DUURZAAM

Een recept van vroeger om het stikstofprobleem op te lossen: koeienkak in de kassen

Koeien in de wei
Koeien in de wei © Rijnmond
Nederland kleurt donkerrood als het gaat om de uitstoot van stikstof door koeien, varkens en kippen. Het kabinet ziet als oplossing honderden boeren uitkopen en de veestapel verkleinen. Maar dat stuit op veel en fel verzet. Johan Remkes is bemiddelaar en moet als Tom Poes een list verzinnen. Wie weet grijpt hij terug op een oud en beproefd recept: dierlijke mest in de kassen. Boeren komen zo van hun stikstof af en tuinders hebben minder gas nodig. In Hoek van Holland pioniert een chrysantenkweker hier al mee.
Sinds een week krijgen de bloemen van de kwekerij Beyond Chrysant stikstof uit koeien- en varkensmest. De teler is nu al tevreden. “De bloemen zien er gezond uit. Ik zal niet zeggen dat ze lachen, maar ik kan wel zien dat ze het naar hun zin hebben”, grapt kweker Wouter Duijvesteijn.
Stikstof is een essentiële bouwstof voor planten. Het bevordert de groei en fotosynthese. Voor zijn miljoenen chrysanten kocht Duijvesteijn tot voor kort industriële stikstof in, gemaakt van aardgas, in een fabriek die daar ook op draait. Voorheen was dat lekker goedkoop, maar door de schreeuwend hoge gasprijzen is dat nu niet meer zo aantrekkelijk. En bovendien zonde.
Chrystantenkweker Wouter Duijvesteijn
Chrystantenkweker Wouter Duijvesteijn © Rijnmond

Giertank voorrijden

Stikstof zit ook in de urine van koeien, kippen en varkens. Melkveehouders en varkensboeren hebben er veel te veel van en richten schade aan de natuur aan, terwijl tuinders het juist speciaal laten maken.
Met de omschakeling helpt de chrysantenkweker niet alleen de veeboeren, maar ook zichzelf. “We moeten met z’n allen van het gas af en duurzamer gaan produceren.” Duijvesteijn gelooft in een volledig gasloze glastuinbouw. Hij wil ook van het gas af als het gaat om de warmte in zijn kassen. Maar dat heeft nog tijd nodig. Plus steun om deze zware periode van inflatie en torenhoge gasprijzen te overbruggen.
Koeien-stikstof in de kassen is niet zo eenvoudig als met de giertank voorrijden en de mest uitrijden over de planten. “Dat zou een bende worden en de mooie chrysanten blijven dan niet mooi wit”, zegt bemestingsspecialist Eric Watzeels.
Reportage koeienmest in de kassen

Van vieze stikstof naar schone stikstof

In Hardenberg in de provincie Gelderland is een speciale fabriek - de GreenSwitch - gebouwd op het terrein van een biogasinstallatie. Daar wordt uit drijfmest eerst biogas gehaald. Via het gasnet gaat dat naar huishoudens. Na dit vergistingsproces blijft er nog droge en natte mest over. Het droge goedje wordt compost en het natte - de urine - gaat in grote vaten met bacteriën.
Die bacteriën zetten de stikstof uit urine om in een vloeibare nitraatrijke stikstof (NO3). Uit tweeduizend liter urine kan duizend liter vloeibare plantenvoeding gehaald worden. In de kas wordt het verdund met heel veel water en via sproeiers over de planten gespoten.
Koeienstikstof wordt over de planten gespoten
Koeienstikstof wordt over de planten gespoten © Rijnmond

Terug naar vroeger

Dit proces is in het groot zoals het er vroeger in het klein op de gemengde boerderij aan toeging. “Vroeger had iedere boer een paar koeien, kippen en varkens. En ging de stront naar de prei en aardbeien op het veld en was de cirkel rond”, vertelt de bemestingsspecialist.
Bemestingsspecialist Eric Watzeels
Bemestingsspecialist Eric Watzeels © Rijnmond
Door de schaalvergroting is het natuurlijke bemestingsproces verloren gegaan. “Nu hebben boeren niet een paar dieren, maar wel tweehonderd koeien of vijfhonderd varkens. En tuinders hebben geen koeien in de wei staan”, vervolgt hij.
Voor het behoud van de natuur is het noodzakelijk om terug te grijpen op het oude beproefde recept. Het bleek nog wel moeilijk om het natuurlijke proces dat bacteriën onder de grond in gang zetten na te bootsen in de fabriek. Sinds een jaar lukt het om de bacteriën in de grote vaten levend te houden. Dat maakt het mogelijk om de kringloop weer te herstellen.
De Hoekse chrysantenkweker is een pionier onder de tuinders. In heel Nederland zijn er drie tuinders overgestapt op stikstof uit koeien- en varkensmest. Als meer tuinders overstappen, is het mogelijk om het stikstofprobleem aan te pakken. “Op deze manier hoef je de drijfmest niet meer over het land uit te rijden, maar kun je het netjes verwerken tot een schoon product. En zo voorkom je dat stikstof in het milieu terechtkomt. Dat is echt iets heel bijzonders”, benadrukt de bemestingsspecialist.
Volgende week presenteert bemiddelaar Johan Remkes zijn rapport en de mogelijke oplossingen hoe de stikstof-uitstoot drastisch te verlagen. Mogelijk zit koeienmest in de kassen daarbij.
Tanks met schone, vloeibare stikstof uit koeienmest
Tanks met schone, vloeibare stikstof uit koeienmest © Rijnmond