De strijd om vrouwenkiesrecht in Rotterdam

Honderd jaar geleden wordt algemeen kiesrecht voor mannen ingevoerd in Nederland. Vrouwen moeten nog andershalf jaar wachten voordat zij ook mogen stemmen. De strijd om vrouwenkiesrecht wordt op verschillende plaatsen fel gevoerd.

In Rotterdam mengen vrouwen zich relatief laat in de strijd. Anne Jongstra van het Stadsarchief Rotterdam: "Pas in de zomer van 1894 ontstond er in de Maasstad zoiets als een vrouwenbeweging. Toch zou die altijd in de schaduw blijven van de Amsterdamse zusterorganisatie."

Mietje Rutgers-Hoitsema

Drijvende kracht achter de vrouwenbeweging in Rotterdam is Mietje Rutgers-Hoitsema, een Friese domineesdochter die zich in 1873 in Rotterdam vestigt. De in 1847 geboren Hoitsema wordt hoofd van een meisjes-ULO in de stad. In 1885 trouwt ze met Jan Rutgers en stopt ze met werken.

Amsterdamse feministen richten in 1894 de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht op. "Tegen haar zin werd Hoitsema gebombardeerd door secretaris", weet Jongstra. "Maar omdat ze achter de doelstellingen stond en haar goede vriendin Annette Versluys-Poelman voorzitter werd, accepteerde ze de functie".

Leuteren

Het valt haar zwaar. Om de haverklap moet ze naar Amsterdam voor vergaderingen en daar wordt te veel geleuterd naar haar zin. Jongstra: "Dat woord gebruikt ze echt in haar brieven". Ze trekt zich na een paar maanden terug uit het bestuur.

Hoitsema heeft ondertussen wel een Rotterdamse afdeling van de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht opgericht. Ze wordt zelf voorzitter. De vereniging organiseert een aantal voordrachten over vrouwenrechten.

De belangstelling voor die lezingen valt zwaar tegen. "Kennelijk durfden veel vrouwen in Rotterdam hun vingers nog niet te branden aan het onderwerp vrouwenkiesrecht", zegt Jongstra. Dat is ook de conclusie die Rutgers-Hoitsema trekt. Volgens haar moet er eerst gewerkt worden aan bewustwording en verbetering van de maatschappelijke positie van vrouwen, voordat een campagne voor vrouwekiesrecht succesvol kan zijn.

Vereniging ter Behartiging van de Belangen der Vrouw

In 1895 richt zij daarom met een paar medestanders de Vereniging ter Behartiging van de Belangen der Vrouw op. Die vereniging is vooral voor vrouwen uit de burgerij. Voor arbeidersvrouwen wordt in hetzelfde jaar de Rotterdamse Buurtvereniging opgericht. Jongstra: "Later is Mietje Rutgers-Hoitema ook betrokken bij de oprichting van de Onderlinge Vrouwenbescherming, een vereniging die hulp verleende aan ongehuwde moeders."

Rutgers-Hoitsema legt het voorzitterschap van de Rotterdamse afdeling van de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht al snel neer. Ze blijft wel actief voor de vereniging. Na haar vertrek heeft de vereniging veel moeite om iemand te vinden die boegbeeld wil zijn.

Martina Kramers

Toch ligt de strijd om vrouwenkiesrecht in Rotterdam niet op z'n gat. Dat is mede te danken aan de onderwijzeres Martina Gezina Kramers. Jongstra: "Zij is veel minder bekend dat Rutgers-Hoitsema doordat ze veel op de achtergrond opereerde, maar door haar organisatorische kwaliteiten is ze zeker zo belangrijk geweest".

Kramers vertegenwoordigt de vereniging in het Plaatselijk Kiesrechtcomité en is ook landelijk actief bij verschillende vrouwenorganisaties. Voor het kiesrechtcomité in Rotterdam werkt ze samen met de bekende sociaal-democraat Hendrik Spiekman. Samen doen ze de redactie van het blad Vooruit!, een propagandablaadje over algemeen kiesrecht.

Demonstratie Schuttersveld

In 1903 speelt Kramers een belangrijke rol bij de organisatie van de landelijke kiesrechtdemonstratie op het Schuttersveld in Rotterdam. "Ondanks de stromende regen die dag, komen er tienduizenden mensen opdagen, onder wie heel veel vrouwen", aldus Anne Jongstra.

Het zal nog tot 1919 duren totdat vrouwen algemeen kiesrecht krijgen. Het gaat dan om vrouwen vanaf 25 jaar. Dat geldt ook voor het algemeen kiesrecht voor mannen dat in 1917 is ingevoerd.

In 1946 wordt de kiesgerechtigde leeftijd verlaagd naar 23 jaar. Vanaf 1965 mogen mensen vanaf hun 21e stemmen en in 1972 wordt het kiesrecht aangepast naar de huidige leeftijd van 18 jaar.

Meer over dit onderwerp:
madm vergetenverhalen
Deel dit artikel: