nieuws

De historie van straatnamen in Rotterdam

De Straatnamencommissie van Rotterdam bestaat 75 jaar. In 1941 is de commissie ingesteld. Rotterdam annexeert in die periode een aantal gemeenten en zo komt het dat er dubbele straatnamen in de stad zijn.
Ook wordt het steeds lastiger om namen te geven. Wanneer wordt bijvoorbeeld 'laan' gebruikt, of 'steeg', 'straat' of 'dreef'? Er wordt een commissie ingesteld die zal adviseren over de straatnamen van Rotterdam.
Die commissie bestaat uit de gemeentearchivaris, iemand van volkshuisvesting en iemand van gemeentesecretarie.
Vijfenzeventig jaar later bestaat de straatnamencommissie van Rotterdam uit vijf leden die in dienst zijn bij de verschillende diensten van de gemeente en vijf leden uit andere takken van de Rotterdamse samenleving (wetenschap, cultuur, journalistiek). De leden hebben een zittingsperiode van maximaal twee keer vijf jaar.
Ook de gemeentearchivaris is nog altijd lid van de straatnamencommissie (voorzitter) en namens het Stadsarchief Rotterdam is Wilma van Giersbergen secretaris.

Tweede Nieuwe Werk

Voor 1941 benoemd de gemeente ook al straatnamen. Rotterdam geeft in 1850 voor het eerst straatnamen. Dat is in de wijk Tweede Nieuwe Werk, tussen de Westerstraat en de Nieuwe Maas.
De gemeente wil de namen niet willekeurig geven. Ze willen vooral historische namen gebruiken. De gemeentearchivaris is natuurlijk goed op de hoogte van de geschiedenis en kan in het archief onderzoek doen.
In 1866 wordt de archivaris gevraagd voor onderzoek naar straatnaamgeving. Het is dit jaar dus niet alleen 75 jaar geleden dat de straatnamencommissie in z'n huidige vorm bestaat, maar ook 150 jaar geleden dat de archivaris betrokken is bij het adviseren over straatnamen in Rotterdam.

Voor 1850

Uiteraard zijn er straatnamen van voor 1850 in Rotterdam. De eerste straatnamen dateren uit de 14e eeuw. Wilma van Giersbergen van het Stadsarchief: "Die namen ontstonden spontaan. Straten bij een kerk of klooster werden Kerk- of Kloosterstraat genoemd. Was het achter het klooster dan werd het de Achterkloosterstraat".
Ook krijgen straten namen van de beroepen die er werden uitgevoerd. Voorbeelden daarvan in Rotterdam zijn de Westewagenstraat en de Schoorsteenvegersgang.
Verder komt het ook voor dat de namen van huizen of bedrijven terugkomen in de straatnaam: het Lamsteeg, naar Huis het Lam en de Halvemaansteeg naar brouwerij Halve Maan.
Wilma van Giersbergen: "Veel straten kregen de naam van personen die daar woonden zoals Jan Arendsgang en Jonkmansteeg. Als de straat een nieuwe bewoner kreeg, veranderde vaak de naam. Dus door de tijd heen kon een straat verschillende namen hebben wat natuurlijk niet handig was. Dat gold ook voor bedrijven. De Olifantssteeg, vernoemd naar brouwerij De Olifant, werd Bootsteeg genoemd toen dit bedrijf de naam De Boot kreeg."
Verwarring
Doordat Rotterdam uit geannexeerde gemeenten bestaat, zijn er niet alleen dubbele straatnamen maar ook gelijksoortige namen die op verschillende plekken in de stad liggen. Zo ligt het Nachtegaalstraat en het Nachtegaalplein in Charlois en de Nachtegaallaan in Hillegersberg-Schiebroek.
Ook zijn er namen die veel op elkaar lijken die nog wel eens tot verwarring kunnen lijken. Bijvoorbeeld de Dirk Costerstraat, Herman Costerstraat, Herman Gortersstraat en Herman Robbersstraat.
De Straatnamencommissie adviseert nu over de straatnamen in Rotterdam en kijkt of namen niet te veel op elkaar lijken. Ook worden wijkthema's gehanteerd als jazzmuzikanten, wetenschappers, Nobelprijswinnaars, bloemen enzovoort.
Coen Moulijn
Personen (behalve leden van het Koninklijk Huis) moeten minimaal tien jaar dood zijn, voordat er een straat naar hen kan worden vernoemd. Een uitzondering in Rotterdam is Coen Moulijn. Al een paar maanden na zijn door is de naam Marathonweg hernoemd in Coen Moulijnweg.
Ook het feit dat een naam hernoemd wordt is zeer uitzonderlijk. Dat gebeurt in principe niet vanwege de bewoners en bedrijven die dan allemaal te maken zouden krijgen met een nieuwe straatnaam.
Aan de Marathonweg in Rotterdam is ten tijde van de hernoeming maar één adres gevestigd, dat van de Supportersverenining van Feyenoord. Zij hebben geen bezwaar tegen de aanpassing van hun adres naar Coen Moulijnweg.
Ajaxstraat
Het komt wel vaker voor dat mensen aan de bel trekken over een straatnaam. De Ajaxstraat in Rotterdam roept wel eens vragen op. Die straat is vernoemd naar de Griekse God en ligt in een wijk met namen als Minostraat en Medusastraat.
Ook de Arenastraat op Sportdorp krijgt commentaar. De straatnaam is er al veel langer dan het stadion Amsterdam.
Politiek gevoelig zijn nu de Afrikaanderwijk en namen van zeehelden als Witte de With, Piet Hein en Michiel de Ruyter.
Wilma van Giersbergen: "Nu vinden men dat er bloed kleeft aan deze namen. Ze zijn 100 jaar geleden of langer vernoemd, niet alleen in Rotterdam maar van Groningen tot Maastricht, van Arnhem tot Den Haag. Overal zijn Afrikaanderwijken, Transvaalbuurten en Zeeheldenbuurten.
Opvattingen veranderen door de geschiedenis maar dat wil niet zeggen dat je zomaar een straatnaam kunt wijzigen. Dat heeft veel impact niet alleen voor de bewoners van de straat maar ook voor de geschiedenis van de stad. Zo bestaat de Witte de Withstraat over enkele jaren 150 jaar en is in het collectieve geheugen gegrift.
Je kunt de geschiedenis niet wegpoetsen en daar is de straatnamencommissie ook niet voor. Je kunt beter uitleggen waarom in het verleden die namen werden gegeven en waarom we er nu anders over denken."