Zonder de Slag bij Vlaardingen geen Holland

Het was een grote veldslag en ook nog de eerste in het gebied Holland. De Slag bij Vlaardingen is vrij onbekend, maar zonder deze slag van bijna duizend jaar geleden was Holland mogelijk nooit geworden wat het nu is.

De slag van 1018 wordt volgend jaar uitgebreid herdacht in Vlaardingen. De Vlaardingse archeologische werkgroep is al begonnen met een wandkleed over slag zodat het af is in het jubileumjaar 2018.

Nu is de Nederlandse randstad het voorportaal van Europa, maar in de 11e eeuw was dat wel anders. "Het was een achteraf gebied", vertelt Kees Nieuwenhuijsen, die onderzoek heeft gedaan naar de slag.

"In het jaar 1000 was dit gebied een grote wildernis met her en der een boerderijtje", zegt Tim de Ridder, stadsarcheoloog van Vlaardingen. "Na de slag in 1018 zie je Holland opbloeien tot het gebied zoals wij het kennen."

De Graaf van Flardinga, nu bekend als Vlaardingen, wordt de grondlegger van Holland genoemd. Na zijn overwinning op de Duitse keizer Hendrik II krijgt hij meer macht en meer zelfstandigheid. 

De piraat Dirk III


Veel bronnen over de Slag bij Vlaardingen zijn er niet. De geschriften die bestaan, zijn zéér bevooroordeeld. Zo wordt de graaf van Flardinga, Dirk III, beschuldigd van piraterij door de kant van de Duitse Keizer.

Vlaardingen heeft aan de vaarroute van Tiel - Engeland een strategisch sterk positie. Alle passerende schepen moesten tol betalen aan de Dirk III. De schippers klaagden hierover bij de Duitse keizer. "De belasting hierover stopte hij in zijn eigen zak", zegt Nieuwenhuijsen. 

Daarnaast wees de graaf grond toe aan boeren dat niet tot zijn gebied behoorde. De stukken land waar hij belasting voor vroeg, waren van enkele bisschoppen, onder wie de bisschop van Utrecht.

"Grenzen zijn een vrij nieuw begrip", legt De Ridder uit. "In de middeleeuwen bestonden grenzen nog niet. Het was een heel groot leeg landschap met verschillende zones waar bepaalde mensen invloed hebben. Die zones veranderden continu."

Het Duitse Rijk grensde min of meer aan Vlaardingen, dus moest de graaf verantwoording afleggen aan zijn oom, de Duitse keizer. Hendrik II was getrouwd met de tante van Dirk III. Toen de graaf niet toegaf, kondigde de keizer een strafexpeditie aan.

Drie verloren legioenen


Hoeveel soldaten deelnamen aan de Slag bij Vlaardingen is niet bekend. "Er wordt gesproken over hele grote verliezen aan de kant van de keizer", vertelt De Ridder. "Ergens staat zelfs dat de keizer drie legioenen verloren zou hebben."

De vraag is wel hoeveel drie legioenen zijn. In de Romeinse telling zouden dat 18.000 soldaten zijn. "Dat is te veel", zegt De Ridder. "Maar het gaat zeker om honderden, mogelijk enkele duizenden soldaten."

Dat Vlaardingen de slag gewonnen heeft, is zeer opmerkelijk te noemen. Het leger van de keizer was groter en professioneler. Door slim gebruik te maken van de omgeving kon het boerenleger van Dirk III de Duitsers verslaan.

In de middeleeuwse kronieken worden aantallen heel erg overdreven, zegt Nieuwenhuijsen. "Ergens wordt gezegd dat het duizend tegen 20 duizend was. De aantallen kloppen niet, maar het geeft een goed idee van de verhoudingen."

Geluk en slimmigheid


Maanden voor de slag op 29 juli 1018 wist graaf Dirk III al dat zijn oom een strafexpeditie tegen hem zou ondernemen. Hij was namelijk op de bijeenkomst waarop dat bekend gemaakt werd. "Waarom ze hem niet direct hebben opgepakt, blijft gissen", zegt De Ridder. "Misschien was het tegen de erecode."

Het gaf de graaf in ieder geval de tijd om de slag voor te bereiden. Het gebied rond Vlaardingen was toen zeer drassig en het aanvallende leger zou de burcht nooit direct kunnen aanvallen. 

De Duitse soldaten werden tijdens het manoeuvreren overvallen door de soldaten die in een hinderlaag lagen te wachten. In paniek renden de zwaar bepakte soldaten de modder in en kwamen vast te zetten. Zo wist het boerenleger het professionele leger te verslaan.

De aanvoerder van het Duitse leger, Godfried van Verdun, werd gegijzeld. In ruil voor zijn vrijheid eiste de graaf dat Holland met rust gelaten zou worden.

Holland trok ineens mensen uit heel Europa


Na de slag kon Dirk III als zelfstandig bestuurder van Holland zijn gang gaan. Onder zijn leiding werd veel grond ontgint en die nieuwe grond trok veel nieuwe mensen naar de regio.

"Uit Noorwegen, Engeland, Noord-Frankrijk kwamen mensen naar Holland", vertelt Nieuwenhuijsen. Enkele jaren geleden is een begraafplaats gevonden met skeletten uit de 11e eeuw. Uit onderzoek is gebleken dat de mensen van heinde en verre kwamen. "

Nog steeds was het leven in Holland vrij primitief. "Je moest letterlijk zorgen voor je eigen brood", zegt Nieuwenhuijsen.

Maar zo vinden zowel Nieuwenhuijsen als De Ridder: de Slag van Vlaardingen was zéér belangrijk voor de ontwikkeling van Holland en zo voor de rest van onze geschiedenis. 

Meer over dit onderwerp:
Nieuws
Deel dit artikel: