OEKRAÏNE

'Ik hoop dat de schilderijen met handtekening minstens duizend euro opleveren. Dat zou fijn zijn voor die arme kinderen in Oekraïne'

Schilder Rajkovics, met in zijn handen een schilderij van Stan Storimans.
Schilder Rajkovics, met in zijn handen een schilderij van Stan Storimans. © Rijnmond
Gyula Rajkovics, vluchteling uit Hongarije, schildert al jaren portretten van bekende mensen en landschappen. Met de oorlog in Oekraïne komt zijn trauma weer boven. Hij wil iets doen. Daarom heeft hij een actie opgezet en zet hij zijn schilderijen te koop, sommigen inclusief handtekening van de geportretteerde. "Het geld gaat naar het goede doel."
De situatie in Oekraïne laat Gyula Rajkovics (68) niet onberoerd. Hij begint te snikken als hij terugdenkt aan zijn tijd in geboorteland Hongarije, wat in zijn jeugd na een inval onder de Sovjet-Unie viel. Het is het land waar hij uit vluchtte, nadat militairen zijn schoonmakende moeder vernederden en hem bedreigden met een dienstpistool, toen hij verhaal ging halen over de vernedering. “Ik heb me altijd minderwaardig gevoeld. Ik ben nog altijd op zoek naar erkenning.”
Tegen de bank en muur staan schilderijen van bekende Nederlanders als Lee Towers, darter Barney, Peter R. de Vries en André Hazes (sr.). Het met goud omlijste schilderij van Lee Towers is gesigneerd door Towers. Gyula is ervan overtuigd dat de gesigneerde exemplaren minstens duizend euro kunnen opleveren voor Oekraïne. Al wil het nog niet écht vlotten met de verkoop. Daarvoor roept hij de hulp van Rijnmond in.

Waarom wilt u de schilderijen doneren?

"Door alles wat er gebeurt in Oekraïne. De democratie, óók de onze, wordt daar verdedigd. Het is kwetsbaar. Al die vluchtelingen die ontheemd zijn, dat is verschrikkelijk. Ik weet hoe het is om huis en haard te verlaten. Daarom moest ik íéts. Het enige wat ik in bezit heb en wat waarde heeft, zijn mijn schilderijen. En ik heb geen kinderen, dus voor hen hoef ik het ook niet te bewaren."
Een greep uit de schilderijen van Rajkovics.
Een greep uit de schilderijen van Rajkovics. © Rijnmond

Hoe wilt u het aanpakken?

"Ik zoek hulp uit de kunstwereld. Mensen die me kunnen helpen en mijn schilderijen erkennen als kunst, zodat ik er veel kan verkopen voor Oekraïne. Ik heb weleens iets geprobeerd, maar het blijkt heel lastig om daar binnen te komen. Ik zoek ook mensen die me kunnen helpen om een veiling op te zetten."

U zegt dat u weet hoe het is om te vluchten. Hoe was dat?

"Ik was achttien en moest in het leger. Dat was in 1972. Mijn moeder werkte voor datzelfde leger. Door haar werk konden we in een fatsoenlijk huis verblijven met mijn twee broers. Mijn moeder moest de trappenhuizen schoonmaken. Die moesten bijzonder schoon zijn op de militaire paradedag in Hongarije. Maar terwijl ze bezig was, spuugde de zoon van een hoge militair voor haar op de grond en gooide rotzooi neer. 'Hier, ruim dit op, daar ben je voor!', zei hij."
"Toen ik thuis kwam zat mijn moeder op de trap. Haar hoofd in haar handen. Huilend. Het was zo'n vernederende ervaring voor haar en zo ging het vaker. Wij waren de arbeidersklasse. Laag. Ons werd wijs gemaakt dat we nooit meer dan dit konden worden."
Hij begint zelf ook te huilen. "Toen ging ik verhaal halen en werd ik bedreigd met een dienstpistool door de hoge militair. Hij trok me zijn huis binnen en zei: 'Als jij ooit in dienst komt, zorg ik dat je daar niet meer uit komt'. Met andere woorden: het wordt je dood. Daarom vluchtte ik op mijn achttiende met mijn vrouw via Joegoslavië naar Zwitserland. Later belandde ik in Nederland. Sindsdien voel ik me alsof ik tussen landen leef en nergens echt bij hoor."

Wat raakt u nu nog zo?

"Je raakt dit gevoel nooit meer kwijt. De spanning van het vluchten, alle verandering in mijn leven. De mensen die we tegenkwamen tijdens onze vlucht en toch een oogje toeknepen en ons zo hielpen. De controleur in de trein bijvoorbeeld, die ons niet aangaf toen hij zag dat onze paspoorten niet goed waren voor een grensoversteek, maar ons uit de trein zette. Het leek op sommige punten haast goddelijke hulp."
David Bowie, geschilderd door Rajkovics.
David Bowie, geschilderd door Rajkovics. © Rijnmond

Wanneer bent u gaan schilderen?

"Mijn eerste aanraking met schilderen was door een neef. Hij raakte door een ongeluk bij de Hongaarse opstand in 1956 verlamd vanwege een granaatscherf in zijn rug. De man werkte in de grafische sector en maakte mooie aquarelletjes en schilderde ook voor beroemde bands uit Hongarije. Toen ik een jaar of zestien was hielp ik hem weleens. Maar het was niet meteen mijn belangrijkste bezigheid."
"Ik ging eerst aan de slag als loodgieter, want daar kon ik geld mee verdienen. Ook toen ik eenmaal in Nederland was, had ik allerlei baantjes in de haven, die met mijn specialiteit te maken hadden. Maar in de avonduren volgde ik opleidingen aan kunstscholen. Om me ook daarin te ontwikkelen. Daarna ben ik op straat gaan schilderen en in de haven. Maar dat heb ik er altijd bij gedaan, naast mijn werk."
Het heeft inmiddels een behoorlijk oeuvre opgeleverd. In het huis van Rajkovics' vrouw in Overschie blijft geen centimeter onbenut. De keuken staat vol potjes met kwasten, de woonkamer is bezaaid met schilderijen. Op de bank, tegen de muur, op een ezel. In een berging van de flatwoning liggen nog zo’n zestig schilderijen opgeslagen. Rajkovics bewaart verf in oude potjes valeriaan.

Waarom bent u dat steeds meer gaan doen?

"Ik ben op zoek naar erkenning. Dat ben ik altijd geweest. Ik kwam in mijn tijd in Zürich (stad in Zwitserland, red) een Hongaar tegen met wie ik een gesprek had over schilderen. Hij zei tegen me: 'Jij gaat nooit een professioneel schilder worden. Je komt uit een arbeidersklasse. Jij gaat nooit beroemd worden, en ik wel.' Weer die vernedering. Ik heb een weddenschap afgesloten met hem dat ik óók schilder zou worden. En een beroemde."

Lukt het om beroemd te worden en zo van uw minderwaardigheidsgevoel af te komen?

"Nog niet echt. Ik krijg veel bezoekers op mijn website, ik heb weleens iets geprobeerd bij het televisieprogramma Op zoek naar Rembrandt. Maar ik ben nog steeds op zoek. Het is een lastige wereld om binnen te komen. Ik ben bang dat dat gevoel van minderwaardigheid in me nooit meer weggaat. Het zit in me. Het is voor mij ook een soort identiteit: ik wil ergens bij horen, omdat ik nergens echt een plekje heb."
Hij zucht. "Mijn leven kan nooit eens normaal. Ik was een tijdje statenloos, nu heb ik twee nationaliteiten. Mijn vrouw en ik hadden een poosje zo'n slecht huis dat we niet voor kinderen konden zorgen. Toen mijn vrouw zwanger was, zagen we ons verplicht tot abortus. Mijn vrouw is daar nooit overheen gekomen."
De handtekeningen van darters regelde hij door ze op te wachten na het toernooi in Ahoy.
De handtekeningen van darters regelde hij door ze op te wachten na het toernooi in Ahoy. © Rijnmond

Waarom schildert u juist deze mensen?

"Ik schilder mensen die vechten voor rechtvaardigheid. Mensen die inspireren. Daar zitten ook mensen tussen die gestorven zijn voor rechtvaardigheid. Denk aan cameraman Stan Storimans, die in Georgië is omgekomen toen hij tijdens een oorlog filmde. Of Peter R. de Vries. Door hun schilderijen te verkopen bij een veiling strijden die mensen postuum ook nog voor rechtvaardigheid."

Hoe kreeg u mensen zo ver om uw schilderijen te signeren?

"Op een schilderij van de Kuip en het team destijds, die overigens al verkocht is aan een oud-ijzerboer hier uit de buurt, heb ik handtekeningen van Mario Been, Koeman en Van Bronckhorst. Die kreeg ik door te wachten bij het veld met mijn schilderij, tot ze klaar waren met trainen. Bij de darters doe ik dat ook, alleen dan bij het toernooi in Ahoy. De handtekening van Lee Towers heeft me 150 euro gekost. Dat was in het Holland Casino, waar hij een optreden had. Hij kwam een uur te laat, en toen ben ik maar aan de roulettetafel gaan zitten. Daar raakte ik vervolgens dat geld kwijt."
"Ik hoop dat de schilderijen met handtekening toch minstens duizend euro opleveren. Dat zou fijn zijn voor die arme kinderen in Oekraïne die de verschrikkingen moeten doorstaan van het Russische bewind.""
Gyula Rajkovics is te bereiken via zijn website (rajkovics.wordpress.com), waar de schilderijen op staan of via g.rajkovics@gmail.com