot de aanleg van de Tweede Maasvlakte.

Naast chemie en distributie wordt vooral ruimte vrijgemaakt voor containers. Dat in die sector een flinke groei in zit, bewezen de groeicijfers over 2010: met 430 miljoen ton aan overslag vestigde de haven een nieuw record. In 2030 is dat 670 tot 750 miljoen ton, voorspelt het Havenbedrijf ambitieus.

Leegstand in andere havens?
Hoewel de groei in de containeroverslag dus reëel is, valt zo nu en dan ook scepsis te horen over de economische noodzaak van Maasvlakte 2. Met de economische crisis zou het nut van het nieuwe havengebied nog wel eens vies kunnen tegenvallen, zei Jan Westerhoud van containeroverslagbedrijf ECT bijvoorbeeld in 2009. De aanleg zou alleen maar tot leegstand in de rest van de haven leiden.

Dat een deel van het bestaande havengebied leeg komt te staan, is overigens de bedoeling. Een gebied ter grootte van Gouda wordt dan herontwikkeld. Er komen volgens de plannen nieuwe bedrijventerreinen, maar ook duizenden woonhuizen.

Protesten en procedures
Zoals ieder groot infrastructureel project, is de komst van de Tweede Maasvlakte omstreden. Natuurorganisaties hebben jaren geprocedeerd tegen de nieuwe havens. En met het nodige succes. Begin 2005 verwijst de Raad van State het besluit over Maasvlakte 2 naar de prullenbak. De betrokken overheden en bedrijven moeten terug naar de tekentafel.

Het ontwerp wordt op veel punten aangepast. Vooral de natuureffecten worden beter onderzocht. Eind 2009 behandelt de bestuursrechter opnieuw de bezwaren tegen de aanleg. Ditmaal verklaart de Raad van State ze allemaal ongegrond. Natuurschade en een daling van de luchtkwaliteit zijn weliswaar reëel, maar door de komst van nieuwe natuur worden de schadelijke effecten volgens de rechter voldoende gecompenseerd. De aanleg is ten tijde van de uitspraak wel al in volle gang: die begon in september 2008.

Natuurcompensatie
Langzaamaan wordt het protest van de milieubeweging geneutraliseerd. Milieudefensie wordt over de streep getrokken met de belofte dat de strengste milieueisen zullen worden toegepast. Als laatste partij wordt de Faunabescherming gerustgesteld met de belofte dat broedende zeevogels zoals mantelmeeuwen, visdieven en grote sterns beschermd zullen worden. De juridische gevechten zijn afgelopen. Sindsdien ligt de aanleg van de Tweede Maasvlakte op schema.

De milieumaatregelen rond de Tweede Maasvlakte vormen een flinke lijst. Zo veel mogelijk goederen moeten over het water en via de Betuwelijn over het spoor worden vervoerd, zodat het aantal vrachtwagens op de toch al volle wegen rond Rotterdam wordt beperkt. Een kanttekening daarbij is dat de meerderheid van de vracht ook over tien jaar nog altijd over de weg naar het achterland zal worden gebracht. 

Nieuwe duinen
Tussen ’s-Gravenzande en Hoek van Holland is ter compensatie een gloednieuw duingebied aangelegd van 35 hectare. Het zal voor inwoners van Voorne-Putten en Goeree-Overflakkee een schrale troost zijn. Zij vrezen schade aan hun eigen natuur, onder meer door de luchtvervuiling. Binnen vijftien tot twintig jaar is het nieuwe duingebied volwassen. Tegen die tijd wordt door deskundigen ook de eerste natuurschade verwacht op Voorne en Goeree. "Dus dat gaat mooi gelijk op", merkte directeur Water van Rijkswaterstaat Wies Vonck daar fijntjes over op.

Bedrijven die zich willen vestigen moeten duurzaamheid hoog in het vaandel hebben staan, anders komen ze er niet in, verzekert het Havenbedrijf.

Bereikbaarheid
Een belangrijk knelpunt dat nog moet worden opgelost, is de infrastructuur die Maasvlakte 2 bereikbaar moet houden. Over een nieuwe oeververbinding moet nog een besluit vallen. Het wordt waarschijnlijk de Blankenburgtunnel of de Oranjetunnel. Als het aan het Havenbedrijf ligt, komen ze er allebei, maar dat lijkt politiek niet haalbaar. De eventuele aanleg van de Blankenburgtunnel kan bovendien een nieuw gevecht opleveren met de natuurlobby, die liever de Oranjetunnel ziet.

Recreatie
Niet alleen voor de natuur, maar ook voor de recreatie heeft het nieuwe havengebied gevolgen. Omdat door de aanleg van Maasvlakte 2 een deel van het slufterstrand verloren gaat, komt er een gloednieuw strand op de Tweede Maasvlakte. Het wordt volgend jaar zomer geopend.

Aanleg
Het consortium PUMA sleepte de opdracht van het Havenbedrijf Rotterdam binnen om de Tweede Maasvlakte aan te leggen. Boskalis en Van Oord mogen hun baggerschepen naar de kust sturen om de klus van bijna 3 miljard euro uit te voeren. De infrastructuur zal vernoemd worden naar de kleinste Oranjes: er komt een Amaliahaven, een Alexiahaven en een prinses Arianekanaal.

Archeologie
Voor archeologen is de aanleg van de Tweede Maasvlakte een goudmijn. Onder de archeologische vondsten zijn vuurstenen die duizenden jaren geleden door mensen zijn gebruikt, een neushoorn, een bever en fossielen van mammoetbotten. Die bleken te zijn aangevreten door hyena’s,  waardoor we nu weten dat die dieren 11.500 jaar geleden, tijdens de ijstijd, in het gebied leefden waar nu de Noordzee ligt. En er wordt tijdens werkzaamheden een zware Engelse bom uit de Tweede Wereldoorlog gevonden. 

Derde Maasvlakte?
De grote vraag is: zal de Rotterdamse haven met Maasvlakte 2 het hoogste punt in zijn groei hebben bereikt? Directeur Hans Smits van het Havenbedrijf vindt een derde Maasvlakte voorlopig in ieder geval niet nodig. Met de Tweede Maasvlakte is Rotterdam klaar voor de toekomst.

Feiten en cijfers
- Met de uitbreiding van 2.000 hectare wordt de Rotterdamse haven 20 procent groter. Een groot deel van dat oppervlak bestaat uit water. Vooral voor de containeroverslag is veel ruimte vrijgemaakt: 600 hectare. Verder zullen er chemiebedrijven komen (200 hectare) en is er 100 hectare vrij voor de distributiesector.

- Maasvlakte 2 ligt 5 meter boven NAP.

- 20.000 grote stenen blokken moeten het zand op zijn plaats houden.

- 240 miljoen kuub zand vormt het nieuwe land.

- De vaargeul is 20 meter diep, waardoor ook de nieuwste en grootste containerschepen er met gemak in kunnen.

- Het gebied krijgt een capaciteit van 16 miljoen containers

- Op de kunstmatige duinen groeien ruim 1,5 miljoen helmgrasplantjes. Die zijn nodig om te voorkomen dat de duinen te veel verstuiven.

Foto: Maasvlakte 2 in wording op een satellietfoto van de NASA