DOUANE

Sigarettenfraude in schaduw van drugscriminaliteit: ‘Dit zijn geen kleine scharrelaars, maar serieuze bendes’

Illegale sigaretten in Dordrecht in april 2019
Illegale sigaretten in Dordrecht in april 2019 © Politie
Tegen het eind van het jaar eist de drugsbestrijding weer alle aandacht op: nu, nog grotere vangsten dan ooit tevoren! Rotterdam stevent in 2021 af op een record van 70.000 kilo in beslag genomen cocaïne, 20.000 meer dan vorig jaar. Tegelijkertijd onderschepte de douane 205 miljoen illegale sigaretten. Bijna een verdubbeling ten opzichte van 2020. Een spectaculair cijfer dat onopgemerkt blijft. En wist u dat de meeste illegale sigaretten in de regio in Schiedam te vinden zijn?
In het coalitieakkoord van VVD-D66-CDA-CU worden ‘drugs’ in één adem genoemd met ‘zware criminaliteit’. Net als ‘wapens’ en 'mensenhandel'. Over sigarettenfraude geen woord, wel over tabak: ‘We verhogen de accijns op tabak’. Ironisch genoeg kan dat de georganiseerde misdaad juist in de kaart spelen, zegt Jan-Hein Sträter, directeur van de brancheorganisatie van de tabaksindustrie VSK (Vereniging Nederlandse Sigaretten- en Kerftabakfabrikanten).
“We moeten nog zien wat er in het definitieve regeerakkoord komt, maar er wordt gesproken over een verhoging van de prijs van een pakje sigaretten van acht naar tien euro. Dan weet je een ding zeker: de sigarettenfraude gaat enorm toenemen.”
Onderzoeksbureau Alvarez & Marsal heeft berekend dat een accijnsverhoging van tien procent leidt tot zeven procent meer smokkel. De redenering is eenvoudig: als in een buitenland een pakje sigaretten goedkoper is, zal er een tabaksstroom op gang komen van dat land naar ons land. Een illegale stroom, want zo worden de accijns omzeild. Niet voor niets komen de meeste illegale sigaretten uit Oost-Europa, waar soms ruim onder de twee euro wordt neergeteld per pakje.
In beslag genomen sigaretten in Oude Tonge
In beslag genomen sigaretten in Oude Tonge © Politie
Nederland bevindt zich binnen Europa in de duurdere regionen. Alleen in Engeland, Ierland, Noorwegen en Frankrijk wordt meer voor een pakje betaald. Grenslanden België en Duitsland zijn in trek bij Nederlandse consumenten, zegt Sträter. “Daar kan soms goedkoper tanken niet eens tegenop. De consument is niet gek, dit is economie van de brugklas. Vandaar dat wij al jaren zeggen: verhoog de accijns niet teveel in een keer, doe het geleidelijk, zoals in Duitsland en in samenspraak met andere landen.”
Maar dat is nog het toeristische kruimelwerk. Vanwege de grote prijsverschillen duiken ook criminelen erop, in georganiseerd verband. Sträter: “We hebben misschien het idee bij sigarettensmokkel dat het scharrelwerk is. Zoals een fles drank of een illegaal cd-tje over de grens meenemen. Maar nee, dit zijn dezelfde bendes die cocaïne, wapens of mensen verhandelen. Ze zijn daar waar het grote geld verdiend kan worden.”
Jan-Hein Sträter, directeur tabaksbranche VSK
Jan-Hein Sträter, directeur tabaksbranche VSK © VSK
Een woordvoerder van de douane beaamt dat: “Achter de illegale handel en productie van sigaretten gaan grote internationale criminele netwerken schuil die zich vaak niet alleen met tabaksfraude bezig houden maar ook met andere vormen van (zware) criminaliteit, zoals illegale (gedwongen) arbeid, drugshandel en terrorismefinanciering.”
Voor de Staat is het een serieus dilemma: verhoging van de accijns kan smokkel stimuleren. Verlaging van de accijns en BTW kan dat tegengaan, maar maakt roken een stuk aantrekkelijker. De belangen van justitie en volksgezondheid zijn hier strijdig.
De tabaksfraude bestaat grofweg uit twee componenten: merksigaretten die uit landen met lage accijns worden gesmokkeld én merkloze sigaretten, al dan niet met namaaklogo. Bij die tweede categorie stuiten FIOD en douane regelmatig op fabrieken en loodsen, volgestouwd met illegale sigaretten.

Tabakshonden

Begin januari ontdekken speciale tabakshonden (de douane heeft er elf in dienst) 30 miljoen illegale sigaretten in de Rotterdamse haven. Ze zaten in containers met noedelsoep. Op 15 april 2021 worden in Oude Tonge in een loods 45 miljoen illegale sigaretten in beslag genomen. In een andere zaak staat op 9 november een man uit Maasdijk terecht voor nepsigaretten. In loodsen in Zuidland en Wateringen zijn 3,3 miljoen sigaretten, 19.000 kg tabak en verpakkingsmateriaal van Marlboro, L&M en Prince gevonden.
Justitie trekt in die strafzaak aan de bel: de laatste tien jaar worden steeds vaker illegale sigarettenfabrieken aangetroffen, vaak in oude boerderijen. Omdat 85 procent van de legale prijs accijns en belasting is, is smokkel zeer lucratief. “Een sigarettenfabriek kost tussen de half en één miljoen euro. Dat heb je in één maand terugverdiend”.
De tabaksorganisatie VSK houdt op de speciale site De Nationale Smokkelmonitor bij, hoeveel inkomsten de Nederlandse Staat misloopt door de smokkel. De teller voor 2021 staat op één miljard euro. De Staat wordt daarmee gedupeerd, maar ook de tabaksfabrikanten waar VSK voor opkomt en het midden- en kleinbedrijf. Zoals supermarkten, tankstations en sigarenwinkels. De illegale sigaretten worden online besteld, of vanuit cafés en de kofferbak verkocht.
Negen miljoen illegale sigaretten in de Rotterdamse haven
Negen miljoen illegale sigaretten in de Rotterdamse haven © Belastingdienst
De VSK schat dat 22,4 procent van de sigaretten in Nederland illegaal is. Zij baseert zich op onderzoek door het bureau WSPM dat er een bijzondere methode op nahoudt: sigarettenpakjes verzamelen uit (zwerf)afval. De meeste illegale rookwaar wordt gevonden in plaatsen dichtbij de grens, als Maastricht en Heerlen (ruim 62%). Koploper in de regio Rijnmond is Schiedam met 32,7%. Rotterdam zit onder het landelijk gemiddelde met 18,2%.
Een kanttekening is wel dat de percentages nogal schommelen door de jaren heen, mogelijk een gevolg van de onorthodoxe onderzoeksmethode. Kritiek is er ook op bureau WSPM, dat voor dit rapport bekostigd werd door de tabaksreuzen uit de VS en Japan. Het genoemde onderzoek van Alvarez & Marsal is betaald door Japan Tobacco International.

Lobbywerk

De website Tabaknee.nl (een initiatief van de Stichting Rookpreventie Jeugd) betwist de cijfers op De Nationale Smokkelmonitor en ziet het vooral als lobbywerk. “De tabaksbranche wil haar punt maken met niet-onafhankelijke onderzoeken. Met deze monitor probeert VSK duidelijk de politiek te beïnvloeden, maar zet Den Haag meteen ook op het verkeerde been. Het staat namelijk via allerlei internationale onderzoeken vast dat hoge accijnzen het beste middel zijn in de strijd tegen het roken. Hoe duurder de tabak, hoe minder er wordt gerookt, maar daarover wordt met geen woord gerept op de smokkelmonitor.”
Tabaknee.nl denkt dat VSK de accijns-schade van één miljard euro per jaar schromelijk overschat. FIOD en douane kunnen alleen uitgaan van in beslag genomen goederen. Een simpele rekensom leert dat de 205 miljoen sigaretten van dit jaar de schatkist voor 62 miljoen euro hebben benadeeld. Maar ook hier dringt zich de vergelijking op met de drugshandel: de onderschepte partijen in containers, loodsen en fabrieken kunnen het topje van de ijsberg zijn. De werkelijke financiële schade blijft nattevingerwerk.
Een verschil met drugszaken is de strafmaat. De man uit Maasdijk die betrokken was bij de loodsen met nepsigaretten moet effectief vijf maanden in de cel zitten en 75.000 euro boete betalen. De maximumstraf in zijn geval was vier jaar cel geweest volgens de accijnswet. Dat zijn andere grootheden dan we gewend zijn uit de drugszaken. Ook dit kan illustreren dat de tabaksfraude voor poliriek Den Haag in de schaduw staat van de drugsbestrijding.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of filmpje via WhatsApp ons of Mail: nieuws@rijnmond.nl