Vergeten Verhalen: duizenden opvarenden gevangen gezet

In het Maritiem Museum in Rotterdam is de tentoonstelling How we ditched the Dutch te zien. Een expositie waarin de kaping van VOC-schepen door de Engelsen wordt belicht.

Eind 18e/begin 19e eeuw is Nederland bezet door Frankrijk. Dat land is dan in oorlog met Engeland. Nederlandse VOC- en marineschepen zijn daardoor doelwit voor de Engelsen.

Op How we ditched the Dutch is een zilveren bokaal te zien, die herinnert aan de kapingen en dan met name aan het gevangennemen van de opvarenden. Jeroen ter Brugge van het Maritiem Museum: "Het ging de Engelsen om de schepen en de lading. Maar er zit nog een ander doel achter, namelijk het koudstellen van zoveel mogelijk bemanningsleden."

De gedachte daarachter is dat elk bemanningslid in theorie ook ingezet kan worden op een marineschip. Met het gevangennemen van de bemanning van VOC-schepen, schakelen de Engelsen mogelijke toekomstige tegenstanders uit.

Geen proces

De bemanningsleden van gekaapte schepen worden naar gevangenissen in Engeland gebracht. "Ze kregen geen proces en wisten niet voor hoe lang ze gevangen werden gezet", aldus Ter Brugge.

Er is wel sprake van klassenjustitie. De officieren worden niet in een gevangenkamp gezet, ze worden on parole geplaatst. Dat houdt in dat ze bij een particulier worden onder gebracht of in een herberg. Uiteraard moeten ze de belofte doen om niet te ontsnappen.

"Het is ook nog eens een keer zo dat die officieren veel eerder naar huis mogen dan de rest van de bemanning", weet Jeroen ter Brugge. "Meestal worden zij wel binnen een jaar vrijgelaten. De andere opvarenden zitten soms vijf tot acht jaar vast.

Vrede van Amiens

In die Franse tijd is er soms ook een moment van vrede. Bijvoorbeeld de Vrede van Amiens in 1802. Toen heeft er een grootschalige ruil van gevangenen plaats gevonden. "Heel veel VOC-opvarenden zijn toen vrijgelaten. Anderen zijn pas veel later teruggekomen. Er was eigenlijk geen peil op te trekken", vertelt Ter Brugge.

Op de tentoonstelling How we ditched the Dutch in het Maritiem Museum is een zilveren bokaal te zien. Hij is door het museum geleend van het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. "Als je hem van veraf ziet, denk je dat het de Europacup van Feyenoord is."

Geschenk

De bokaal is door een aantal kapiteins van gekaapte VOC-schepen geschonken aan de VOC-agent in Londen. Deze William Simmons is gaan lobbyen om de kapiteins vrij te krijgen. Dat is gelukt en als dank hebben de kapiteins een zilveren bokaal laten maken met de namen van de VOC-schepen en hun eigen namen erop.

Voor de lagere bemanningsleden wordt er niets gedaan. Het gaat om duizenden mensen die jaren gevangen zitten. "Het zijn niet alleen VOC-schepen die in beslag genomen zijn, het gaat ook om marineschepen, vissers en kleine handelsvaart", weet Jeroen ter Brugge. "Al die mensen hebben jaren opgepropt bij elkaar in slechte omstandigheden gevangen gezeten."

Meer over dit onderwerp:
madm vergetenverhalen
Deel dit artikel: