STADSWANDELINGEN

In armere buurten is het makkelijker en aantrekkelijker om ongezond eten te kopen

Podcast Stadswandelingen over onze eetomgeving
Podcast Stadswandelingen over onze eetomgeving © Rijnmond
Een fastfoodparadijs - zo typeert onderzoeker Joreintje Mackenbach Rotterdam. Zij bracht in kaart hoe ons (onbewuste) eetgedrag sterk beïnvloed wordt door onze voedselomgeving. De ene Rotterdammer heeft meer moeite om gezond te eten dan de ander, weet sociaal ondernemer Bob Richters. Met Hotspot Hutspot biedt hij het hoognodige, gezonde, én lekkere alternatief voor fastfood maaltijden. Mackenbach en Richters zijn beide te gast in de podcast ‘Stadswandelingen’.

Waarom is het belangrijk dat we nadenken over onze eetomgeving en dat er onderzoek naar wordt gedaan?

"De omgeving waarin we eetkeuzes maken heeft invloed op wat voor eten we kopen en eten. En wat we eten heeft een grote invloed op onze gezondheid", zegt Mackenbach. "Als we niet gezonder gaan eten, zullen de zorgkosten voor ziektes als obesitas en diabetes type twee verder de pan uitrijzen."
"Onderzoek naar de eetomgeving geeft belangrijke inzichten in wat mensen verleidt om ongezonde keuzes te maken en hoe we de eetomgeving anders zouden kunnen inrichten om gezonde eetkeuzes te bevorderen en chronische ziekten te voorkomen."

Zout, vet, suiker. Dat vinden we allemaal lekker. Is onze keuze voor een Snickers of? een Turkse pizza wel zo bewust?

"Dat zou je denken", zegt Joreintje, "maar we maken veel van onze eetkeuzes niet heel bewust en afgewogen, maar automatisch en intuïtief. Die automatische keuzes maken we op basis van onze gewoontes, maar ook met de hulp van prikkels uit onze directe eetomgeving. "Helaas zijn veel van die prikkels voor ongezonde producten, waardoor we haast automatisch ongezond kiezen."
Terwijl het juist belangrijk is om bewust te eten, vindt de Hotspot Hutspot eigenaar. "Gevarieerd eten is belangrijk. Een keer per week naar de McDonald's of Bram Ladage is heus niet erg. Eet daarna sushi, haal een keer een maaltijdsalade bij de Appie, haal een vegan bowl, of kom natuurlijk bij Hotspot Hutspot een driegangenschijf van vijf eten voor 12,50 euro.”
Er geldt nog iets belangrijks: "Beweeg", zegt de ondernemer. “Die Snickers is pas een probleem als er in plaats van een uur hardlopen, een uur bureauwerk of gamen tegenover staat.” Richters bekent dat hij zelf vaak fastfood haalt: "Ik weet het, maar ik loop wel de hele dag met van alles te sjouwen."

Er zijn bedrijven in de fastfoodindustrie die graag inspelen op de vraag naar ?ongezond voedsel. Hoe voeden zij het probleem?

"Je kunt overal eten kopen tegenwoordig, maar een groot deel van het aanbod is ongezond", zegt Mackenbach. Tijdens de stadswandeling vertelt de wetenschapper dat dat komt omdat er meer geld mee wordt verdiend dan met gezond voedsel, want het kan makkelijker geproduceerd en bewaard worden. Bovendien: "Heel zout of zoet appelleert aan onze smaakpapillen. Willen mensen dat graag kopen, dan is er veel vraag naar als het in de winkels ligt."
Volgens de onderzoeker trekt de fastfoodindustrie alles uit de kast om zoveel mogelijk te verkopen. Dit doen bedrijven door emoties te koppelen aan ongezond eten. "Misschien wel het meest bekende voorbeeld is de Happy Meal", zegt Mackenbach: "En zou je ooit een product als chocola met karamel en zeezout hebben willen kopen als je er geen reclame voor had gezien?"

Hoe komt het dat het in de ene wijk veel moeilijker is om gezond te eten dan in een andere buurt?

"Dat heeft te maken met sociaaleconomische verschillen, waarbij er meer ongezond aanbod is in armere buurten", zegt Mackenbach. Fastfoodbedrijven spelen in op de vraag naar goedkopere voeding door zich in wijken met een lagere sociaal-economisch status te vestigen. "Door een combinatie van armoede en een ongezond voedselaanbod maken mensen sneller ongezonde keuzes."
Gezonde voeding is ook niet voor iedereen betaalbaar. Dat zou volgens de wetenschapper een belangrijke drijfveer voor beleidsmakers moeten zijn om in te grijpen in het ongezonde voedselaanbod. “Het moet niet zo zijn dat als je geen werk hebt of met drie verschillende banen rond moet komen, het dan een speurtocht wordt om iets betaalbaars én gezond te kunnen kopen.”
“Als je in armoede leeft, word je ook minder creatief”, zegt Richters “Zo is een zak diepvriesfriet voor een euro makkelijker gekocht dan een vijf kilo zak aardappels voor vijf euro.” Hij geeft als tip: gooi die verse aardappels met kruiden en groenten in een ‘kneiter hete’ oven. “Dat scheelt duur frituurvet en calorieën.”

Ongezond eten is een groot probleem onder jongeren. Welke verantwoordelijkheid ?ligt er bij de scholen en de ouders?

“Scholen, tja, die kantines kunnen echt gezonder”, zegt Richters. “Maar als er om de hoek een patatzaak zit, kan de kantinebaas het wel schudden met zijn omzet.” De sociaal ondernemer is zelf ook docent: “Ik heb mijn leerlingen in het praktijkonderwijs ooit oesters laten eten. Alleen al die reacties, dat vergeten de scholieren en ik ook nooit meer.”
Beide podcast-gasten benadrukken de relevantie van kennis. “Het is belangrijk om voedselvaardigheden rondom plannen, kopen, koken en bewaren te hebben, en te weten wat het nut is van gezond eten”, zegt de onderzoeker. Richters: “Productkennis, weten wat je eet, hoe je eten kunt bereiden, er nieuwsgierig naar zijn. Dat is mooi.”
“Tegelijkertijd zijn die vaardigheden en kennis vaak niet opgewassen tegen de manier waarop ons brein reageert op prikkels over ongezonde voeding”, zegt Mackenbach. “Er zal ook iets vanuit de overheid moeten gebeuren”, zegt de wetenschapper tijdens de podcast wandeling. Ze noemt als bijvoorbeeld de belasting op ongezonde producten, waarmee producten duurder worden. Mensen zullen meer rationele voedselkeuzes maken en dus minder impulsaankopen doen.
Inmiddels staat er een suikertaks in het regeerakkoord en zijn er plannen voor een belastingverlaging op groente en fruit, vertelt Mackenbach. “Dat is mooi, want groente en fruit, zeker verse producten, zijn toch best wel prijzig vergeleken met een heleboel ongezonde producten.” Op die manier wordt het voor mensen met een kleinere portemonnee makkelijker om groente en fruit te kopen.
De podcast is onderdeel van Erasmus Verbindt, een studenteninitiatief van de Erasmus Universiteit. Meer dan 40 EUR-studenten werken samen om de wetenschap en de Rotterdamse samenleving te verbinden. ‘Stadswandelingen’ is één van de manieren om dit te realiseren. De podcast wordt geproduceerd in samenwerking met de Gemeente Rotterdam en Omroep Rijnmond.