DRUGSHANDEL

Zijn jongeren die drugs uithalen een verloren generatie of niet?

Opvoeddeskundige Fadma Bouchataoui
Opvoeddeskundige Fadma Bouchataoui © Joey Bremer/Rijnmond
Ouders die elke dag met angst het nieuws volgen uit vrees dat hun kind de krantenkoppen heeft gehaald; ze bestaan. Fadma Bouchataoui kent die gezinnen, met al hun verdriet en hun schaamte. Ze nemen de Rotterdamse opvoeddeskundige in vertrouwen en delen hun zorgen over de zoon die een verkeerde afslag heeft genomen en in de criminaliteit is beland.
Fadma is één van de weinigen die deze ouders weet te bereiken. Reguliere instanties worden volgens haar gewantrouwd of zijn wegbezuinigd. In coronatijd zijn veel van de kwetsbare families door de sluiting van scholen en buurthuizen verder uit beeld geraakt. De opvoedingscoach ontmoet de ouders nog wél, vooral in moskeeën, waar ze met haar Marokkaanse achtergrond een makkelijke ingang heeft.
Ze spreekt vooral de moeders over de rol van opvoeding. Vaak pas na afloop van de bijeenkomst laten ze het achterste van hun tong zien. “De schaamte is groot waardoor ze in de groep niet al hun ellende delen. Ze zijn voortdurend op hun hoede omdat ze denken dat hun kind elk moment uit huis kan worden gehaald. Dat helpt niet als je moet toegeven dat je de opvoeding niet aan kan.”

Geheim

We spreken Fadma Bouchataoui naar aanleiding van de enorme stijging van het aantal drugsuithalers in de Rotterdamse haven. Vorig jaar zijn daar 198 jonge mannen aangehouden, die soms zelfs meerdere keren drugs uit containers probeerden te halen. Bij hun aanhouding zwijgen ze over de reden van hun aanwezigheid op de terminal. Ook wie hun opdrachtgever is, blijft geheim.
De terminal van APM
De terminal van APM © Archief
Bij de rechter verklaren ze wel bijna allemaal dat ze niet (langer) in de gevangenis kunnen blijven omdat ze voor hun moeder en broertjes en zusjes moeten zorgen. Het is die relatie tussen moeder en zoon die Fadma ingewikkeld vindt.
“In de Islamitische cultuur is de loyaliteit aan je ouders de toegang naar het paradijs. Als je niet voor je moeder zorgt, kom je niet in de hemel. Veel moeders maken daar misbruik van. Ze zien hun zoon ook soms stiekem als vader ze het huis heeft uitgezet omdat ze de criminaliteit in zijn gegaan. Voor kinderen is dit geen veilige omgeving: ze staan er alleen voor.”
Het Openbaar Ministerie heeft onlangs een onderzoek aangekondigd omdat het meer wil weten over de achtergronden van deze jonge criminelen. Fadma kan de uitkomst nu al raden. “Dit zijn vaak kinderen uit traditionele milieus, met een afwezige of autoritaire vader, moeders die hun zonen als prinsen behandelen, schuldproblemen, vechtscheidingen en ziekte: het is een giftige cocktail waardoor de kinderen makkelijk in de criminaliteit belanden.”

Waar zijn de ouders?

Is het daarmee ook de schuld van de ouders, dat hun kinderen ontsporen? Zeker niet, reageert ze fel. “Ouders doen wat ze kunnen, maar de problematiek is groter dan ze aankunnen. We moeten stoppen met die schuldvraag stellen.” Toch is dat wat veel mensen zeggen, als het om drugsrunners, uithalers en relschoppers gaat: waar zijn de ouders?
Fadma: “Als je met zoveel problemen te maken krijgt, ben je aan het overleven. Dan komt de opvoeding niet op de eerste plaats. Ouders kiezen daar niet bewust voor. Ook zij willen dat hun kind goed terecht komt. Maar meestal is er sprake van onmacht en onvermogen. Vroeger hadden ze veel familie om zich heen, kregen ze steun van anderen. Nu staan ze er vaak alleen voor. Eigenlijk zijn ze net zo het slachtoffer als hun kinderen.”
Een zwakke thuisbasis duwt de jongeren bijna vanzelfsprekend in de handen van criminelen, stelt ze. “Als de situatie thuis niet veilig is, dan is de straat een aanlokkelijk alternatief. Ze gaan dan dingen doen om erbij te horen. Criminelen voelen dat feilloos aan en weten precies wie ze voor hun karretje moeten spannen.”

Verstandelijke beperking

Ook Jeugdreclassering Nederland stelt dat drugsuithalers vaak jongeren zijn die makkelijk te beïnvloeden zijn en daarnaast ook nog een licht verstandelijke beperking hebben. Nét als hun ouders, voegt Fadma toe. “Het merendeel van de jonge criminelen komt uit hele naïeve gezinnen waar de ouders geen overwicht hebben. Ze kijken weg als hun kind met dure spullen thuis komt en stellen geen vragen. Daar maken de jongeren misbruik van.”
Zelf spreekt Fadma de jongens wel aan op hun dure auto of merkkleding. “Dat heb je niet met vakkenvullen verdiend,” zeg ik dan. “Maar die discussie is eigenlijk zinloos. Ze zijn al verhard en te beschadigd, hebben geen geweten meer. Een verloren generatie, die alleen nog te redden is als hun vrienden zeggen dat ze ermee moeten kappen of als ze een gezinnetje gaan stichten.”

Schulden

Sommigen willen niet breken met het criminele milieu vanwege het snelle geld en de status. Anderen worden gedwongen of hebben schulden waardoor ze keer op keer meehelpen bij de drugssmokkel in de haven. Voorheen kregen ze een boete als ze op een terminal gesnapt werden, maar vanaf dit jaar staat daar één tot drie jaar gevangenisstraf tegenover. Dat kan er volgens de jeugdreclassering voor zorgen dat de uithalers alsnog voor het rechte pad kiezen, maar dan moeten ze wel heel sterk in hun schoenen staan.
De reclassering kiest daarom ook voor een preventieve aanpak, samen met het Openbaar Ministerie en de Raad voor de Kinderbescherming, om het drugsprobleem in de haven tegen te gaan. Ze worden daarin gesteund door het nieuwe kabinet dat geld heeft vrijgemaakt voor preventieve projecten. Jongeren krijgen daardoor bijvoorbeeld op school voorlichting over de gevaren van het uithalerswerk.
.
. © Rijnmond
Opvoeddeskundige Fadma Bouchataoui hoopt dat het geld niet alleen naar de jeugd en tijdelijke projecten gaat. “Met een voorlichtingsproject en tien opvoedbijeenkomsten red je het niet. Bij deze ouders moet je eerst vertrouwen winnen voor ze iets met je willen delen. Dat vergt een lange adem. Daarom is de aanbesteding in het welzijnswerk geen goed idee. Iedere vier jaar een nieuw gezicht helpt niet voor de vertrouwensbasis. Ook wijkagenten moeten veel langer en beter zichtbaar zijn, anders blijf je dweilen met de kraan open.”
Ze pleit voor een vaste, laagdrempelige plek waar ouders elkaar kunnen ontmoeten, hun zorgen kunnen delen en kleine successen kunnen boeken. “Geef ze handvatten om de relatie met hun kind te verbeteren. Investeer in rolmodellen die wel succesvol zijn en waarin ze als ambassadeur kunnen optreden. Ook schoolmaatschappelijk werk en jongerenwerk mogen niet worden wegbezuinigd. Alleen als een kind zich veilig voelt, kun je ze uit de criminaliteit houden.”