DE VERDIEPING

Paul Verspeek wil mythes doorprikken: 'In de rechtszaal zie je vaker ideale schoonzonen dan schurken'

In zijn boek ‘De Ideale Schoonzoon’ legt Rijnmondverslaggever Paul Verspeek tien spraakmakende rechtszaken onder het vergrootglas. Zelf heeft hij nog geen zakje drop gestolen. Maar toch sluit hij niet uit dat hij ooit ook in het beklaagdenbankje belandt. “Het kwaad zit misschien wel in ons allemaal.”
Heel soms is Paul Verspeek een held op sokken. Zoals die ene keer, in Rotterdam-Beverwaard. Over een ontmoeting op kamp De Kievit schrijft hij in hoofdstuk 3 van zijn boek De Ideale Schoonzoon: “De deur van de kleine caravan gaat open. Als hij zijn hoofd om de hoek steekt, herken ik aan de groeven in het gelaat, de hangsnor en de bijna zwarte ogen direct de man die lange tijd door de recherche is beschouwd als de grootste boef van Rotterdam: Kobus L. Veroordeeld drugsbaron. Compagnon van Bouterse. Multimiljonair. Onbetwiste bendeleider, gekoppeld aan meerdere liquidaties. ‘De gevaarlijkste man van Nederland’, zoals hij zelf schertsend heeft gezegd.”
Kobus en de Rijnmondjournalist zijn oude bekenden, al kruisten hun wegen zich altijd op specifieke plekken. Zoals de Rotterdamse rechtbank en de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught, waar Kobus jarenlang gevangen zat. Maar nu is ‘de Zigeunerkoning’ een vrij man. Als de verslaggever voor de deur staat, zit hij net aan zijn avondmaal: aardappelen, karbonade en sperziebonen. “Wil je mee-eten?”, vraagt Kobus. “Wel je schoenen uitdoen.”
Kobus in Panorama
Kobus in Panorama © Rijnmond
“Met Kobus L. is het allemaal begonnen”, vertelt Paul Verspeek, wiens boek over tien spraakmakende rechtszaken dit weekend uitkomt. “Het drugsproces tegen hem, in 1995, was de eerste waarvan ik voor Radio Rijnmond verslag deed. Er stonden elf verdachten terecht voor de handel in cocaïne. Met Kobus als kopstuk. Tamelijk onbevangen ging ik naar de rechtbank, die toen nog op de Noordsingel was. En wat bleek? Dat het proces maar liefst twintig dagen zou gaan duren. Dus ik belde meteen de redactie, met de vraag of ze me daar al die tijd wel op wilden inzetten. ‘Blijf daar maar’, kreeg ik te horen. Vanaf dat moment heb ik van elke procesdag verslag gedaan, tot het hoger beroep aan toe.”
Wat staat je nog van bij van het proces?
“De extreme beveiliging. Omdat Kobus vluchtgevaarlijk zou zijn, was de rechtbank veranderd in een soort vesting. Met overal zwaarbewapende agenten. Kobus zelf werd door leden van een arrestatieteam, met kogelvrije vesten en geweren, de zaal binnengebracht en continu door hen geflankeerd.
Opvallend was ook de verandering die het proces bij Kobus zelf teweegbracht. Hij was een kamper. En analfabeet. Maar omdat hij zijn dossier zelf goed wilde bestuderen, had hij zichzelf in de gevangenis leren lezen. In die tijd speelde de discussie rond twee gevangenen op een cel. Maar niet voor Kobus. Die had in de EBI namelijk twéé cellen: eentje om in te slapen en eentje voor zijn dossier. De stukken waren losbladig naar binnen gekwakt, omdat ze bang waren dat hij van het bindmateriaal een wapen zou maken. Kobus kende de stukken op zijn duimpje. Zelfs zo goed dat hij van tijd tot tijd de rechter corrigeerde. Als zij passages verkeerd samenvatte riep hij verontwaardigd: ‘Dat staat er niet.’ Uiteindelijk is hij in hoger beroep veroordeeld tot vijftien jaar cel.”
Hoeveel rechtszaken heb je na die van Kobus gevolgd?
“Poeh, dat weet ik niet. Ik heb dat nooit bijgehouden. Maar het zijn er vele honderden, misschien zelfs wel meer dan duizend.”
Voor je boek heb je er tien geselecteerd, variërend van moedermoord en seksueel misbruik door een evangelist tot het Havenschandaal met Willem Scholten en Joep van den Nieuwenhuizen. Waarom heb je juist deze rechtszaken eruit gelicht?
“De zaken die ik beschrijf, zijn niet per definitie de grootste of meest spectaculaire processen die ik heb bijgewoond. Ik heb ze gekozen, omdat ze allemaal nog een achterliggend verhaal vertellen. Elk hoofdstuk heeft een soort thema. Ik begin het boek met Gerson F., die op een verschrikkelijk brute manier een Indonesische uitwisselingsstudente verkrachtte in Rotterdam-Kralingen. In dat hoofdstuk laat ik zien dat een dader tegelijkertijd ook slachtoffer kan zijn. Gerson, 18 jaar oud, bleek van jongs af aan ernstig te zijn verwaarloosd, mishandeld en misbruikt. Seks zonder geweld? Dat kende hij niet. In al mijn jaren als rechtbankverslaggever heb ik zelden zo’n treurig verhaal gehoord over een verdachte.
Buiten de rechtbank is er vaak veel kritiek op vonnissen. Die zouden te laag zijn, met ‘slechte jeugd’ als excuus. Maar juist het tegendeel blijkt waar. Een slechte jeugd leidt namelijk niet tot een milde straf. Deze Gerson is door wat hij als kind heeft meegemaakt zo beschadigd dat hij tbs heeft gekregen. En misschien wel nooit meer vrijkomt.”
Je boek heet De Ideale Schoonzoon. Waarom?
“De titel is ontleend aan wat de rechter zei over de Feyenoordfans die in 2015 voor de rechter stonden, omdat ze hun boekje te buiten waren gegaan in Rome. Ze hadden onder meer de politie bekogeld en de Barcacciafontein bij de Spaanse Trappen veranderd in een ballenbak. ‘Barbaren’ werden ze in de media genoemd. Maar in de rechtszaal bleek dat tachtig procent van de 44 verdachten geen strafblad had.
Rellen in Rome
Rellen in Rome © Rijnmond
In het hoofdstuk over die rellen belicht ik Rogier. Iemand met twee universitaire titels, een keurige baan en nul ervaring met justitie. Hij stond terecht omdat hij, met een pisboogje, een flesje bier naar de Italiaanse politie had gegooid. In de rechtszaal stelde de rechter vast dat hij bijna alleen maar leuke, jonge gasten voor zich zag. ‘U zou de ideale schoonzoon kunnen zijn’, liet hij zich ontvallen. De vermeende barbaren bleken fiscaal jurist te zijn. Of student. Er zat zelfs een politieman tussen.”
Ben je zelf ook een ideale schoonzoon?
“Ik ben opgegroeid in een gewoon gezin, in een keurige buurt. Ik ben al dertig jaar bij dezelfde vrouw en woon al even lang in hetzelfde huis. Mijn strafblad is blanco. Ik heb nog geen zakje drop gestolen. Zwartrijden in de metro? Het komt niet bij me op. Iemand oplichten? Evenmin. Voor zover ik weet, heb ik ook geen stoornis. Daarmee is de kans dat ik ooit voor de rechter moet verschijnen klein. Maar wat ik in mijn boek duidelijk wil maken, is dat het toch echt iedereen kan overkomen. Ook mij.”
Is dit een boek met een missie?
“Zeker. Ik wil laten zien dat achter elk delict een verhaal zit. En dat mensen zichzelf te kort doen als ze alleen maar reppen over ‘tuig’ en ‘uitschot’ en ‘harder straffen’. Zoals nu vaak op Twitter en andere sociale media gebeurt, ook door politici.
In de rechtszaal zie je echt maar weinig schurken. En daar bedoel ik mee: mensen die van criminaliteit hun beroep hebben gemaakt, zoals de Taghi’s en de Holleeders van deze wereld. Veel verdachten hebben een psychische stoornis. Of hebben hun delict onder bepaalde omstandigheden gepleegd.
Neem bijvoorbeeld de Vlaardingse Viller. Dat was de man, die zijn moeder vermoordde en op een Silence of the Lambs-achtige manier haar huid eraf stroopte om daar een jas van te maken. Gehuld in die kledij stond hij op straat het verkeer te regelen. Een monster, zou je denken. Maar tijdens het proces bleek hij een keurige ict’er te zijn, die door het roken van te heftige softdrugs een psychose had gehad. Een verhaal als dit brengt misdaad veel dichterbij dan je zou willen. Het kwaad, dat zit misschien wel in ons allemaal. In de rechtszaal zie je meer ideale schoonzonen dan schurken. Echt.
Ik probeer ook bepaalde mythes door te prikken. Bijvoorbeeld over georganiseerde misdaad. Kobus L. zou een syndicaat hebben geleid, maar dat is eigenlijk nooit bewezen. Hetzelfde geldt voor de coke-importeurs, die gebruik maakten van de diensten van de corrupte douanier Gerrit G. Wat je in de drugswereld vaak ziet is een samenwerkingsverband tussen zzp’ers die van elkaar profiteren, maar bij conflicten genadeloos het pistool trekken en elkaar overhoop schieten. Daar is weinig georganiseerds aan.”
Bood deze coronatijd, met lockdown en avondklok, je de ultieme kans om je boek te maken?
“Eigenlijk wel. Een boek schrijven, dat wilde ik al vanaf mijn elfde. Het was een jongensdroom. Een uitgeverij had mij ook al eens benaderd. Maar het kwam er nooit van. Door de coronamaatregelen kon ik als Feyenoordsupporter een tijdlang niet naar De Kuip. Want de competitie lag stil. En je mocht ook niet meer bij mensen op bezoek. Dus wat ging ik dan op zondag doen? Schrijven!
Ik bleek van bijna alle rechtszaken ook nog mijn originele notities te hebben. Beschrijvingen op blocnotes. Opgeborgen in mijn schuurtje, in een speciaal daarvoor aangeschaft ladenkastje van IKEA. Aangevreten door vocht? Nee hoor. Alle krabbels waren in perfecte staat. En mijn eigen goudmijntje. Zo stond ik een keer om elf uur ’s avonds in dat schuurtje en vond de aantekeningen over de kogelbriefschrijver uit 2002. Ik had opgetekend dat hij een staartje droeg, een snor had en een vlassig baardje. Dat soort details kon ik voor dit boek heel mooi gebruiken.”
Ben je ooit bedreigd als verslaggever?
“Niet vaak, maar het is weleens gebeurd dat me rond een groot drugsproces door een onbekende man te verstaan werd gegeven dat een van de hoofdverdachten niet blij was met mijn publicaties. Dat was best intimiderend.
Ook gaf een beruchte crimineel, die op dat moment als belangstellende op de rechtbank was, me eens te kennen dat ik maar beter niet kon schrijven dat hij daar rondliep en zijn uiterlijk had veranderd. De toon waarop ik aangesproken werd, staat me nog helder voor de geest. Die was kil. Emotieloos. Alsof hij een broodje kaas bestelde. Je kon merken dat hij mensen vaker zo had bejegend.
De intimidaties aan mijn adres vallen mee, omdat ik verslag doe van rechtszaken en geen misdaadjournalist ben. Ik sta niet bij de rood-witte politielinten als er iemand is neergeschoten en zit niet in zaken te peuren, zoals John van den Heuvel van de Telegraaf, die al jaren noodgedwongen met bodyguards rondloopt.
De rol van rechtbankverslaggever past mij beter. Ik hou van het complete beeld dat in de rechtbank naar voren komt, met alle ins en outs. Na een schietpartij wil ik niet uit de mond van de buurvrouw optekenen dat het slachtoffer zo’n aardige jongen was. Terwijl dan later in de rechtbank blijkt dat het een hardcore drugscrimineel was. Voor mij moet al het stof van de hectiek zijn neergedwarreld.”
Foto begrafenis Kobus
Begrafenis Kobus L.
Begrafenis Kobus L. © Rijnmond
Hoe is het met Kobus afgelopen?
“Na het grote drugsproces uit 1995 is hij nog een keer veroordeeld. Dat was in 2018, voor de moord op nota bene zijn schoonzoon. Ook dat proces heb ik bijgewoond. Ik zag een broze, oude man de rechtszaal binnenkomen. Hij herkende me en schudde me de hand. Kobus is vervroegd vrijgelaten, omdat hij ernstig ziek was. Hij had onder meer longkanker. In 2019 is hij op kamp De Kievit gestorven.”
Ben je naar zijn uitvaart geweest?
“Ik behoorde niet tot de genodigden, maar ben wel gaan kijken. Kobus vormde op een of andere manier toch de rode draad in mijn carrière als rechtbankverslaggever. Dat verhaal wilde ik afsluiten. Ik zag, vanaf de straat, wie er allemaal uit de kerk kwam. En hoe een zwarte koets, met daarvoor vier met rouwdekens beklede paarden, de Zigeunerkoning naar zijn laatste rustplaats bracht.
Naast mij stond vermeend tattookiller Cor P., die in Kobus misschien wel een soulmate had gezien. P. had op dat moment een enkelband om, omdat er nog een moordzaak tegen hem liep. Korte tijd later knipte hij die door en sindsdien is hij spoorloos.
Toen de zwarte koets met de Zigeunerkoning wegreed, dacht ik bij het horen van het wegstervend geluid van paardenhoeven: van alle verdachten die ik op en om de rechtbank ben tegengekomen was Kobus toch echt wel een van de meest fascinerende.”

Beluister ook het gesprek dat Ruud de Boer had met Paul Verspeek in het programma 'De Verdieping': swipe de afbeelding / klik op het blauwe audio-icoontje. Of beluister dit gesprek en ook de documentaires van Paul Verspeek via de podcast: zoek op 'De Verdieping met Ruud de Boer':

Lees hieronder een voorpublicatie uit het boek De Ideale Schoonzoon
De Ideale Schoonzoon - Tien spraakmakende zaken onder een vergrootglas'
Uitgeverij Douane
Prijs: 22,50