MUZIEK

Bewondering voor Jan Rot (64) in zijn laatste fase: ‘Dit was wat ik was’

Jan Rot in de clip van zijn bekroonde nummer 'Stel dat het zou kunnen'
Jan Rot in de clip van zijn bekroonde nummer 'Stel dat het zou kunnen' © Video-still
Het is een aangekondigde dood. Al een tijdje was duidelijk dat zanger, liedjesschrijver en vertaler Jan Rot een dezer weken op 64-jarige leeftijd zou komen te overlijden. Toch is zijn veel te vroege dood vandaag een schok. De kracht die hij afgelopen maanden liet zien in zijn stervensproces verdiende het om te worden ingezet voor een verder leven als creatieve geest, en vader. Het heeft niet zo mogen zijn.

Reserve-tijd

Sinds de zomer van 2017 mocht Jan Rot zich Rotterdammer noemen. Hij verhuisde met zijn gezin van Antwerpen naar de Bergweg in Rotterdam-Noord en vond hier snel de aansluiting die hij in een paar jaar in Antwerpen een beetje had gemist. In Theater Walhalla op Katendrecht was hij welkom om voor te gaan in een hele serie zogeheten Rotavonden waarop hij putte uit zijn omvangrijke oeuvre van zowel vertalingen als helemaal eigen werk. En ook bij Radio Rijnmond was hij geregeld te gast, zowel in het programma van Marcia Tap als in Archief Rijnmond. En het achtergrond programma De Verdieping wijdde een hele aflevering aan hem. Het plan was ook om hier voor langere tijd te blijven met zijn vrouw Daan en hun vier kinderen, van wie de jongste nog maar tien is.
In mei vorig jaar, 2021, sloeg het noodlot toe. Jan voelde zich al een tijd niet lekker, en bij een onderzoek in het ziekenhuis werd een grote tumor in zijn maag en darmen ontdekt. Nadat die was verwijderd ging hij - tussen hoop en vrees - een traject in van chemo en bestralingen. Waarbij hij zo veel als zijn fysieke toestand het toeliet bleef optreden. Optreden was voor Jan een soort levensnoodzaak. “Ik blijf optreden tot ik erbij neerval”, heeft hij meermaals verklaard. Het heeft weinig gescheeld. Een paar weken geleden stond Jan voor het laatst op de planken.
Een van de zeer vele in eigen beheer uitgebracht cd's van Jan Rot
Een van de zeer vele in eigen beheer uitgebracht cd's van Jan Rot © coverart
De manier waarop hij met zijn ziekteproces omging heeft alom bewondering geoogst. Zelf heeft hij zijn ‘reserve-tijd’ vergeleken met een feest waar je als jongere op bent. Je vader belt om te zeggen dat je nu echt naar huis moet komen. Na enig soebatten weet je eruit te slepen dat je nog een half uur mag blijven. Wat ga je in dat half uur doen? Ga je zitten mokken, of maak je er nog zo veel mogelijk van? Jan koos voor dat laatst, dat is duidelijk.

Streetbeats

De waardering die Jan in zijn laatste levensjaar oogstte ging ver voorbij de bewondering voor hoe hij met zijn naderende eind omging. Er was ook oprechte bewondering voor zijn werk. En dan vooral voor zijn vertaalwerk. Vertaalwerk waar hij zich sinds ongeveer 2000 op heeft toegelegd, nadat hij zich al eerder had ‘bekeerd’ tot Nederlandstalig.
In 1978 begon Jan Rot zijn muzikale carrière als zanger, frontman en liedjesschrijver van de bands Streetbeats en Ratata, in 1982 besloot hij solo verder te gaan, met vooral eigen, Engelstalige liedjes. Het succes daarmee was beperkt, en in 1988 kreeg Jan een inzicht dat zijn artistieke leven voorgoed zou veranderen.
“Het was op kerstavond 1988”, heeft Jan eens verteld voor de microfoon van Radio Rijnmond. “We stonden met de band in Steenwijk, en ik had toen een heel leuk nummer over een zangwedstrijd op Hawaï, The Contest. Een komisch nummer over twee koren die elkaar beconcurreren, met tenoren en sopranen. Voordat ik begon met zingen, legde ik de situatie uit. Iedereen vond het heel grappig. En toen begon ik: ‘Once there was a contest in Hawaii, in Hawaii.’ Meteen voelde ik alle aandacht bij het publiek wegvloeien. Door dat Engels. Het publiek leek te denken: ‘Hij zingt in het Engels, het zal wel.’”
Jan Rot in een eerdere muzikale incarnatie met Roy en Martin Bakker
Jan Rot in een eerdere muzikale incarnatie met Roy en Martin Bakker © coverart
Als bij donderslag diende zich op dat moment een inzicht aan bij Jan. “Ik dacht: waarom sta ik in godsnaam in Steenwijk als Nederlandse zanger voor een uitsluitend Nederlands publiek in het Engels te zingen? Na een hele aankondiging in het Nederlands over waar dat nummer over gaat? Waarom zing ik dat nummer dan niet in het Nederlands? Ik heb toen dezelfde avond tegen de band gezegd dat ik voortaan in het Nederlands ging zingen. Bijna als een soort roeping van de Heer. Alsof God zegt: ’Meneer, u gaat vanaf nu deze bocht om.’”
De jongens van de band keken nogal op van die plotselinge ommezwaai. Ze gingen de maand erop toch de studio in, met Engelstalig repertoire? Jan: “Ja, zei ik, maar dat ga ik cancellen. Ik ga niet iets doen waar ik niet in geloof. Dat kwam bij de band echt verschrikkelijk aan, op kerstavond ook nog. Ik heb daar vast wat trauma’s mee uitgedeeld. Maar ik voelde: ik móet in het Nederlands gaan zingen.”

Café Floor

De eerste keer dat Jan het zingen in het Nederlands uitprobeerde was in de stad waar hij nu de laatste adem heeft uitgeblazen: Rotterdam. Jan: “De eerste keer was in café Floor, in Rotterdam. Daar had je toen vaak optredens. Ik heb gevraagd of ik daar kon spelen, en erbij gezegd dat ik in het Nederlands wilde zingen. Ik had nog geen idee wat ik zou gaan doen, ik zou wel kijken. Ik heb daar toen een niet te lang setje gedaan met iets van Drs. P en Brandend Zand, en de eerste Nederlandstalige liedjes die ik zelf had gemaakt. Gewoon om te ervaren: hoe is dat in het Nederlands? Werkt dat? Altijd als ik nu langs café Floor fiets, heb ik de neiging om tegen mijn kinderen te zeggen: hier was de eerste keer dat ik in het Nederlands zong, en dat ik dacht: ja het is echt goed. Het werkt.”
Sindsdien heeft Jan vastgehouden aan het Nederlands. Met voor hem voldoende succes. Hij heeft in al die jaren een publiek aan zich weten te binden dat snapt waar hij over zingt.

Stel dat het zou kunnen

Zo rond 2000 is Jan begonnen met het vertalen en hertalen van wereldhits, musicals en klassiek werk naar het Nederlands, wat hem veel erkenning heeft opgeleverd. Ook daar zat weer een duidelijke gedachte achter. Jan, een paar jaar geleden: “Het is bijna niemand gegeven om een heel leven lang interessante muziek te schrijven. Zeker popliedjes niet. Zelfs bij mensen als Bob Dylan, Paul Simon en Bruce Springsteen zie je periodes waarin de liedjes echt beter zijn dan daarvoor of daarna, want je herhaalt jezelf. Zeker zo sinds 2000 heb ik zelf een paar heel mooie liedjes geschreven, vind ik. Beter dan ik ooit had geschreven. Misschien juist omdat ik zo weinig eigen liedjes schrijf.
Neem bijvoorbeeld het nummer ‘Stel dat het zou kunnen’, het lied over mijn moeder. Daar heb ik de Annie Schmidt-prijs mee gewonnen. Niet alleen om de tekst, ook door de muziek. Daar zit een muzikaal dingetje in dat ik in jaren heb ontwikkeld. Dat maakt het ook bijzonder. Als ik nú een liedje maak, ben ik heel gauw geneigd om dat dingetje nóg een keer te gebruiken. Die liedjes gaan gewoon op elkaar lijken. En ze worden daardoor niet sterker. Maar met vertalen krijg je elke keer een nieuw vers blad. Daarbij moet ik elke keer nieuwe kunstjes doen.”
Jan Rot in de clip van het lied waarmee hij de Annie MG Schmidt-prijs heeft gewonnen
Jan Rot in de clip van het lied waarmee hij de Annie MG Schmidt-prijs heeft gewonnen © Video-still

Testament

De coronatijd heeft hem als het ware geholpen om zijn nalatenschap wat betreft die vertalingen vorm te geven. In maart 2020, een jaar vóórdat zijn ziekte was geconstateerd, hield ook voor hem het optreden plotseling op. Jan: “Ik besta natuurlijk als vader en als echtgenoot, maar ik ben vooral zanger, en ik heb publiek nodig, en applaus. Ik moet merken dat mensen het leuk vinden wat ik doe. Dat al die moeite die ik doe ergens voor is. En dat hoeft niet in de Ziggo Dome of in de Arena. Walhalla is goed genoeg. Maar als dat spelen wegvalt, dan ben je ineens niemand meer. Dan moet je op een andere manier zin aan jezelf geven.”
Het gedwongen thuiszitten heeft Jan in 2020 aangepakt om allerlei eigen vertalingen van wereldhits te bundelen. Aan een deel van die liedjes was hij weleens begonnen, nu had hij tijd om het allemaal af te maken. Al die liedjes die hij graag een keer van zichzelf wilde maken. Twee boeken heeft dat opgeleverd, op A4-formaat, helemaal zelf vormgegeven, met daarin in totaal 250 vertalingen. Beste liedjes ooit, deel 1 en 2. Oplage: duizend stuks. Inmiddels uitverkocht.
Rot: “Voor mij is dit wel een soort testament, een erfenis. Als je een wereldhit in het Nederlands wilt zingen: kijk even in die boeken of Jan Rot het al heeft vertaald. En als je denkt dat je het beter kunt: ga je gang. Waarschijnlijk geeft het maken van een aardige vertaling veel meer plezier dan het zingen van mijn perfecte - en de mijne zijn soms ook niet perfect.”
De twee boeken met vertalingen die Jan Rot in de corona-tijd heeft uitgebracht
De twee boeken met vertalingen die Jan Rot in de corona-tijd heeft uitgebracht © coverart

My way

Die boeken liggen er. Maar ze vormen natuurlijk maar een deel van Jans artistieke nalatenschap. Er zijn ook alle cd’s die Jan in de loop der jaren heeft gemaakt, er zijn de herinneringen aan talloze optredens door het hele land, zijn columns en boeken, de ontroerende uitvoering van Hallelujah bij Matthijs Gaat Door, en zijn musicalvertalingen waarvan vast nog weleens iets opnieuw zal worden uitgevoerd.
Het is zoals hij zelf zingt in een vertaling van ‘My way’ op zijn onlangs gepresenteerde afscheids-cd ‘I.P.V Kaarten’: “Want einde rit, staat zwart op wit: dit was wat ik was.”