ROTTERDAM

De Centrale Discotheek verdwijnt, leve de Centrale Discotheek!

Muziekliefhebbers die van de ontwikkelingen horen, zullen al gauw niet zo goed weten wat ze ervan moeten denken. Is Muziekweb in Rotterdam per 1 januari opgeheven? Gaat de Centrale Discotheek weg? Dat kan toch niet? Dat ene muziek-uitleenloketje in de Centrale Bibliotheek aan de Hoogstraat ís er toch ook nog gewoon? Ja, het is er nog, en het blijft er ook nog wel even in de huidige vorm. Er is ook geen sprake van opheffing, maar van een fusie. Een fusie die hopelijk als een vlucht naar voren zal werken.
Per 1 januari is Muziekweb samengegaan met het Instituut voor Beeld en Geluid uit Hilversum. Wat iets wegheeft van een huwelijk tussen een olifant en een muis. De olifant, het Instituut voor Beeld en Geluid, heeft zo'n 200 medewerkers. De muis, Muziekweb, twintig. Het verschil in budget zal verhoudingsgewijs nog groter zijn. Toch konden beide instellingen wel eens garen spinnen bij dit samengaan. De muis zou het op den duur in zijn eentje niet redden, en de olifant zou een grote stap kunnen maken dankzij de slimheid van de muis.
Op 14 oktober afgelopen jaar vierde Muziekweb - ooit begonnen als de Centrale Discotheek - z’n zestigjarig bestaan met een reisje per stoomtrein van Rotterdam naar Amersfoort, met een tussenstop in Hilversum waar - hoe symbolisch - de aanstaande collega’s van het Instituut voor Beeld en Geluid instapten. Het verjaardagsfeestje was meteen een opmaat tot de fusie. Met Rob Maas, de inmiddels 89-jarige grondlegger van de discotheek, als kaartjesknipper. Voor hem was het een dag van gemengde gevoelens.
Rob Maas als kaartjesknipper, met op zijn rug de slogan van Muziekweb
Rob Maas als kaartjesknipper, met op zijn rug de slogan van Muziekweb © Roland Vonk
Rob: "Aan de ene kant is het een trieste aangelegenheid dat er een eind komt aan Muziekweb als zelfstandige organisatie, aan de andere kant weer helemaal niet. Voorheen hadden we nogal wat eigen inkomsten en kregen we subsidie van de gemeente. Maar beide zijn weg. Den Haag wil ons wel helpen, maar alleen als we fuseren met Beeld en Geluid. Nou ja, wat doe je dan?"
Toch voelt het absoluut niet als een capitulatie dat zijn geesteskind z’n zelfstandigheid nu opgeeft. "Het is moeilijk, met twee totaal verschillende organisaties. Maar de mogelijkheden zijn uitgebreider dan als we het alleen hadden moeten doen."

Albert de Booy

Dat Muziekweb en het Instituut voor Beeld en Geluid sinds kort één organisatie vormen kon weleens gunstig zijn voor het verzamelen, conserveren en ontsluiten van het Nederlandse culturele erfgoed op het gebied van geluid en bewegend beeld. Beeld en Geluid richtte zich altijd vooral op materiaal van de omroepen. Daar komt nu een enorme hoeveelheid handels-geluidsdragers bij. Muziekweb heeft iets van 300 duizend lp’s staan, 650 duizend cd’s en 30 duizend muziek-dvd’s. Het is de grootste muziekverzameling van heel Europa. Rob: "Alles wat sinds 1982 op de markt is gekomen, hebben we gekocht en gedigitaliseerd." Dat verhuist op termijn allemaal naar Hilversum, waarna de dubbele exemplaren eruit gaan. Alles komt op één plek te staan.
Tussen de cd-rekken van Muziekweb
Tussen de cd-rekken van Muziekweb © Muziekweb (video-still)
En: met de fusie nemen als het goed is de mogelijkheden toe om de enorme gezamenlijke collectie te ontsluiten. Zodat je er als publiek kennis van kunt nemen en je in een bibliotheek - of nog beter: thuis achter je pc - van alles aan Nederlands materiaal kunt bekijken en beluisteren. Of het nou van plaat komt, van de radio of van de tv.
Stel: je bent geïnteresseerd in de Rotterdamse zanger van weleer Albert de Booy. Dan ben je nu aangewezen op de paar nummers van hem die op Spotify staan en tot wat particulieren toevallig op YouTube hebben geplaatst. Maar het ideaal is dat je naar zo iemand kunt gaan schatgraven bij Beeld en Geluid. Eppo van Nispen tot Sevenaer, directeur van Beeld en Geluid: "De toekomst is dat je bij ons ook radio-interviews van zo’n man kunt beluisteren en bewegend beeld kunt zien. We hebben bijvoorbeeld heel veel concertregistraties van allerlei artiesten en orkesten. Daar is allemaal al voor betaald, het is allemaal al geweest. We werken er hard aan om dat beschikbaar te maken. Wij moeten dingen niet in een depot laten liggen. Het moet naar buiten, naar mensen toe."
Vroegere luisterruimte bij Muziekweb
Vroegere luisterruimte bij Muziekweb © Roland Vonk
Dat dit nu nog te weinig gebeurt ligt niet aan de enthousiaste directeur van Beeld en Geluid. Het ligt aan allerlei andere partijen en aan de techniek, en de vertrouwdheid met de werkwijze. Daar komt Muziekweb om de hoek kijken. Margreet Teunissen, tot aan de afgelopen jaarwisseling directeur van Muziekweb: "Wij hebben al die oude radio- en tv-programma’s niet. Die liggen bij Beeld en Geluid. Wij hebben wél het instrumentarium, de techniek, om die aan te bieden. Op dat vlak hebben we al heel veel stappen gezet. We hebben ook veel met producenten samengewerkt om materiaal te mogen uitlenen. Jaren geleden hebben we ook de hele Fonos-collectie overgenomen van Beeld en Geluid. Allemaal oude, in Nederland op de markt gebrachte, muziek die van plaat is gedigitaliseerd. Die zelfgebrande cd’s van Fonos zijn wij gaan uitlenen. Helemaal legaal. We hebben netjes rechten afgedragen aan de NVPI. Op die manier hebben we die oude muziek een nieuw leven kunnen geven, en hebben we veel mensen blij gemaakt. Voor Beeld en Geluid was dat lastig geweest, bij ons kon het meelopen in de workflow."
Rob Maas bij de Centrale Bibliotheek van Rotterdam
Rob Maas bij de Centrale Bibliotheek van Rotterdam © Muziekweb (video-still)
Zoiets hoopt de nieuwe fusie-organisatie dus ook voor elkaar te krijgen met oude radio- en tv-programma’s. Rob Maas: "Ik roep altijd: Swiebertje in de huiskamer." Dat dat nu ook al kan dankzij wat particulieren allemaal uploaden, weet Maas ook wel. "Daar zijn wij ook helemaal niet op tegen. Als je in de catalogus van Muziekweb kijkt, zie je dat wij daar ook naar verwijzen. Als over een onderwerp een leuk item op YouTube staat, staat die verwijzing erin. Maar er moet veel meer worden gedigitaliseerd en de auteursrechten moet je regelen. Daar is Beeld en Geluid specialist in."
Margreet Teunissen: "Het is allemaal te organiseren. Maar dan moet er vanuit de verschillende organisaties een wil zijn om het samen te doen, om samen de luiken open te zetten, en die wil is er nu." Eppo van Nispen tot Sevenaer: "Ik vind dat we tot een soort publieke Spotify moeten komen." Teunissen: "Ja, we moeten niet meer denken in instellingen en muren, maar in de functie van muziek. Als functie blijft Muziekweb ook. Alle functies gaan mee en het personeel."
De fusie heeft ook te maken met een zogeheten ‘klik’ tussen personen. Rob Maas: "We hebben geluk dat Eppo van Nispen tot Sevenaer directeur is van Beeld en Geluid. Die gozer is niks te dol. Hij gaat echt proberen om ons zo goed mogelijk op te nemen in de Beeld en Geluid-organisatie."
Margreet Teunissen en Eppo van Nispen tot Sevenaer
Margreet Teunissen en Eppo van Nispen tot Sevenaer © Roland Vonk

Kopiëren

Hoe Muziekweb op het punt is gekomen om te fuseren met Beeld en Geluid, heeft alles te maken met veranderingen in hoe het publiek luistert naar muziek. Ik kan me zelf nog goed herinneren hoe ik in de jaren zeventig wekelijks met een schoolvriend naar de 'uitleendiscotheek' ging, zoals we die toen noemden. De discotheek zat toen nog aan het Kruisplein, aan de zijkant van De Doelen, en op zaterdag leenden die vriend en ik steeds elk zeven lp’s. Thuis gingen we die naarstig beluisteren. Wat ons het meest beviel namen we op cassette op. Halverwege de week wisselden we onderling de platen. Zo schoten we allebei per week veertien lp’s op in onze muziekbeleving zonder dat we zoveel platen zelf hoefden te kopen, want dat ging ons budget natuurlijk verre te boven.
Na de introductie van de cd werd het kopiëren nog makkelijker, en toen na de introductie van internet in de jaren negentig allerlei download-sites en streamingdiensten zich meldden, ging ik nog vooral naar Muziekweb - zoals het onder de vlag van de Stichting Centrale Discotheek was gaan heten - voor materiaal dat je op internet niet kon vinden. Wat trouwens ook nog aardig wat is. Denk aan oude lp’s en aan boxen met archiefmateriaal die maar voor een beperkt publiek interessant zijn. Wasrollen heeft de organisatie ook zelf laten digitaliseren. Allerlei collecties van andere instituten en van particulieren zijn ook veiliggesteld in de kelder aan de Hoogstraat: die van het Utrechtse podium voor wereldmuziek Rasa, van het Tropeninstituut, van het Nederlands Popinstituut, het genoemde Fonos, de Cinematheek Nijmegen, het Kaapverdiaanse platenlabel Morabeza Records en de collecties van muziekcritici G.M. Dersjant en Leo Riemens.
Maar toch: Muziekweb is de maatschappelijke ontwikkeling gaan voelen. De bakens zijn niet voor niets verzet.
De discotheek bij de start in 1961 & de slogan die later opgeld deed
De discotheek bij de start in 1961 & de slogan die later opgeld deed © Rob Maas

Witte de Withstraat

Rob Maas is de Centrale Discotheek in 1961 begonnen, in de Witte de Withstraat, met een flinke subsidie van drie culturele stichtingen uit Rotterdam. Aanvankelijk werden alleen klassieke lp’s uitgeleend. Vanaf 1964 gaf de gemeente subsidie. Met de verhuizing naar De Doelen in 1966 kon de discotheek groeien. Het aanbod nam enorm toe, popmuziek kwam erbij, en het werd een stuk drukker. Een verbouwing van De Doelen leidde in 1987 tot een verhuizing naar even verderop aan de Mauritsweg, en in 1997 volgde weer een verhuizing, nu naar de Centrale Bibliotheek aan de Hoogstraat, waar Muziekweb uiteindelijk grotendeels financieel afhankelijk werd van het bibliotheekwezen.
Zoals de bibliotheek zich heeft omgevormd van traditioneel boeken-uitleenloket tot plek van dienstverlening en informatie is Muziekweb zich met de opkomst van internet meer gaan profileren als informatiebron over muziek - met veel verhalen en tips over zo’n beetje alle muziek die pakweg de afgelopen vijftig jaar in Nederland is uitgebracht. Door het uitlenen van muziek via bibliotheken door heel Nederland is de reikwijdte van dat clubje uit Rotterdam ook drastisch vergroot. De muis die Muziekweb in verhouding tot het Instituut voor Beeld en Geluid misschien is, heeft wel 4,5 miljoen gebruikers door heel Nederland.
Rob Maas, in 2001 met pensioen gegaan, maar steeds op de achtergrond betrokken gebleven bij zijn initiatief, heeft vrede met de fusie. "Ik ben destijds begonnen met het idee dat muziek belangrijk is in het leven, en dat meer mensen ervan zouden moeten kunnen genieten. Het gaat om: het mogelijk maken om te luisteren naar alle prachtige muziek die er is. Als dat ideaal met deze fusie overeind blijft, kan ik toch alleen maar blij zijn?"