Column: Politiek moet tbs steunen

De Inspectie Justitie en Veiligheid trekt harde conclusies over het doodsteken van een medewerker van tbs-kliniek de Kijvelanden, in februari 2017. Het incident zou het gevolg zijn van personeelstekort en te hoge werkdruk. Althans, dat kopten de media.

De conclusies van de inspectie kunnen makkelijk voeding geven aan de weerzin die er in Nederland toch al bestaat tegen het tbs-systeem. Alsof we hier te maken hebben met duurbetaalde prutsers, die niet eens de veiligheid van hun eigen personeel kunnen waarborgen.

Om te beginnen is sociotherapeut Arnd Otten gedood door Michel T. en niemand anders. Een man die al langdurig was behandeld en nota bene op het punt stond om buiten de kliniek te gaan wonen. Het drama was schokkend en onverwacht. Dader en slachtoffer kenden elkaar amper. Een motief is er tot op heden niet.

Ritalin


Dat roept vragen op, over het verband tussen de kliniek en de dood van Otten. Volgens de inspectie kan het gebruik van Ritalin een rol hebben gespeeld: Michel T. kreeg dat van een andere tbs’er, terwijl het voor hem niet was voorgeschreven (en mogelijk schadelijk was). De Kijvelanden zou dan het medicijngebruik te weinig hebben gecontroleerd.

Verder zegt de inspectie dat de directie van de kliniek smeekbedes van het personeel over de hoge werkdruk heeft genegeerd. Dat is niet voor het eerst. In 2013 verscheen postuum een boek van Léonie Holtes, die in de Kijvelanden had gewerkt. Zij schetste in Ervaring niet Vereist hoe zij als jonge psychologe vrijwel direct voor de leeuwen werd geworpen.

Dat was in 2005 en 2006 toen het gebrek aan deskundig personeel kennelijk ook al nadrukkelijk speelde. Ook de overleden sociotherapeut Arnd Otten werd overvraagd, stelt de inspectie: hij voerde taken uit, waarvoor hij de ervaring nog niet had. Het drama vond plaats op zijn zevende werkdag. Zijn afdeling had te maken met sterke onderbezetting.

Cijfers


Betekent dit, dat de Kijvelanden structureel slecht wordt geleid? Tekort aan personeel, hoge werkdruk: het is een probleem dat bij alle klinieken in Nederland speelt. Uit de cijfers blijkt ook niet dat de Kijvelanden als kliniek faalt.

Het ‘rapportcijfer’ van elke kliniek is de recidive: hoeveel procent van de ex-patiënten gaat weer de fout in binnen twee jaar? Dat ligt landelijk tussen de 20 en 25 procent. De Kijvelanden zit ook op dat percentage. Als wordt gekeken naar ernstige delicten die na de behandeling worden gepleegd, dan doet de Kijvelanden het zelfs relatief goed.

Ter vergelijking: van alle gedetineerden die in een gevangeniscel zaten, gaat de helft weer de fout in. De tbs-klinieken in Nederland scoren dus verhoudingsgewijs goed. Desondanks klinkt met name vanuit de Tweede Kamer jaar-in-jaar-uit veel kritiek.

De politiek zet graag in op hogere straffen, minimumstraffen, of terugdringing van de voorwaardelijke invrijheidstelling (VI). Zelden is er aandacht voor de tbs-sector of het belang van behandeling. Terwijl de cijfers zeggen: behandelen is belangrijker dan opsluiten.

Stoornis


De gemiddelde boef is geen rationele burger, die lurkend aan zijn pijpje een misdrijf beraamt. De ‘calculerende crimineel’, die afweegt welke celstraf hem staat te wachten als hij wordt gepakt, die bestaat amper. De meeste delicten worden gepleegd in een opwelling, onder invloed van drugs, een geestelijke stoornis of verstandelijke handicap.

Opmerkelijk: juist de gedetineerden die recidiveren hebben meestal een stoornis of verslaving. Het laat zien dat een hoge, kale celstraf misschien stoer klinkt als vergelding, maar averechts kan werken voor de veiligheid.

Als dat besef tot de politiek doordringt, zou de tbs-sector een hoger budget kunnen krijgen. Zodat de personeelstekorten kunnen worden weggewerkt. En incidenten mogelijk worden voorkomen.

Het rapport van de inspectie geeft alle reden om de directie van de Kijvelanden een flinke schop onder de kont te geven. Maar meer nog kan het worden gelezen als een oproep aan de politiek om het tbs-systeem nu eens eindelijk de waardering te geven die het verdient.

Paul Verspeek is rechtbankverslaggever bij RTV Rijnmond

Meer over dit onderwerp:
Nieuws
Deel dit artikel: