Zeven redenen waarom het Havenbedrijf Rotterdam onvoldoende grip krijgt op Sluisjesdijk

Een 4. Dat is het rapportcijfer dat gebiedsmanager Arjan Hoefnagels vijf jaar geleden aan de Sluisjesdijkpier had gegeven. “Inmiddels zitten we op een kleine 6, maar ik streef naar een 7 binnen tien jaar,” zegt de medewerker van Havenbedrijf Rotterdam nu.

Aan ambitie ligt het niet, en resultaten zijn er al zeker. Het gebied oogt minder rommelig en verpauperd maar ligt ondanks dat nog altijd onder een vergrootglas bij diverse overheidsinstanties. Waar loopt de gebiedsmanager tegenaan bij de aanpak van dit oude havengebied? Zeven oorzaken op een rijtje:

1. Parkeeroverlast

Eind vorig jaar heeft de gemeente betaald parkeren ingevoerd in Charlois. Daardoor parkeren veel bewoners uit die wijk hun auto in het aangrenzende havengebied. De parkeeroverlast geeft overdag problemen, maar trekt ook 's nachts bezoekers aan die je eigenlijk niet wil hebben in een havengebied, aldus de gebiedsmanager.

“Vrachtwagenchauffeurs parkeren hier ook voor langere tijd hun auto. En de garages lijken de openbare ruimte te gebruiken als showroom, want veel auto's staan lang geparkeerd.” De parkeerdruk zorgt voor ergernis bij de bedrijven, omdat bezoekers en medewerkers langer moeten zoeken naar een parkeerplek.

Het Havenbedrijf komt de bedrijven tegemoet door parkeerterreinen te huur aan te bieden, waar personeel kan parkeren. Ook de havenboa’s, een speciaal handhavingsteam van het Havenbedrijf, houden de situatie scherp in de gaten. Dubbel geparkeerde vrachtwagens worden weggestuurd, net als chauffeurs die in hun truck slapen. Garages die hun auto’s op straat te koop aanbieden of langdurig op straat laten staan, krijgen een boete.

Het haalt nog niet genoeg uit, en daarom wil Hoefnagels dat de gemeente voor een andere maatregel kiest: “Ik wil dat hier betaald parkeren wordt ingevoerd. En dan niet overdag, maar juist alleen ’s nachts. Dat gebeurt nog nergens anders in Nederland, dus moet eerst uitgezocht worden of dat wel kan. Maar ik verwacht dat het hier zeker een probleem kan oplossen, want ook 's nachts staan hier veel auto's terwijl er dan weinig bedrijven actief zijn. En zo haal je wel de langparkeerders uit je gebied.”

2. Niet-havengerelateerde bedrijven

De focus voor dit gebied ligt op stukgoed, maritieme industrie en dienstverlening. Alle niet-havengerelateerde bedrijven passen niet in het bestemmingsplan. En dat zijn er op de pier aardig wat: garagebedrijven, een kledingrecyclingbedrijf, een architectenbureau, een beddenzaak. "In principe zijn dit bedrijven die overal terecht kunnen, en niet specifiek in een havengebied gevestigd hoeven te zijn. We komen ruimte tekort in de haven en hebben liever dat ze verhuizen."

Uitkopen lijkt een optie. Toch is Hoefnagels daar geen fan van. “Nee, het gaat hier om teveel vierkante meters aan particulier bezit. Dat is serieus geld. Mensen denken ook dat ze de hoofdprijs kunnen vragen, omdat wij het Havenbedrijf zijn. Maar zo is het natuurlijk niet.”

Sommige bedrijven zitter er al zo lang, dat je die ook niet meer weg krijgt. Noten- en pindakaasfabriek Swartberg is bijvoorbeeld zo'n vreemde eend in de bijt. Hoefnagels: “Swartberg zit hier al generaties lang, maar gaat wel met de tijd mee. Ze hebben onlangs zelfs uitgebreid. De nieuwe bedrijfshal ziet eruit zoals je hoopt dat de rest van de pier eruit gaat zien: strak en netjes.”

Pindakaasfabriek Swartberg | Foto: Nieuws op Beeld

3. Verloedering

Ongeveer zeventig procent van de gebouwen op Sluisjesdijk staat op erfpachtgrond van Havenbedrijf Rotterdam. De rest is eigendom van particulieren, vooral in het middenstuk van de pier. Onderhoud van deze garages, transport- en metaalbedrijven blijft veelal achterwege, maar ingrijpen is niet mogelijk.

“Bouw en Woningtoezicht houdt de boel in de gaten, net als de politie en andere overheidsinstanties. Maar wij als Havenbedrijf kunnen hier, naast de ogen en oren zijn voor andere instanties, verder weinig. We kunnen hopen dat bedrijven ons voorbeeld volgen bij het opknappen van de buitenruimte.”

Om de kwaliteit van het industrieterrein op te krikken, worden vergunningen voor nieuwbouw, herbouw en/of renovatie pas afgegeven als het Q-team haar goedkeuring heeft gegeven. Dit zogeheten Quality-team bestaat uit experts op het gebied van architectuur, stedenbouw en landschap. Zij laten zich leiden door het Programma Beeldkwaliteit, waarin tien criteria zijn opgenomen voor de bebouwing en inrichting van haventerreinen.

Zo moet het gebouw goed onderhouden zijn en functioneel en eenvoudig qua architectuur. De gebouwen zijn bij voorkeur opgetrokken in de kleuren wit, grijs en zilver. Hekken zijn antraciet van kleur. Begroeiing en bomen tegen het hekwerk is niet toegestaan, wel elders op het terrein. En op het terrein zijn maximaal drie vlaggenmasten toegestaan.

Hoefnagels is blij met deze toetsing, omdat het aanzien van de hele haven mede door de uitstraling van de gebouwen in het havengebied wordt bepaald. “Het advies van het Q-team komt uiteindelijk bij de Welstandscommissie van de gemeente Rotterdam terecht, maar die neemt het oordeel eigenlijk altijd over.”

De herbouw van Radio Holland is wat de gebiedsmanager betreft een goed voorbeeld. Drie jaar geleden verliet het bedrijf de locatie aan de Nieuwe Maas, omdat het karakteristieke stenen gebouw te groot werd en sterk verouderd was. Projectontwikkelaar DHG was bereid miljoenen euro’s te investeren, maar alleen als de erfpacht opnieuw werd verlengd met 50 jaar. Aldus geschiedde en nu staat er een zo goed als nieuw gebouw, waar Radio Holland volgende maand toch weer in terugkeert.

Radio Holland | Foto: Nieuws op Beeld

4. Lange erfpachtcontracten

Sluisjesdijk ligt op grondgebied van de gemeente Rotterdam, maar de terreinen worden verhuurd door Havenbedrijf Rotterdam. Sommige huurcontracten worden voor tientallen jaren afgesloten. Zo’n lange periode is volgens de medewerker van Havenbedrijf Rotterdam niet ongebruikelijk. “De meeste contracten in dit gebied zijn voor vijftig jaar afgesloten, soms zelfs nog langer. "

Ook de RET heeft zo'n langlopend erfpachtcontract: het loopt nog dertig jaar. De vervoerder is met een groot complex bij de entree van de pier gevestigd. Hoefnagels: “De RET stalt en repareert hier haar bussen. Het is een groot garageblok, dat slecht is onderhouden. We spreken de vervoerder daar wel op aan. Ze hebben al tijden andere plannen, maar ik zie nog geen verandering.”

Het voormalige hoofdkantoor van de RET stond jaren leeg en was door vandalisme en lekkages zwaar verwaarloosd. De Veldacademie knapte in 2009 de kleine toren en de kantoorvleugel op en nam het in gebruik. Voor de deur kwam een grasveld en een buitenpodium. En sinds een paar weken staan er strandstoeltjes bij Café Dokzuid, waar bewoners uit Charlois van de zon genieten. Een mooie impuls voor het gebied, constateert Hoefnagels.

Maar dat geldt niet voor de voormalige directiewoning en de hallen daarachter. “Die kozijnen kunnen wel een lik verf gebruiken,” aldus Hoefnagels. Het voormalige woonhuis op de hoek met de Waalhaven Noordzijde is onlangs dichtgetimmerd, nadat krakers brand hadden veroorzaakt. "Vroeger stonden er in de huurcontracten nauwelijks bepalingen over onderhoud. Dat zit ons nu in de weg. We kunnen hoogstens vriendelijk verzoeken onderhoud te plegen.”

RET Sluisjesdijk | Foto: Nieuws op Beeld

De langlopende contracten houden ook de vernieuwing van het hele gebied tegen. Bedrijven kunnen niet makkelijk verhuizen, omdat ze vastzitten aan hun contract. Ruilen of open breken is dan wel een optie. Zo is het langlopende erfpachtcontract van Metaal Transport aan de Waalhaven Noordzijde opengebroken, waardoor de ‘breakbulk carrousel’ mogelijk werd. In deze carrousel hebben vier gerenommeerde bedrijven van kade geruild, om de gehele Rotterdamse stukgoedsector verder te kunnen laten groeien.

Vooral RHB is hier blij mee, want dat bedrijf groeide uit haar jas. Buurman Metaal Transport was aanvankelijk ook tevreden, maar zit er nu mee in haar maag. Door de strenge stikstofeisen is de vergunning voor de nieuwe opslagloods op Pier 5 nog steeds niet rond, waardoor de verhuizing naar de grotere locatie is uitgesteld. “Dat is zuur ja, maar er wordt hard gewerkt aan een oplossing. Ze kunnen hier blijven zitten tot alles rond is.”

5. Leegstand

Ook al roept Havenbedrijf Rotterdam regelmatig dat de haven 'vol' zit, op de Sluisjesdijk staat nog aardig wat te huur. Op de kop van de pier staat zelfs een gigantisch bedrijvencomplex al jarenlang leeg. Na het faillissement van installatiebedrijf Imtech in 2015 is het pand sterk verwaarloosd. Waar voorheen zeshonderd mensen werkten, zitten er nu alleen nog twee logistieke bedrijven en een paar kunstenaars in het pand.

Bronnen vertellen Rijnmond dat er inmiddels een nieuwe eigenaar is: Royal den Hartogh Logistics, die grote plannen met dit complex heeft. Het familiebedrijf is al met een locatie aan de Willingestraat gevestigd (ook op de pier) maar wil verhuizen naar een groter pand. Voor het zover is moet het gebouw eerst flink gerenoveerd worden en het asbest moet eruit. Daarna krijgt het complex deels een kantoor- en opslagbestemming voor de (tank)containers van het transportbedrijf.

Hoefnagels wil er niet op ingaan, maar geeft wel aan dat vermoedelijk na de zomer meer duidelijk wordt. “Het zou een enorme boost voor dit gebied betekenen. Het betekent wel dat het vrije parkeerterrein bij het pand afgesloten gaat worden, want dat is dan weer nodig voor de auto’s van de werknemers. De recreanten en vissers die nu hier parkeren, moeten dan elders hun auto parkeren. Maar de groenstrook blijft, samen met één rij parkeerplaatsen, nog altijd openbaar toegankelijk.”

Voormalig Imtech-gebouw | Foto: Nieuws op Beeld

6. Privacy

Het Havenbedrijf is verantwoordelijk voor de openbare ruimte in het havengebied. Bij de aanpak van problemen is de dienst mede-afhankelijk van de gemeente Rotterdam en de politie. “We zijn de laatste jaren steeds meer gaan samenwerken, maar kunnen vanwege de privacy weinig informatie met elkaar delen. Dat maakt het soms lastig om sneller door te pakken.”

Zo heeft het Havenbedrijf geen volledig beeld wie de (onder)huurders zijn van de bedrijven met eigen grond . Het krijgt ook geen inzicht in de camerabeelden van de beveiligingscamera's die op Sluisjesdijk staan. "We hebben wel mee-geïnvesteerd, maar politie en douane lezen de beelden uit."

Om toch een beter beeld te krijgen van nieuwe huurders en eigenaren, doet het Havenbedrijf tegenwoordig een 'Ken je klant check'. Met dit integriteitsonderzoek hoopt de dienst meer inzicht te krijgen in de aanvrager, de wijze van financiering, zakenpartners et cetera. Louche bedrijven worden zo hopelijk geweerd.

7. Tegengestelde belangen

De verschillende belangen spelen ook een rol bij de bereikbaarheid van het gebied. “De gemeente zet in op het autoluw maken van de binnenstad en duwt het autoverkeer naar de randen van de stad. De consequentie daarvan is dat er veel meer files en opstoppingen ontstaan. Terwijl wij juist de haven goed bereikbaar willen houden. Dat schuurt.”

Ook voor de werkgelegenheid is een goede bereikbaarheid van de haven cruciaal, benadrukt de gebiedsmanager. Daarom heeft de pier een fietspad gekregen en zijn er extra parkeervakken aangelegd. Ook kwam er na lang aandringen een bushalte aan het einde van Sluisjesdijk. Voor Hoefnagels is het nog niet genoeg: “Niet al het personeel kan op de fiets naar het werk. En we hopen dat de bus vaker gaat rijden, zeker als straks ook het voormalige Imtech-gebouw een nieuwe functie krijgt.”