‘Vrouwen waren vroeger veel crimineler’

Van der Heijden heeft een beurs gekregen om onderzoek te doen naar criminaliteit onder vrouwen in Europa, in de periode 1600-1900. Ze bekijkt naast Nederland de situatie in Duitsland, Italië en Engeland.

Uit hedendaagse statistieken blijkt dat de gevangenispopulatie in Nederland voor hooguit tien procent uit vrouwen bestaat. Als verklaring wordt vaak genoemd dat mannen, door het hormoon testosteron en een andere hersenstructuur, van nature veel agressiever zijn.

Helft criminelen was vrouw
Manon van der Heijden: “Het idee is ontstaan dat vrouwen altijd minder crimineel zijn geweest. Maar dat is niet zo. In 17e eeuws Amsterdam werd 50 procent van de misdrijven gepleegd door een vrouw”.

De historica heeft onderzoek gedaan naar criminaliteit in Rotterdam in de 18e eeuw. Van alle vonnissen was 36 procent een vrouw. “Rotterdam was natuurlijk vooral een havenstad en veel mannen waren van huis. Het was ook een migratiestad waarbij vrouwen alleen, zonder familiebanden, in de stad kwamen. Zij moesten vaak veel moeite doen om het hoofd boven water te houden: ze werkten, waren aangewezen op armenzorg en vervielen soms ook in criminaliteit”.

Een voorbeeld uit die tijd: Aaltje Kuijsten. Al voor zij naar Rotterdam kwam, had zij een criminele loopbaan gehad, van geweldplegingen, dronkenschap en zedendelicten, zoals seks voor het huwelijk. Kuijsten werd veroordeeld voor doodslag en is opgehangen.

Armoede als drijfveer
Voorlopige conclusie: mannen zijn eerder geneigd tot criminaliteit door biologische factoren, maar de omstandigheden kunnen ook van vrouwen misdadigers maken. Manon van der Heijden: “Armoede was een drijfveer, maar ook de vrijheid die vrouwen hadden speelt een grote rol. Daarom verwacht ik dat Nederland en Engeland, als verstedelijkte landen, erg op elkaar leken in de vroegmoderne tijd. Daar zullen relatief veel vrouwen op het slechte pad zijn gegaan”.

De omslag in de misdaadstatistieken heeft volgens Van der Heijden mogelijk te maken met de industrialisatie. “Daardoor is de levensstandaard fundamenteel verbeterd. Vrouwen hóefden geen diefstallen meer te plegen om het te kunnen rooien. Vanaf dat moment zie je de misdaadcijfers voor vrouwen sterk dalen, tot het huidige niveau”.

Foto: schilderij van Jan Steen, circa 1670. Een dronken vrouw wordt op een kruiwagen naar huis gebracht.