STADSWANDELINGEN

Hoe loopt het in Rotterdam? De podcast ‘Stadswandelingen’ zoekt het uit: 5 vragen over ‘Doendenken in de nieuwe wereld’ (duurzaamheid)

Daan Roosegaarde over de energietransitie
Daan Roosegaarde over de energietransitie © Rijnmond
Doendenken, in plaats van doemdenken - dat is waar ecosoof en schrijver Henk Oosterling voor pleit in de duurzaamheidstransitie. Hoe duurzaam is Rotterdam? En waarom is het zo moeilijk om ons gedrag te veranderen? Oosterling is één van de gasten waarmee de makers van de podcast ‘Stadswandelingen’ de stad in gaan. Om alvast een indruk te krijgen gingen wij alvast in gesprek met de ecosoof.
Ook te gast is: kunstenaar en uitvinder Daan Roosegaarde

Hoe uit de duurzaamheidstransitie zich in Rotterdam?

“In 2020 is het Rotterdamse duurzaamheidskompas uitgewerkt door de toenmalige coalitie”, vertelt Oosterling. Dit kompas omvat de volgende ambities: energietransitie, circulair, klimaatbestendig en gezonde leefomgeving. Oosterling vraagt zich af wat de nieuwe coalitie hiermee gaat doen. “Je ziet dat de plannen tot nu toe vooral fysiek zijn: schone lucht, schoon water en schone grond.”
Concrete voorbeelden van ‘fysieke maatregelen’ zijn zonnepanelen, sedumdaken, bomen in de stad om de hittestress te verminderen, consumptiepatronen aanpassen, plastic verwerken en afval scheiden. Dat is volgens ecosoof alleen niet genoeg.

Uw duurzaamheidsvisie is de eco3-visie. Wat houdt dit precies in?

“We zouden naast het fysieke aspect ook rekening moeten houden met sociale en mentale duurzaamheid. Geen eenzijdige, maar een integrale stadsvisie”, meent Oosterling. Sociaal betekent dat mensen betrokken worden in het circulaire proces, met subsidies, onderwijs en werkgelegenheid. Mentaal betekent dat mensen door educatie op school voorbereid worden op een duurzamere wereld, ecowijs moeten worden.”
“Dat laatste gaat om het leren openstaan voor veranderingen, ik noem het interesse, veranderingen aankunnen en deze goed kunnen communiceren.” Bijvoorbeeld in de vorm van een democratische dialoog op school. “Kinderen leren standpunten innemen waar zij aanvankelijk niet achter staan, maar leren deze wel verdedigen. Dat leert hun naar andere perspectieven te luisteren en deze ook te erkennen. Dit kan weer empathie vergroten.”
Oosterling vindt dat er in Rotterdam te weinig wordt gefocust op onderwijs en werkgelegenheid. “Alleen op de laatste pagina van het nieuwe coalitieakkoord wordt educatie genoemd. Daar staat dat we mensen nodig hebben om, bijvoorbeeld, zonnepanelen te installeren.” Dat wordt het ‘leerwerk akkoord bouw en techniek’ genoemd, waarbij Mbo-leerlingen vakleer opgeleid worden.
Daarvoor is volgens de ecosoof eerst wel interesse en een andere mindset nodig, om betrokken te willen en kunnen zijn bij de duurzaamheidstransitie. “Het zou mooi zijn als kinderen op de basisschool al ecowijs worden.” Tegenwoordig kun je nog alleen over duurzaamheid leren als je een honours student bent aan de universiteit, Oosterling vertelt. “Dat is veel te laat.”

Volgens u zouden we moeten doeNdenken in plaats van doemdenken? Waarom?

“Er heerst nog steeds het idee dat anderen het moeten doen”, zegt Oosterling. “We wijzen dan naar de politiek en de industrie.” Volgens de ecosoof zouden we vaker naar onszelf mogen wijzen en onszelf afvragen: wat doe ik dan zelf? Hij noemt het een feedbackloop die bij jezelf uitkomt. “Dat is doeNdenken.”
“Let wel, doendenken van consumenten, van burgers, ligt ingebed in een grote industrie waar vermogen aangepakt wordt en waar bedrijven en de overheid aan de slag gaan”, zegt Oosterling. “Het is niet dat alles afgeschoven wordt op de burger, maar burgers moeten als consument ook een slag gaan maken. We moeten snappen dat we een deel van het probleem en een deel van de oplossing zijn.”
“Welke schaal je ook neemt, de Green Deal van Europa, de Gemeente Rotterdam in de aanpak van het verkeer in de binnenstad, wat er thuis gegeten wordt, deze zijn allemaal met elkaar verbonden”, gaat de klimaat-kenner verder. “Dat betekent dat je als burger ook een duurzaamheidsbeweging moet maken.”

Hoe komt het dat niet iedereen even gemotiveerd is om bij te dragen aan duurzaamheid?

“Omdat mensen hun leven moeten veranderen, en dat pas doen als het echt noodzakelijk is”, antwoordt Oosterling. Volgens hem voelt niet iedereen de urgentie. “Tijdens de covid-crisis ervoeren we die wel, want mensen in je omgeving en misschien jij zelf vielen om. Dan wil je je wel aanpassen en terughoudender zijn.”
Oosterling ziet mogelijkheden om in Rotterdam de urgentie van de klimaatcrisis te verduidelijken en meer te laten voelen. Hij noemt als voorbeeld schermen waarop cijfermatig wordt weergegeven wat er klimatologisch gebeurt. “Neem de hittestress: op een zaterdag kan niemand naar buiten door de hitte en de zondag erop is het ineens koud. Deze extreme veranderingen kun je registreren en projecteren.”
Daarnaast vindt de ecosoof dat veel mensen te principieel zijn. Hoe het volgens hem vaak gaat: ‘O, je bent vegetariër he, maar ik hoorde laatst van Karel dat je daar een stuk vlees hebt gegeten. Dat je kip hebt gegeten’. “Dan beticht je iemand dat hij of zij niet doet wat hij of zij zegt en dus niet principieel is”, zegt Oosterling.
“Hetzelfde geldt in de volgende redenering: ‘als ik mijn auto meer laat staan, dan gaat mijn buurman twee keer zoveel rijden.’ Volkomen idioot natuurlijk. Maar dat is de oude logica. Het uitgangspunt is dan vaak: dan hoef ik ook niks meer te doen.”

Wat zouden Rotterdammers concreet kunnen doen om een steentje bij te dragen?

“We zouden minder principieel en meer proportioneel moeten zijn. Volgens Oosterling zou je dan op de BBQ kunnen antwoorden met: ‘Soms eet ik kip als de ander niet kan koken en er niks anders is. Uit solidariteit eet ik eens een stukje kip, dat doe ik eens per maand of halve maand, en als jij dat nou ook doet, dan is het probleem opgelost.’ Wat doe jij?
Daarnaast geeft Oosterling als tip om, als je een tuin hebt, te gaan tegel wippen: het verwijderen van je tuintegels, zodat het regenwater in de grond kan wegzakken. Dat is goed voor de planten en bodemdieren. “Als je een dak hebt kun je deze met zonnepanelen of sedum bekleden.” Dat laatste buffert regenwater, neemt fijnstof op en biedt een plek voor vogels en bijen in de stad.
Tot slot stelt de podcast-gast voor om gedragsverandering als een spelletje te zien, zonder elkaar te verwijten. “Bijvoorbeeld: ‘we gaan vandaag ‘vega’ spelen. Net als een wedstrijdje. En niet: ‘Jij mag niet…’. Daarvan gaan de nekharen overeind staan, zeker bij Rotterdammers: ‘wie gaat mij vertellen dat dat niet mag’?”
De podcast is onderdeel van Erasmus Verbindt, een studenteninitiatief van de Erasmus Universiteit. Meer dan 40 EUR-studenten werken samen om de wetenschap en de Rotterdamse samenleving te verbinden. ‘Stadswandelingen’ is één van de manieren om dit te realiseren. De podcast wordt geproduceerd in samenwerking met de Gemeente Rotterdam en Omroep Rijnmond.