ARCHITECTUUR

Dit is waarom Rotterdam excuses aanbiedt voor rol in slavernijverleden

Slavernijmonument Lloydkade
Slavernijmonument Lloydkade © Archieffoto
Aboutaleb heeft vanmiddag in de Laurenskerk excuses aangeboden voor het slavernijverleden van Rotterdam. “Onze voorgangers speelden een prominente rol in het Nederlands kolonialisme en de keerzijde daarvan, slavenhandel en slavernij”, zei hij. Maar: hoe zag die rol er precies uit?
Het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) heeft onderzoek gedaan naar het koloniale en slavernijverleden van Rotterdam. Het resultaat van dat onderzoek is eind vorig jaar gepubliceerd in drie boeken.
En, de bevindingen liegen er niet om. Van de zeshonderdduizend Afrikanen die tussen 1596 en 1830 onder dwang op Nederlandse schepen werden gezet om te worden getransporteerd, was Rotterdam betrokken bij zo'n tien procent. Dat komt neer op zestigduizend mensen.
"Mensenhandel met zestigduizend personen is niet zomaar uit de geschiedenis te gummen", zegt historicus Alex van Stipriaan, schrijver van het boek Rotterdam in Slavernij. De andere twee boeken heten Het koloniale verleden van Rotterdam en Postkoloniaal Rotterdam.

VOC en WIC

Hoe zit dat dan precies? Nou zo: Rotterdamse stadsbesturen hadden nauwe banden met de zogeheten Rotterdamse vroedschappen, die actief waren in de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de Geoctroyeerde West-Indische Compagnie (WIC). Dat zijn handelscompagnieën die verdragen sloten, oorlogen voerden en veroverde gebieden bestuurden.
Zo bekleedden tussen 1602 en 1795 veel bewindhebbers van de VOC en WIC het ambt van vroedschap. Ook vanuit het stadsbestuur werd geïnvesteerd in de VOC, WIC en de particuliere slavenhandel en plantages.
Een voorbeeld: in het boek Rotterdam in Slavernij wordt bijvoorbeeld geschreven over bekende Rotterdamse families die handelden in slaven en goederen zoals suiker of koffie. "Binnen de elite was bijna geen familie die niet op de een of andere manier met het koloniale en slavernijverleden te maken had", zegt Van Stipriaan.

Koloniale belangen

Na 1813 verschoven de koloniale belangen van West naar Oost. De handel richtte zich steeds meer op Nederlands-Indië, en minder op Suriname en het Caribisch gebied. Door deze 19e-eeuwse handel kon Rotterdam uitgroeien tot de wereldhaven die het nu is.
Zo is de Nieuwe Waterweg bijvoorbeeld deels met de inkomsten uit Indonesië gefinancierd. Landbouwers in Nederlands-Indië moesten een vijfde deel van hun land beplanten met koloniale producten en die afdragen aan de Nederlandse schatkist.
Naar aanleiding van de onderzoeksresultaten is de gemeente in gesprek gegaan met tweehonderd Rotterdammers, zo schrijft de burgemeester in een brief aan de gemeenteraad die vrijdag 10 december - op de Internationale Dag van de Rechten van de Mens - is gepubliceerd.
"Het college is geraakt door de verhalen van Rotterdammers over de betekenis van het koloniale en slavernijverleden voor henzelf en het leed dat zij ervaren tot op de dag van vandaag", staat daarin.

Excuses

Daarom bood burgemeester Aboutaleb vrijdagmiddag namens het college excuses aan voor het slavernijverleden van Rotterdam. “De koloniale erfenis is zichtbaar in de hedendaagse cultuur, architectuur en samenleving van onze internationale havenstad."
Burgemeester Ahmed Aboutaleb tijdens zijn toespraak in de Laurenskerk.
Burgemeester Ahmed Aboutaleb tijdens zijn toespraak in de Laurenskerk. © Rijnmond
"Deze erfenis is voelbaar voor Rotterdammers met wortels in de voormalige koloniën. De wreedheden en grove schendingen van mensenrechten die daar plaatsvonden hebben diepe, intergenerationele wonden geslagen.”

Verantwoordelijkheid

Het college neemt institutionele verantwoordelijkheid voor de deelname van vroegere stadsbesturen, maar is wel voorzichtig met het wijzen naar individuen. “Morele standaarden van nu kunnen niet zonder meer worden toegepast op mensen die in een andere tijd leefden.”
Aboutaleb wilde niet wachten tot de regering excuses zou maken voor het Nederlandse slavernijverleden en de gevolgen daarvan omdat er volgens hem "geen teken is waaruit blijkt dat die nationale excuses binnenkort zullen komen".
Bekijk hier de speech van Aboutaleb waarin hij namens het college excuses aanbiedt voor het slavernijverleden:
De volledige speech van burgemeester Aboutaleb met de excuses voor het slavernijverleden