Mag je liegen tegen je kind over Sinterklaas? 'Dreig niet met lege schoen'

"Veel ouders zeggen niet te willen liegen tegen hun kind, maar blijken dat in de praktijk toch te doen", zegt Rianne Kok, hoofddocent en onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Drie jaar geleden sprak Kok, gespecialiseerd in ortho- en gezinspedagogiek, ook al eens met Rijnmond over ‘de collectieve leugen’ van het Sinterklaasfeest. In het algemeen, Sinterklaastijd of niet, liegt tachtig procent van de ouders weleens tegen hun kinderen, vertelde Kok toen. Maar wat voor effect dit op kinderen heeft, moest nog onderzocht worden.

Inmiddels is dat onderzoek er. “We hebben daarvoor vooral gekeken naar de verschillende soorten leugens die ouders vertellen aan hun kinderen. Die zijn erg divers”, vertelt Kok. “Zo zeggen ouders dat Netflix een storing heeft, als ze willen dat hun kinderen geen serie gaan kijken, of geven veel ouders een overdreven complimentje bij het zoveelste knutselwerk dat hun kleuters mee naar huis nemen. Maar het kan ook over zwaardere dingen gaan. Dat bijvoorbeeld een ziekte van een familielid kleiner wordt gemaakt dan het is.”

Wanneer je al die soorten leugens op één hoop gooit, komt er een duidelijke conclusie uit: “Dan komt het beeld naar voren dat ouders die veel liegen ook vaker kinderen grootbrengen die meer liegen. Bovendien is het niet goed voor de relaties tussen ouder en kind. De belangrijke kanttekening die we daarbij moeten plaatsen, is dat de ene leugen schadelijker is dan de andere.”

Volgens Kok hebben vooral de leugens die ouders in het belang van de kinderen vertellen geen grote schadelijke gevolgen. “Als een kind bijvoorbeeld de telefoon van haar moeder laat vallen en je zegt als ouder dat dat niet erg is, terwijl je het wel erg vindt, doe je dat om je kind te beschermen tegen een schuldgevoel. Het blijkt dat ook de kinderen zelf, die we hebben ondervraagd voor het onderzoek, dat soort leugens begrijpen en minder erg vinden.”

“Liegen voor je eigen belang als ouder is minder wenselijk. Wanneer je bijvoorbeeld een belofte doet aan een kind terwijl je niet van plan bent om die na te komen, zoals: ‘Ruim je kamer op en dan doen we morgen wat leuks’. Dat onderscheid maken kinderen zelf ook al redelijk snel.”

Uit onderzoek blijkt dat de leugens rondom het Sinterklaasfeest over het algemeen niet schadelijk zijn voor kinderen. “Dat zijn meestal geen leugens voor het belang van de ouders, maar voor het belang van de kinderen. Uit onderzoek blijkt ook dat de meerderheid van de kinderen later de traditie van de collectieve leugen door wil zetten als ze zelf volwassen zijn, zelfs nadat ze misschien kortstondig boos of verdrietig waren toen ze erachter kwamen.”

Hoewel de ‘Sinterklaasleugen’ dus niet schadelijk is voor een kind, zijn er ook ouders die besluiten niet mee te doen aan de traditionele leugen. Zo verwierf Rotterdamse pedagoog Anouk van der Lucht bekendheid op Instagram met haar kijk op de omgang met Sinterklaas.

Volgens Van der Lucht kan je je kind ‘heus wel vertellen dat die man met die mijter niet écht bestaat’ en heeft dat ook zo zijn voordelen. “Je bent eerlijk tegen je kind; gevoelige kinderen ervaren minder spanning en het versterkt het vertrouwen van je kind in zijn omgeving”, zo legt de pedagoog uit op sociale media.

Wat Kok betreft is er ‘geen goed of fout’ in de aanpak die ouders kiezen bij het Sinterklaasfeest. “Ik denk dat het goed is dat mensen tegenwoordig via sociale media ook de optie krijgen te zien dat je niet meegaat in de traditionele manier van het Sinterklaasfeest. Er is namelijk wel degelijk een groep ouders voor wie de dominante Sinterklaas-mythe onwennig voelt.”

Volgens Kok is er maar één manier om de mist in te gaan rondom het feest van Sinterklaas. “Dat is wanneer je het te spannend en te eng maakt voor een kind. Bijvoorbeeld wanneer je dreigt met straffen zoals een lege schoen en een piet die alles hoort, zodat een kind braver is. Daar kunnen kinderen een maand lang stress van hebben en dan ga je voorbij aan de positiviteit van het feest.”

Deze stress is het ook niet waard voor een ‘braver kind’: “Er is ook helemaal geen onderzoek dat bewijst dat kinderen zich ‘beter’ gaan gedragen in november en december.”

De vuistregel blijft, volgens Kok, dat ouders het Sinterklaasfeest vooral moeten inrichten zoals ze zelf denken dat het bij hun kind past. “Het ene kind is nou eenmaal angstiger aangelegd dan het andere kind. Je kan dus een keuze maken in hoe spannend, magisch of juist luchtig je het verhaal van Sinterklaas maakt als ouder zijnde.”