Havenbedrijven vrezen toekomst door woningbouwplannen in Merwe-Vierhavensgebied

Het Merwe-Vierhavensgebied (M4H) zit in de lift: historische panden worden opgeknapt en (jonge) creatieven en innovatieve makers vinden er een plek. De traditionele havenbedrijven houden ondertussen hun hart vast. De ambitieuze plannen voor woningbouw in de oude stadshaven zit de industrie in de weg. Sommige bedrijven vrezen voor de continuering van hun bedrijf, als nieuwe gebruikers gaan klagen over stank, lawaai en zwaar transport. Van andere bedrijven wordt het erfpachtcontract niet verlengd of zorgt de onduidelijkheid over de verre toekomst voor stilstand in groei.

FTR Ontwikkeling BV is één van die bedrijven die zich zorgen maakt over de ontwikkeling van het oude industriegebied in Rotterdam-West. In een recente brief aan de gemeente beklaagt de directeur van Fruit Terminal Rotterdam zich over de transformatieplannen en de gevolgen voor de bedrijfsvoering van zijn verhuurder: Access World Rotterdam aan de Galileistraat.

Dit internationaal opererende bedrijf gebruikt de kade en de voormalige fruitloodsen van Fruit Terminal Rotterdam voor de op- en overslag van non-ferrometalen en legeringen. De terreinverhuurder, Michael Bak, zegt geschrokken te zijn van de plannen en baalt dat hij niet eerder van de plannen op de hoogte is gesteld. Hij vreest ook dat straks de nieuwe bewoners last krijgen van het zware transport dat nodig is voor de aan- en afvoer van deze metalen.

Bij de buren aan de Keileweg rijden de vrachtwagens ook af en aan. Hier zit AVR met een milieupark en overslagstation. Afval stinkt en trekt ongedierte aan. Volgens een woordvoerder is de overlast weliswaar minder dan bij de vuilverbranding in Rozenburg, omdat het vuil snel door schepen wordt afgevoerd. “Maar het blijft industrie en ik moet er niet aan denken om hier tegenover te wonen.”

De gebiedsontwikkeling van de oude stadshaven tussen Schiedam en Schiemond is een gezamenlijk initiatief van de gemeente en Havenbedrijf Rotterdam. Beide partijen investeren in vastgoed, kennis en voorzieningen. Zo willen ze het gebied transformeren tot nieuwe stadswijk, met duizenden woningen, culturele voorzieningen en werkplekken voor creatieven, jonge maritieme en circulaire bedrijven en horeca.

Ooit was het een poldergebied; begin vorige eeuw kwamen de schepen en kades. In de jaren ‘80 groeide het uit tot de grootste fruit- en sappenhaven van Europa. Na een periode van verval, knapt het gebied de laatste jaren weer langzaam op en veel van de historische panden hebben inmiddels een nieuwe bestemming gekregen.

Merwe-Vierhaven (M4H) | Foto: HIWA

Zo zitten in het Keilepand en de Keilewerf kunstenaars, architecten en jonge ambachtelijke bedrijven. Eerdere pioniers, zoals de kunstenaars Joep van Lieshout en Daan Roosegaarde, creëerden een eigen kantoor/werkplaats rondom de Voedseltuin. Daar zit ook het Keilecafé en Soundport met studio’s en oefenruimtes voor muzikanten. Iets verderop zijn de Marconitorens omgebouwd en omgedoopt tot The Lee Towers, met woningen voor starters en expats. En in de twee voormalige fruitloodsen aan de Galilleistraat zitten een bierbrouwerij en een bedrijfsverzamelgebouw voor de maakindustrie.

Hoe het gebied er in de toekomst gaat uitzien, staat in hoofdlijnen beschreven in het Ruimtelijk Raamwerk, dat in 2019 door de gemeente en Havenbedrijf Rotterdam is vastgesteld. Het is een droombeeld voor een nieuw woon-werkgebied, zo groot als het centrum van Rotterdam. Gemeente en Havenbedrijf Rotterdam willen in het Merwe-Vierhavensgebied woningen én havenindustrie 'organisch' naast elkaar laten bestaan.

Bedrijven hoeven voorlopig dus niet, zoals bij de transformatie van andere stadshavens als Katendrecht en de Kop van Zuid, te wijken voor woningbouw. En dat blijkt geen eenvoudige opgave. De bedrijven hebben langlopende erfpachtcontracten, die de ontwikkeling kunnen vertragen. En aan de kades blijven de scheepsmotoren dus nog wel even draaien en walmen. Van die stank en het lawaai zullen nieuwe bewoners niet blij worden.

Sommige bedrijven hebben hier al voor gewaarschuwd, tijdens een informatiebijeenkomst en in officiële zienswijzen op de voorlopige Milieu Effect Rapportage (MER). Stuwadoorsbedrijf BSR van Uden Stevedoring uit Schiedam bijvoorbeeld, gaf aan dat het geluid dat wordt geproduceerd tijdens de op- en overslagwerkzaamheden, niet goed is voor de leefbaarheid in een woonwijk. Ook de stof- en geurhinder die tijdens het werk ontstaat, zijn niet wenselijk met woningen in de buurt.

De Raad van State stelt eveneens dat het geluid van industrielawaai mee berekend moet worden in het geluidonderzoek. Volgens een woordvoerder van de gemeente is dit geluidonderzoek bijna gereed, maar heeft het wel voor een jaar vertraging van het bestemmingsplan gezorgd. Naar verwachting kunnen de ontwerpversies van de MER en het bestemmingsplan aan het eind van dit jaar alsnog worden voorgelegd aan betrokkenen en geïnteresseerden.

Tegengestelde belangen

De tegengestelde belangen worden ook door op- en overslag HIWA Rotterdam Port Cold Stores ervaren. De fruitsapexpert is gevestigd aan de Vierhavenstraat, tegenover het Dakpark. Bij de onderneming werken 170 mensen, veelal afkomstig uit de wijk Mathenesse. HIWA heeft een erfpachtcontract tot 2034, en wil (net als de buren Continental Juice en Prodalim) op de huidige locatie aan de IJsselhaven blijven.

Tot nu toe is verlenging van het contract onduidelijk. Het Ruimtelijk Raamwerk schetst alleen een toekomstbeeld tot 2035. Voor de periode daarna zijn nog geen keuzes gemaakt voor het sappencluster in de Vierhavens en de fruitterminal tussen Vierhavens en Merwehavens. Door die onzekerheid heeft HIWA nu al enkele grote investeringen afgeblazen.

Andere bedrijven kiezen eieren voor hun geld en wachten het einde van het erfpachtcontract niet af. Zo verhuizen binnenkort groentegroothandel Fortuna Frutos International (FFI) en Rotterdam Fruit Wharf (RFW) van resepctievelijk de Keilestraat en de Marconistraat naar Ridderkerk. Marco Slobbe van FFI is er niet rauwig om. “We zitten al sinds de jaren ’80 in dit gebied en waren altijd afhankelijk van de kades voor onze schepen. Nu het fruit massaal in koelcontainers wordt aangevoerd, kunnen we ook uitwijken naar een industrieterrein. In Ridderkerk zitten we dan goed, te midden van andere groente- en fruitbedrijven.”

Zitten slapen

Terug naar de eerder genoemde bedrijven FTR en AVR aan het begin van het artikel. Beide bedrijven voelen zich overvallen door de plannen voor dit gebied. Hebben zij zitten slapen, of zijn ze daadwerkelijk niet bij de totstandkoming betrokken? Volgens gemeente hadden ze geïnformeerd kunnen zijn. “Tijdens het informatietraject zijn alle belanghebbenden op de hoogte zijn gesteld. We hebben de stukken ter inzage gelegd en een informatieavond georganiseerd op 28 november 2019. Die datum is vooraf in lokale kranten en de Staatscourant aangekondigd. En we hebben brieven op alle adressen in het gebied laten bezorgen.”

Meerdere partijen hebben daarna gereageerd. “Maar van zowel FTR als AVR hebben we nooit een zienswijzen ontvangen,” aldus de woordvoerder. De bedrijven waren volgens de bezoekerslijst ook niet aanwezig bij de informatiebijeenkomst. Toch krijgen ze alsnog een kans om te reageren: zodra de conceptversies van de MER en het bestemmingsplan zijn afgerond, kunnen ze een zienswijze indienen.

FTR zegt daar zeker gebruik van te maken, om bezwaar te maken tegen het bestemmingsplan. In de brief dreigt de directeur 'alle andere rechtsmiddelen aan te wenden ter bescherming van de continuïteit van de bedrijfsvoering'. AVR gaat daar hoogstwaarschijnlijk geen gebruik van maken, aldus de woordvoerder. Het bedrijf heeft een erfpachtcontract met de gemeente, dat in 2030 afloopt. “We hebben al te horen gekregen dat de overeenkomst niet verlengd wordt, en moeten hier dus op termijn weg."

Bij de AVR-locatie aan de Brielselaan is volgens de woordvoerder nog voldoende plek, “maar dan moeten de vrachtwagens met afval steeds door de Maastunnel heen en weer. En daar zit de gemeente niet op te wachten.” Het bedrijf heeft nog geen vervangende locatie aangeboden gekregen.

Entree M4H vanuit Schiedam | Foto: Rijnmond

Tips over M4H? Mail: jelle.gunneweg@rijnmond.nl

* Het Merwe-Vierhavensgebied moet dé nieuwe hotspot van Rotterdam worden. Een bruisende stadshaven, zo groot als het centrum van Rotterdam, waar ruimte is voor wonen, werken, cultuur, sport, onderwijs en horeca. * Het Ruimtelijk Raamwerk vormt de basis voor deze transformatie. Hierin is het gebied opgedeeld in vijf gebieden. Rondom de Gustoweg (richting Schiedam) en in het Keilekwartier komen de creatieve en ambachtelijke makers. In de Merwehaven ligt het accent op kleinschalige bedrijvigheid. Het Marconikwartier krijgt een stedelijke mix van wonen, werken en voorzieningen. En het hart van M4H, het Galileipark, is bestemd voor grotere maakbedrijven.  * Sinds 2015 steeg het aantal bedrijven van 251 naar 376 in 2020, vooral binnen de maakindustrie. Het aantal woningen steeg in diezelfde periode van 7 naar 867. De bedoeling is dat er tot aan 2035 verspreid over het hele gebied meer dan 5000 woningen worden gebouwd. Alleen in het Galileipark is wonen uitgesloten: daar gelden strengere milieunormen.