ARCHIEF RIJNMOND 25 april 2021 - Terugkijken

Afgelopen week heb ik geprobeerd me voor te stellen hoe we later zullen terugkijken op deze coronatijd.

Ik weet wel, we zijn nog niet van dat virus af, in de vaderlandse ziekenhuizen werken ze zich nog steeds een slag in de rondte, maar mijn vrouw heeft van de week haar eerste prik gehad, ik verwacht binnenkort ook een oproep, de verwachting is dat er komende maanden qua vaccinatie sowieso grote stappen zullen worden gezet, en vanaf komende woensdag zijn er versoepelingen.

De post-coronatijd gloort aan de horizon.

Elke keer als ik op tv iemand geïnterviewd zie worden die een mondkapje draagt, denk ik: deze beelden gaan het archief in, en als ze ooit worden hergebruikt in een context die verder niks met corona te maken heeft, zal er vast even bij worden gezegd dat het gaat om een gesprek van tijdens de corona-pandemie.

De corona-pandemie, weet u nog?

Of heb ik het mis?

Ik weet nog dat ik begin vorig jaar, januari 2020, vóórdat corona Nederland had bereikt, met een Amerikaanse neef van me op Kinderdijk was, bij de molens, en dat we daar een groep Japanse of Chinese toeristen tegenkwamen, allemaal gemondkapt. Toen kwam die aanblik me flink overdreven voor. Maar het zou zomaar kunnen dat we vaker pandemieën krijgen, en dat de verontrustende verhalen over fijnstof in de lucht toenemen, en dat het dragen van een mondkapje ook in ons deel van de wereld heel gewoon wordt.

Dan is de corona-pandemie hooguit de tijd waarin het mondkapje gemeengoed werd.

Elke voorspelling over hoe er in de toekomst naar deze tijd wordt gekeken, gaat mank aan het perspectief waaraan je je nou eenmaal niet kunt onttrekken. Het perspectief van de tijd waarin je gevangen zit. In science-fiction films en tv-series zie je ook altijd sterk de tijd weerspiegeld waarin ze zijn ontstáán. Star Trek bijvoorbeeld ademt heel erg de jaren zestig en zeventig. Je ziet de toekomstfantasie van toen. Een fantasie die inmiddels gedateerd aandoet.

Andersom gaat het net zo. Het verleden bekijk je door de bril van het heden. Menigeen zal sinds de corona-uitbraak bij het kijken naar oude films de neiging hebben gevoeld om tegen acteurs te roepen: niet zo dicht bij elkaar! Dat is geen anderhalve meter!

Zoals ook alweer een tijdje dat voortdurende gerook in oude films en tv-series zo opvalt. Dat mensen dat toen nog gewoon vonden, onbegrijpelijk is dat geworden.

Iets soortgelijks geldt voor de traditionele rolverdeling tussen mannen en vrouwen, bijvoorbeeld in oude kinderboekjes.

Of hoe mensen die niet als ‘blank’ of ‘wit’ worden beschouwd lange tijd zijn afgeschilderd. Zoals in Het Groote Negerboek dat ik thuis heb liggen.

Ik denk ook weleens aan de grappen die Hans van Vliet jaren geleden op de radio maakte. Daar zou hij in dit MeToo- en Black Lives Matter-tijdperk weleens ernstig mee in de problemen kunnen zijn gekomen.

En mijn ouders, die lang in Indonesië hebben gewoond. Die hadden daar een pikzwarte hond genaamd Nikker. Er werd destijds dan wel niks racistisch mee bedoeld, maar het is inmiddels allemaal onbestaanbaar geworden. Voor ons, voor mensen van nu.

Nou ja, voor de meesten dan.

Waar ik wel benieuwd naar ben, is hoe we de polarisatie die door de corona-crisis is aangewakkerd weer een beetje hanteerbaar kunnen krijgen. In mijn vrienden- en kennissenkring heb ik een paar mensen zien vallen voor tamelijk bizarre samenzweringstheorieën. Daar zullen ze altijd al een zekere ontvankelijkheid voor hebben gehad, maar met corona is de geest helemaal uit de fles gekomen. Wat de omgang er niet makkelijker op maakt.

Gaat dat nog goedkomen?

Of zullen we later terugkijken op deze tijd als de tijd waarin zich een blijvende geestelijke tweedeling in de maatschappij heeft voltrokken?

Je weet het niet.

Ik hoop uiteraard dat het meevalt.

Ik hoop dat de tijd de ongerustheid daarover net zo zal doen relativeren als inmiddels is gebeurd met de onheilsverwachting van de oliecrisis.

De oliecrisis, weet u nog?

Zoals we nu - nog even - een avondklok hebben, en dichte cafés en restaurants, en alleen mogen winkelen op afspraak en met een mondkapje op, hadden we in 1973 en 1974 autoloze zondagen en benzine op de bon. En zoals nu al een paar keer Mark Rutte zich rechtstreeks tot het volk heeft gericht, deed Joop den Uyl dat toen. Hij zei in zijn televisietoespraak onder meer dat we ons blijvend moesten instellen op een levensgedrag met een zuiniger gebruik van grondstoffen en energie. De wereld van vóór de oliecrisis zou niet terugkeren.

Ik heb daar eerlijk gezegd nog maar weinig van gemerkt in de 48 jaar die sindsdien zijn verstreken. Tegelijk realiseer ik me dat de waarschuwing van Den Uyl nog onverminderd geldt.

Soms zou je - door een gat in de tijd - echt even vijftig of honderd jaar verder willen kunnen kijken. Iets zegt me dat je je zou verbazen, zoals mensen van dán zich over óns zullen verbazen.

Maar ja, op welk vlak?

Uiteindelijk tasten we allemaal in het duister. Of we nou gevoelig zijn voor complottheorieën of niet, of we roken of niet, en hoe we onze hond ook noemen.

SPEELLIJST

DE TUNE
1. Ik mis je - John Verkroost

2. Vrienden van vroeger - The Kik
3. Helderziende - Drs. P
4. Ik wou- Steye van Brandenberg

OPEN UP TO ROTTERDAM
5. Dat mis ik het meest - Eddy de Jong
6. Rotown magic - Jules Deelder
7. Rotterdam - Hella Koffeman
8. Songfestivalliedje - Trio Naar de Haaien

9. Back to the rivers - Maarten Teekens
10. Het is mooi geweest - De Ideale Maten
11. Tuin Dordrechts Museum - Jan Eijkelboom
12. Samoan Farewell - Hawaiian Stars
13. Vlaardingse meisjes - Cornelis Pons
14. Smart set - Grosvenor Studio Orchestra olv Dolf vd Linden

Meer over dit onderwerp:
ARCHIEFRIJNMOND RADIO CULTUUR
Deel dit artikel: