Nieuws

Stuivertjesbos, illegale stadscamping en natuur; historische verhalen over het Kralingse Bos, 'de achtertuin van Rotterdam'

In 1928 kost het een stuiver om het Kralingse Bos in Rotterdam te mogen betreden. De geplante bomen doen het in de eerste jaren niet zo goed. Het bos is aangelegd om rijke Rotterdammers binnen de stad te houden. En tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn er joodse mannen uit gemengde huwelijken tewerkgesteld.
Het zijn maar een paar van de vele historische feiten over het Kralingse Bos die beschreven zijn in het boek De achtertuin van Rotterdam. Auteur Martine van Rooijen heeft zich in de geschiedenis van het bos verdiept.
Op 10 juli 1911 hakt de Rotterdamse gemeenteraad de knoop door: er moet een bos komen. Er is in die tijd maar weinig groen in Rotterdam en daar moet verandering in komen. "Ik heb altijd gedacht dat het voor de arbeiders was. Als je de gemeenteraadsverslagen leest, dan blijkt dat een grote rol speelde dat rijke Rotterdammers uit de stad vetrokken", vertelt Van Rooijen.
"Die gingen naar Scheveningen, naar Voorburg. Daar waren hele Rotterdamse wijken. En dat waren belastingbetalers die verdwenen. Vandaar dat er ook heel veel villa's gepland waren in het bos. Er zijn er uiteindelijk maar twee gekomen. Maar er waren vijf stroken waar villa's zouden komen."

Een park voor àlle Rotterdammers

Van Rooijen heeft het eerste ontwerp voor het nieuwe bos uit 1911 gezien. "Dat was echt een Engelse landschapstuin. Dat was voor de elite om te flaneren. En toen zeiden jonge architecten: 'Nee, dat moeten we niet hebben, we moeten een park voor àlle Rotterdammers aanleggen waar je kan picknicken, voetballen, sporten'."
Vervolgens is er een nieuw ontwerp gemaakt. Dat ontwerp is uitgevoerd en zo is het Kralingse Bos geworden hoe het nog altijd is. Pas eind jaren '20 van de vorige eeuw is een deel van het bos daadwerkelijk aangelegd. De vertraging komt onder meer door de Eerste Wereldoorlog. Voor de aanleg van het bos organiseert de gemeente Rotterdam boomplantdagen waarbij scholieren een boom planten.
De eerste bomen zijn geplant door scholieren tijdens Boomplantdagen
De eerste bomen zijn geplant door scholieren tijdens Boomplantdagen © privébezit
Met Martine van Rooijen gaan we naar de Kikkerfontein, aan de rand van het bos bij de Kralingse Plaslaan. Die fontein staat er in 1928 ook al. Hij is ontworpen door architect Jan Hooykaas. De architect schenkt de fontein aan de gemeente Rotterdam. "We staan hier nu bij de oude ingang. Alleen dit stuk van het bos was in 1928 nog aangelegd. Het was nog nauwelijks een bos, het waren zulke kale boompjes. Hier zat de portier in een wachthuisje en voor een stuiver kon je een toegangskaart kopen. Het heette dan ook het Stuivertjesbos", beschrijft Van Rooijen.
Toegangskaartje voor het Kralingse Bos uit 1940
Toegangskaartje voor het Kralingse Bos uit 1940 © privébezit
Dat er in de crisisjaren '30 werklozen worden ingezet bij de aanleg van het Kralingse Bos, is bij veel Rotterdammers wel bekend. "Wat mij heel erg verraste, is dat er in 1944 ook joodse mannen hebben gewerkt", zegt de auteur. In haar onderzoek stuit ze op een bijzonder verhaal dat draait om joodse mannen met een gemengd huwelijk.
"Ik had er nog nooit van gehoord en verschillende mensen die iets weten van de geschiedenis van Rotterdam hadden er ook nooit van gehoord. Dus ik ben het verhaal gaan onderzoeken en maakte kennis met iemand die diezelfde geschiedenis onderzocht in het Amsterdamse Bos. Die had een zoon gesproken wiens vader hier heeft gewerkt. Die zoon had nog papieren van zijn vader waaronder een bewijs dat hij als jood toch met de tram mocht reizen om naar het Kralingse Bos te gaan." Tijdens de bezetting verordenen de Duitsers in 1942 onder meer dat joden geen gebruik mogen maken van het openbaar vervoer.
Bewijs dat Salomon Bego met de tram mocht reizen in 1944
Bewijs dat Salomon Bego met de tram mocht reizen in 1944 © collectie familie Bego
Dit verhaal is één van de verhalen in De Achtertuin van Rotterdam. Het boek gaat over Rotterdammers die betrokken zijn bij het bos, van de plannenmakers van toen tot de wandelaars van nu. Van de omwonenden die protesteren tegen de bomenkap voor het internationale paardensportevenement CHIO en de overlast van de homo-ontmoetingsplek tot wat er niet meer is: eekhoorns die uit je hand eten, zwemlessen in het strandbad en vette paling in de Kralingse Plas.
De beginjaren van het Kralingse Bos
De beginjaren van het Kralingse Bos © Stadsarchief Rotterdam
Ondertussen zijn we met Martine van Rooijen verder langs de Kralingse Plas gelopen. Bij het strandje vertelt de schrijver dat het kleine strand vrijwel altijd al aan de plas heeft gelegen. Het is lange tijd wel een zorgenkindje: "Het water was vies, er waren geen toiletten en er was geen drinkwater. Veel kinderen gingen hier zwemmen en dronken het water waarin ze ook hun behoefte deden. Het was een gevaar voor de volksgezondheid."
In de jaren '50 knapt de gemeente Rotterdam het strandje en de omgeving ervan op. Er komen bijvoorbeeld kleedhokken met douches. "Dat werd in de volksmond de 'de garderobe' genoemd", weet Van Rooijen. "Veel mensen zetten hier dagtentjes op. Kamperen was verboden. Ze maakten zelf karretjes waarmee ze die tenten de garderobe inreden."
Strandleven aan de Kralingse Plas
Strandleven aan de Kralingse Plas © Stadsarchief Rotterdam
Zo ontstaat een levendig strandleven in het Kralingse Bos waar ligstoelen worden verhuurd en ijsjes, strandballen en zonnebrillen worden verkocht. "Maar met die tentjes is het helemaal uit de hand gelopen", vervolgt de auteur van De achtertuin van Rotterdam.
"Een groep mensen brak hun tent niet af. Ze bleven slapen. Ze dachten: 'We komen morgen toch terug, laat maar staan'. Mensen waren er vroeg in het seizoen al bij om de mooiste plek te reserveren. Zo werd het dus eigenlijk een illegale stadscamping", vertelt Van Rooijen.
"Dat liep uit de hand. Het werd heel vies. Het was natuurlijk geen camping. Er was geen beheerder. Er kwamen ruzies over wie waar mocht staan en er braken vechtpartijen en brandjes uit. Het heeft de gemeente heel veel gekost om daar een eind te maken ."
Martine van Rooijen over de begintijd van het Kralingse Bos

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of filmpje via WhatsApp: +3197012113165 of mail: nieuws@rijnmond.nl!