ARCHIEF RIJNMOND 12 sept 2021 - Krater

Afgelopen week heb ik een vakantie-uitje zitten herkauwen. Een tamelijk navrant uitje. Maar ook wel weer een mooi voorbeeld van wat wel de ‘historische sensatie’ wordt genoemd.

Even uitleggen.

Mijn vrouw en ik zijn laatst bij een zus van mijn vrouw in Bretagne langs geweest, en onderweg hebben we allerlei stops gemaakt. Onder meer bij plekken die met de Eerste Wereldoorlog te maken hebben. En dan vooral met de Slag om de Somme in 1916.

Ik bezoek graag plekken van historische betekenis om op de een of andere manier dichter bij de geschiedenis te komen. Om direct contact te voelen met het verleden. Om het beter te kunnen plaatsen. Om iets te beleven van wat de historicus Huizinga ooit heeft genoemd: ‘de historische sensatie’.

Op de vroegere slagvelden van Ieper, Passchendale en Verdun was ik al eens geweest. Maar nog niet op die bij de rivier de Somme.

Misschien even uw kennis van de geschiedenis oppoetsen.

In de buurt van het plaatsje Albert in Noord-Frankrijk, vlak bij de Somme, is vanaf 1 juli 1916 een werkelijk gruwelijke loopgravenslag geleverd die in een paar maanden tijd aan meer dan een miljoen soldaten het leven heeft gekost.

Meer dan een miljoen.

Alleen al op de eerste dag, op 1 juli 1916, zijn 57.000 Britse soldaten neergemaaid waarvan er bijna 20.000 stierven.

In één dag.

Die hele geschiedenis is terug te vinden in talloze boeken, documentaires en speelfims. Een paar ervan heb ik in de loop der jaren tot me genomen. Met wisselend effect.

In de omgeving van waar die slag daadwerkelijk heeft plaatsgevonden kun je naar meerdere musea vol oorlogstuig, foto’s en verhalen. Wat we bij ons bezoek laatst ook hebben gedaan. Waarbij me opviel dat oorlogsmusea al gauw grijpen naar het middel van knallen en schietgeluiden om een akelige werkelijkheid te benadrukken.

We hebben daarnaast nog een paar militaire kerkhoven bezocht. Als je in dat gebied rondrijdt met de auto kun je die ook nauwelijks ontlopen. Ze zijn werkelijk overal.

En, zou je kunnen vragen, kwam de geschiedenis door dat alles nou ook dichterbij? Jawel, een beetje, maar ik ging het pas echt vóelen bij de bomkrater van Lochnagar, net buiten het plaatsje La Boisselle.

Vlak voordat de Britse grondaanval op de Duitse stellingen in de vroege morgen van 1 juli 1916 begon, bliezen de Britten op meerdere plekken de Duitse linies op. In de maanden ervoor hadden ze in het diepste geheim tunnels onder die linies gegraven waar ze explosieven in hadden aangebracht. Het resultaat heeft de Britten maar een beetje geholpen, het verdrijven van de Duitsers kostte veel meer moeite dan gedacht, maar de explosies en kraters moeten bepaald indrukwekkend zijn geweest.

Als ik het goed heb zijn de meeste van die kraters in de loop der tijden geëgaliseerd, maar in elk geval die ene buiten La Boiselle is er nog, mede dankzij een Engelsman die dit stukje grond heeft gekocht.

Je kunt het gratis bezoeken. Een krater van zo’n 100 meter doorsnee en 30 meter diep op een hoger gelegen stuk van het glooiende, inmiddels lieflijke, stil ruisende landschap. Rond de krater staan panelen met foto’s van betrokkenen van destijds en met iets van hun ervaringen. Zoals van de Britse tweede luitenant Cecil Lewis die de explosie op deze plek vanuit een vliegtuigje gadesloeg. Hij heeft naderhand geschreven:

'De hele aarde deinde en flitste. Een gigantische en prachtige kolom rees op in de lucht. Er klonk een oorverdovend gebrul dat al het kanongeluid deed verdrinken en dat mijn toestel zijwaarts wierp als een stuk papier in een storm. De aardkolom steeg hoger en hoger tot meer dan honderd meter. Daar hing ie, of léék ie een ogenblik in de lucht te hangen, als het silhouet van een grote cipressenboom, die neerzeeg in een steeds groter wordende kegel van stof en puin.’

Op een informatiebord over de Duitse verdedigers van deze heuvel staat te lezen dat de explosie weliswaar veel slachtoffers maakte, maar dat de overgebleven Duitse militairen zich snel herpakten achter hun prikkeldraad en binnen de kortste keren hun mitrailleurs weer in de aanslag hadden, in afwachting van de aanvalsgolven waarvan ze wisten dat die komen gingen.

Citaat: ‘Toen de Britse aanvallers zich binnen enkele meters van het prikkeldraad bevonden, woedde er plotseling een orkaan van vuur over deze golven. Sommige verdedigers stonden zelfverzekerd op de borstweringen, granaten slingerend en geweren afvurend, terwijl ze een pijp rookten. Na amper een minuut leek het niemandsland verlaten.’

En dit sta je dan als eenvoudige slagveldtoerist te lezen op de plek waar het zich allemaal afspeelde. Je wordt er vanzelf ingezogen. Je leest het verhaal op zo’n bord, je kijkt op, en je realiseert je: hier was het. Het was gewoon híer. De ‘historische sensatie’ is bijna onafwendbaar.

Later tijdens de vakantie dacht ik: niemand wil natuurlijk van Rotterdam een soort openluchtmuseum maken, maar áls de stad nog meer wil doen met de herinnering aan de oorlog en het bombardement, heb ik een eenvoudig recept. Plaats gewoon panelen met foto’s en beknopte ooggetuigenverslagen op plekken waar zich iets memorabels heeft afgespeeld. Ieders inlevingsvermogen doet de rest.

SPEELLIJST

DE TUNE

1. Ik mis je - John Verkroost

2. Klaprozen - Pons & Swaneveld

ROTTERDAM
3. Ik mis de stad van toen - Duo Free and Easy
4. Waar is toch die echte Rotterdammer? - Joris Lutz
5. In Rotterdam daar wil ik wonen - Wim van der Stelt

6. Moeten we bang zijn - Albert Bol
7. Old Comerads March (Alte Kameraden) - Jan van der Steen
8. España cani - Scala
9. Levenslied - Drs. P & Zingende Tramconductrice

MIKE BODDE
10. Ode aan Schumann - Mike Boddé
11. Mi-ma-medley - Mike Boddé

Meer over dit onderwerp:
ARCHIEFRIJNMOND RADIO CULTUUR
Deel dit artikel: