ROTTERDAM

Aboutaleb bij herdenking bombardement Rotterdam, Marioepol: 'Onder puin van verwoeste stad liggen mensen'

Herdenking van het bombardement op Rotterdam 14 mei 1940 bij het beeld De Verwoeste Stad.
Herdenking van het bombardement op Rotterdam 14 mei 1940 bij het beeld De Verwoeste Stad. © Rijnmond
Tijdens een emotionele herdenking van het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 vergeleek burgemeester Aboutaleb de gruwelen die dat in de stad veroorzaakte met het geweld van het Russische leger in steden zoals Marioepol in Oekraïne. "Onder het puin van de verwoeste stad liggen mensen."
Kinderen, de stadsdichter en de burgemeester van Rotterdam herinnerden zaterdagmiddag aan de gruwelen van de bombardementen van Rotterdam die dood en verderf zaaiden en geen enkele winnaar opleverden. Tijdens de herdenking bij het beeld van Zadkine 'De verwoeste stad' op Plein 1940 bij Leuvehaven reflecteerden zij op het bombardement dat 82 jaar geleden het grootste deel van de Rotterdamse binnenstad vernietigde.
Kijk de herdenking terug (tekst gaat door onder video):
"De vrijheid die we hadden na de Tweede Wereldoorlog leek lange tijd onbegrensd", zei burgemeester Ahmed Aboutaleb (PvdA). Maar de regen van bommen die in Oekraïense steden net als 82 jaar geleden als hagelstenen uit de hemel boven de Rotterdam vielen, zoals een van de leerlingen van basisschool Het Landje het formuleerde, maakt wel duidelijk dat dit niet zo is.

Zwart-wit foto's van Rotterdam in puin

De foto's waarop te zien is hoe Rotterdam in puin lag, zijn zwart-wit, merkte Aboutaleb op. Die van Marioepol en Charkov zijn in kleur en met drones gemaakt. "Maar onder het puin liggen net als in Rotterdam mensen."
Ze worden anoniem begraven. In een graf dat geen blijk geeft van de identiteit van het slachtoffer. Zal het ooit duidelijk worden wie daar liggen? In Rotterdam heeft het 82 jaar geduurd voor dat alle namen van alle 711 slachtoffers bekend waren, zei Aboutaleb. "Het jongste slachtoffer was een baby van 19 dagen. Ze heette Clasina. Het oudste slachtoffer was een vrouw van 91, Francina. Het zijn dezelfde cijfers maar in andere volgorde, met een heel leven daartussen."
De bommen maakten de binnenstad van Rotterdam op 14 mei 1940 in één klap kapot. "Maar kan je het leed dat daardoor wordt aangericht in één klap herstellen?", vroeg de burgemeester zich af. Nee, zo is gebleken. "Het leed dat ontstaat door het sterven van hele families duurt generaties voort."
De burgemeester memoreerde Rotterdammer Wouter de Wolff, die als jongeman een vliegeniersopleiding volgde en vlak voor het bombardement naar Engeland vloog. Hij ontsprong de dans, maar zijn ouders en zes broers en zussen kwamen allemaal om, bedolven onder het puin. In één klap was hij zijn hele familie kwijt. De Wolff putte motivatie uit het vreselijke verlies door vanuit Engeland als vliegenier te blijven vechten voor vrijheid, zei Aboutaleb. "En ook na de oorlog bleef hij vliegen, in dienst van de luchtmacht."

'Vrede. Daar zat hij dan'

De kinderen van basisschool Het Landje droegen teksten voor die ze zelf hadden geschreven. Een meisje, Jildou, las: "Vrede. Daar zat hij dan. Buiten en helemaal alleen. Denkend aan het moment dat zij verdween."
Ze sloeg daarmee de spijker op de kop. 'Vrede' is de titel van haar gedicht. Maar vrede is ook een persoon, zoals een oorlogszuchtige tiran dat ook is. Tiran, dat was het woord dat Aboutaleb gebruikte om te verwijzen naar de Russische president Poetin. Na de verwoestende bombardementen van steden zoals Marioepol en Charkov zou je denken dat het niet erger kan, zei hij. "Maar even verderop, in Rusland, zit een tiran. En die zegt dat het nóg erger kan", aldus burgemeester tijdens de herdenking.
Actrice en zangeres Marlijn Weerdenburg zong een lied dat door merg en been ging. Het was gecomponeerd op het gedicht 'der Graben', de greppel in het Nederlands maar hier hertaald als 'de graven'. De onlangs overleden kunstenaar en musicus Jan Rot had de oorspronkelijke tekst van Kurt Tucholsky hertaald naar het Nederlands zodat het nu voorgedragen kon worden.
De boodschap van het lied was andermaal dat oorlog geen winnaars oplevert maar louter verliezers, al zegt muziek meer dan duizend woorden.

Kinderen van Rotterdam, Gaza en Marioepol

Hoewel stadsdichter Anne Vegter er 100 procent in slaagde de harten rechtstreeks te raken met haar letterkunst. Kinderen van Rotterdam, kinderen van Gaza, kinderen van Phnom Penh, kinderen van Westkapelle, kinderen van Beirut, kinderen van Marioepol. Ze noemde een schijnbaar eindeloze reeks namen op van steden overal ter wereld en gaf haar stem aan de kinderen die daar woonden en veel te jong de dood vonden door oorlogsgeweld.
Na alles wat er tijdens de herdenking deze zaterdag gezegd is over hoe oorlog geliefden en families generaties lang kapot maakt en dorpen en steden uiteenrijt, in Rotterdam, in Marioepol, of waar dan ook, was de boodschap wel duidelijk: oorlog levert niets op. Het zaait louter dood en verderf. Stop ermee.
Duitse vliegtuigen wierpen 14 mei 1940 tussen 13.27 en 13.45 bommen op Rotterdam om Nederland te onderwerpen. Het bombardement duurde een kwartier. Een groot deel van de historische binnenstad van Rotterdam vloog in de brand en ging kapot. Die dag vonden 711 mensen de dood. Zo'n 80.000 inwoners werden dakloos omdat hun huis weggebombardeerd was. Het Duitse leger bombardeerde Rotterdam om het verzet van de Nederlandse troepen bij onder andere de Afsluitdijk, de Grebbeberg en de Moerdijkbruggen te breken.