nieuws

Waarom kan in de VS de presidentskandidaat met de meeste stemmen van het volk toch verliezen?

'Dat zou ik ook wel eens willen weten...'
'Dat zou ik ook wel eens willen weten...'
Conny Beyer belde ons met de volgende vraag:
In de Verenigde Staten wint tijdens de verkiezingen de presidentskandidaat die de meeste kiesmannen achter zich krijgt. Het kan gebeuren dat de verliezende kandidaat wel in absolute zin, de meeste stemmen heeft gekregen, maar dan niet de meeste kiesmannen achter zich heeft staan. Hoe kan dat? Wie heeft dit bedacht?

Antwoord:

Het Amerikaanse kiesstelsel is een compromis uit de 18de eeuw, toen de grondwet werd opgesteld. Een deel van de afgevaardigden had weinig vertrouwen in het vermogen van de burgers de geschikte kandidaat te kiezen. Ze gaven de voorkeur aan een sterke wetgevende macht die dan ook maar de uitvoerende macht (president) moest kiezen. Een tweede stroming wilde daarentegen dat het kiesgerechtigde deel van de bevolking direct een president zou kiezen.

De kandidaat die meer dan 50% van de stemmen behaalt in een staat, krijgt àlle kiesmannen van die staat. In totaal zijn er 538 kiesmannen te verdelen, degene met de meeste kiesmannen wint de verkiezingen. De kleinste staten hebben allemaal drie kiesmannen, in grotere staten zijn meer kiesmannen te behalen. Door het kiesmannensysteem kan het gebeuren dat de ene kandidaat de meerderheid van de stemmen heeft, maar dat de andere kandidaat toch wint met meer kiesmannen. Dit komt omdat het kiesmannenstelsel niet gebaseerd is op evenredige vertegenwoordiging. De kleinste staten hebben allemaal drie kiesmannen, ongeacht het aantal inwoners. De staat Wyoming in de VS telt 0,18% van de inwoners van de VS, maar met drie kiesmannen heeft de staat wel 0,56% van het totale aantal kiesmannen. Bij Californië is het omgekeerd. Californië heeft 11,97% van het totale aantal inwoners, maar 10,04% van het totale aantal kiesmannen. Zo is dat bij meer staten het geval. De kiezers zijn dus niet altijd evenredig vertegenwoordigd door hun kiesmannen. Daardoor kan het dus voorkomen dat een kandidaat met een minderheid van de stemmen president wordt.
Als de verkiezingen achter de rug zijn, vormen de kiesmannen het kiescollege. Zij zullen uiteindelijk de president kiezen. Opvallend detail is dat in 25 staten de kiesmannen verplicht moeten stemmen op de winnaar van hun staat, maar voor de 25 andere staten geldt dit niet. Er kunnen dus kiesmannen, mochten ze dat willen, op de andere kandidaat stemmen. Zo kunnen ze toch nog de uitslag veranderen van de verkiezing. Dit is acht keer eerder voorgekomen in de geschiedenis van de Verenigde Staten, maar dit is al een hele tijd niet meer gebeurd. Het is dan ook onwaarschijnlijk dat het deze keer wel gebeurt.

Luister iedere zaterdag van 12.00 tot 14.00 naar Vraag het de Bieb voor nieuwe vragen en antwoorden.