MARATHON ROTTERDAM

Ook de marathon verandert: hoe de 'laatste lopert' van de loser de held werd

Bert Ruygrok uit Bleiswijk was finishte de marathon van 2021 als laatste loper
Bert Ruygrok uit Bleiswijk was finishte de marathon van 2021 als laatste loper © Rijnmond
Een politie-escorte met sirenes en zwaailichten, bloemen van de burgemeester en je medaille overhandigd krijgen door de nummer 1. De 'laatste lopert' die de marathon van Rotterdam afsluit, is inmiddels een wereldberoemd fenomeen. Dat was niet altijd zo. De laatste loper kende ooit zware tijden. "Mensen die er vijf, zes uur over deden, die wilde je eigenlijk niet in je race hebben."
Hardloper Jaap van Gelderen heeft de 'oertijd' van het hardlopen nog meegemaakt. Magere, vaak bebaarde mannen en een enkele vrouw liepen knetterhard en trainden als gekken. Het zijn de jaren tachtig. De nu 64-jarige Dordtenaar was als twintiger astmapatiënt en overwon zijn aandoening door hardloopschoenen aan te trekken. "Alle pillen en pufjes gingen de vuilnisbak in. Ik trainde soms twee keer per dag met mijn maten. Puur omdat we het leuk vonden. 's Avonds zaten we in de kroeg."
Jaap van Gelderen loopt uiterst links met nummer 59.
Jaap van Gelderen loopt uiterst links met nummer 59. © Jaap van Gelderen
Hardlopen heeft het grote publiek dan nog niet bereikt en marathons zijn kleinschalige evenementen. Exact vier uur na het startschot gaat de finish dicht, herinnert Van Gelderen zich. Als je dan nog arriveert, heb je pech. "Dan was je het lachertje", zegt hij. "Met alle respect: vier uur is tegenwoordig een heel normale tijd. Maar vroeger werd daar echt heel anders over gedacht."

Wanneer kwam de omslag?

Ergens tussen toen en nu is dat veranderd. Inmiddels wordt de laatste die over de streep komt soms harder toegejuicht dan de winnaar. De dolenthousiaste beelden uit Rotterdam leveren vaak ontroering op, maar ook gefronste wenkbrauwen, zeker in het buitenland. Waarom iemand vereren die de 'heilige' afstand van 42 kilometer en 195 meter hardlopend nauwelijks aankan? Waar is die kentering gekomen?
Miranda Hendriks (midden) nadert de finish, zij was de laatste loper in 2015
Miranda Hendriks (midden) nadert de finish, zij was de laatste loper in 2015 © Rijnmond

Terug naar 2008

In de uitslagen van 2008 staat Alain Kroon als laatste loper. Hij kwam na 5:25 uur over de streep, bijna een uur sneller dan de laatste finishers van nu. Kroon is op dat moment 22, bezit geen hardschoenen en heeft vrijwel niet getraind. "Op twaalf kilometer was ik er al klaar mee." Kroon deed mee vanwege de klassieke reden. "Ik had een weddenschap verloren. De hardloopschoenen heb ik die dag van iemand geleend."
Kroon wist niet wat hem te wachten stond. "Ik had geen idee dat er een eindtijd was of een ceremonie. Ik wist eigenlijk helemaal niet waar ik in was beland. Tot er een paar kilometer voor de streep een motor naar me toe kwam: 'Als je zo blijft lopen, ben jij vandaag de laatste.' Daar stonden Lee Towers, burgemeester Opstelten en de winnaar van die dag die me mijn medaille omhing. Echt waar, het was geweldig om mee te maken."

Televisie veranderde alles

We moeten dus verder terug dan 2008. Tv-maker Cees van der Wel regisseerde twintig jaar lang de uitzending van de marathon op TV Rijnmond. "In de beginjaren was de laatste lopers eigenlijk niets. In ieder geval niet op tv. Die kwam over de finish en dan was het afgelopen. Ja, hoogstens met een bezemwagen erachter. Dave van der Wal heeft de laatste loper altijd gevolgd. Je zou het Dave nog eens kunnen vragen."
Een deel van de vaste Rijnmond-crew: Ruud van Os, Suzanne Mulder en Dave van der Wal
Een deel van de vaste Rijnmond-crew: Ruud van Os, Suzanne Mulder en Dave van der Wal © Rijnmond
Rijnmondverslaggever Dave van der Wal beleefde zijn eerste editie in 2007. "Bij de marathon zeiden ze toen: de laatste is voor ons net zo belangrijk als de eerste. De laatste loper kreeg toen al een medaille omgehangen door de winnaar. Maar pas toen de tv erbij kwam, werd het groot. De straten waar we doorkwamen ontploften. De impact is vanaf de tijd van live-televisie enorm geworden."

Voor 2007

Toch was er ook voor live-tv al aandacht voor de laatste loper. In 1981 misschien? Dirk Eijk uit Heerjansdam was een van de weinige toeschouwers toen John Graham in de stromende regen als winnaar over de streep kwam. "Ik bemande die dag een biertent." En de laatste loper? "Ja, die zal ik vast hebben gezien. Toen was iedereen echt al vertrokken en was de boel verlaten. Zo ging dat toen. Nee, er was geen eerbetoon."
Ook een klassieker: laatste loper Kelly de Ridder uit Zoetermeer, 2017.
Ook een klassieker: laatste loper Kelly de Ridder uit Zoetermeer, 2017. © Rijnmond

Ergens daar tussenin

Van 1981 weer ietsjes terug naar het heden dus. Het verlossende antwoord over de 'laatste lopert' komt van de opperchef van de Rotterdamse marathon, Mario Kadiks. Hij was directeur van 1986 tot en met vorig jaar. "Voor ons is de laatste inderdaad net zo belangrijk als de eerste. Die heeft namelijk net een heldendaad verricht en is ook een winnaar. Misschien niet door heel snel te lopen, maar wel door heel erg lang te lopen. Eigenlijk was het liefde op het eerste gezicht tussen de laatste loper en het publiek in Rotterdam. You'll never walk alone, dat is de gedachte. Dit nummer wordt dan ook gedraaid als de laatste loper over de finish komt."
Helemaal origineel was het idee niet, vertelt Kadiks. "Eind jaren tachtig was ik bij de marathon van New York. Daar was extra aandacht voor de laatste finisher, maar dan wel in een verlaten Central Park. Mooi idee, dacht ik. Maar dat kunnen wij in Rotterdam beter, namelijk op een kolkende Coolsingel." De marathonorganisatie probeerde het begin jaren negentig uit en het was raak. Rotterdam omarmde direct zijn 'laatste lopert'.
"De laatste loper is een toonbeeld: in Rotterdam wachten we op iedereen. Het feest stopt pas als de laatste binnen is", zegt de oud-directeur. "En vergeet niet: het is ook een eerbetoon aan alle mensen die op het parcours hebben gewerkt om alles in goede banen te leiden. Kortom, een fantastische afsluiting voor iedereen."