WOII:NSB'er aan het roer in Barendrecht

Hij wordt in de volksmond 'de Pitto' genoemd, NSB-burgemeester Richard Brunsveld van Barendrecht. Zoals zoveel gemeenten krijgt ook Barendrecht tijdens de Tweede Wereldoorlog een NSB'er aan het roer.

Pitto is een merk surrogaatkoffie. Surrogaatkoffie wordt gedronken omdat er nauwelijks echte koffie te krijgen is in die tijd. Barendrechters beschouwen Brunsveld als surrogaat-burgemeester.

In mei 1943 wordt burgemeester Beelaerts van Blokland op staande voet ontslagen door de Duitse bezetter en in september van dat jaar wordt Brunsveld geïnstalleerd. Hij is in Duitsland geboren en werkt aan het begin van de oorlog als onderwijzer. Richard Brunsveld volgt de NSB-burgemeesterscursus. Die is in het leven geroepen om leden van de NSB geschikt te maken als burgemeester.

Huwelijk

Kort na de benoeming van Brunsveld ontdekt hij dat zijn voorganger Beelaerts van Blokland een huwelijk heeft voltrokken in het gemeentehuis. De oud-burgemeester mag dit doen, maar Brunsveld vindt toch dat het niet kan en waarschuwt de Sicherheitsdienst (SD).

De volgende dag worden de gemeentesecretaris die het huwelijk heeft voorbereid en de oud-burgemeester opgepakt. Ze zitten een tijdje gevangen, maar worden uiteindelijk vrijgelaten omdat ze geen regels hebben overtreden.

In april 1944 trouwt Brunsveld met de Duitse verpleegster Elsa Görling. Het huwelijk wordt voltrokken op het gemeentehuis van Barendrecht en ingezegend door een Rotterdamse dominee. De dominee en het kerkbestuur van de Dorpskerk in Barendrecht willen de verzekering dat er geen mannen in de uniform bij de trouwdienst in de kerk zullen zijn. Omdat Brunsveld die niet kan geven, wordt de Dorpskerk niet beschikbaar gesteld.

De Duitsers die bij het huwelijk aanwezig zijn merken uiteraard dat de kerk voor het bruidspaar gesloten blijft. Zij trekken aan de bel en de dominee moet een paar dagen later met de leden van de kerkenraad bij de Sichterheitsdienst in Rotterdam komen. Daar krijgen ze opdracht om excuses aan te bieden aan Brunsveld.

Verraad

Brunsveld heeft in zijn periode als burgemeester van Barendrecht verschillende mensen laten oppakken. Zo geeft hij in juni 1944 een tip aan de commandacht van de Landwacht (een groep gewapende NSB aanhangers) dat Krijn Niemantsverdriet aan de Ziedewijdsedijk kranten van het verzet zou verspreiden. In het huis aan de Ziedewijdsedijk wordt inderdaad een tas gevonden met daarin onder meer bonkaarten en een lijst met de namen van Barendrechters die het verboden blad Trouw lezen.

De burgemeester schrijft de namen over en gaat met Duitse politiemensen de adressen langs. Drie Barendrechters worden gearresteerd: Bas Moekestorm, Marinus Maasdam en Cornelis Keijzer. Ze overlijden in Duitse kampen. Ook Krijn Niemantsverdriet en zijn kinderen Ad en Nel werden gearresteerd. Zij overleven de oorlog.

In augustus 1944 krijgt de commandant van de Landwacht weer een tip van Brunsveld. Ploon Prooi wil niet werken voor de Duitsers. De Landwacht en Duitse agenten doorzoeken het huis van de familie Prooi. Ze vinden de broers Jan en Ploon, met persoonsbewijzen waarop hun leeftijd is vervalst. Zo lijken ze te jong om voor de Duitsers te moeten werken. Samen met hun vader worden de broers naar Duitsland gestuurd. Jan overlijdt daar.

Het einde

Op 5 mei 1945 wordt Brunsveld ontslagen. Hij wordt de eerste dagen met rust gelaten en op 10 mei aangehouden. De NSB-burgemeester staat in mei 1946 terecht. Tijdens die rechtzaak maakt hij een vreemde indruk, hij ligt op een brancard en geeft geen antwoorden op vragen. Zijn gevangenisstraf wordt later opgeschort, omdat hij krankzinnig is. Brunsveld wordt naar de Rijks Psychiatrische Inrichting in Eindhoeven gebracht. Daar overlijdt hij in 1974.

Bij de Historische Vereniging Barendrecht is veel informatie te vinden over Richard Brunsveld.

Meer over dit onderwerp:
madm
Deel dit artikel: