Vergeten Verhalen: Spaanse griep in Rotterdam

Het is honderd jaar geleden dat de Spaanse Griep wereldwijd vijftig miljoen slachtoffers maakt. Ook Rotterdam ontsnapt in 1918 niet aan de dodelijke epidemie: meer dan 2000 mensen komen om.

Tegen het einde van de Eerste Wereldoorlog houdt die griep huis. Vooral tussen september en december 1918 overlijden veel mensen. De griep komt niet uit Spanje. De epidemie dankt zijn naam aan het neutrale Spanje tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Arie van der Schoor van het Stadsarchief Rotterdam: "In de landen die verwikkeld waren in oorlog moest het moreel hoog blijven en dus werd er nauwelijks over deze griepepidemie bericht in de kranten. Spanje was neutraal, dus daar werd wel over de griep geschreven, zo kreeg de epidemie de naam Spaanse Griep."

Virus

In Nederland slaat de griep ook toe en vallen tienduizenden slachtoffers. Rotterdam is niet voorbereid op de epidemie. Van der Schoor: "Artsen konden er weinig tegen doen, virussen waren onbekend en antibiotica bestonden nog niet. Eigenlijk wisten ze niet wat er aan de hand was."

Epidemieën kenden ze wel in Rotterdam, zoals cholera in 1866-1867 en de pokken-epidemieën van 1871 en 1893. Begin twintigste eeuw breekt er in Rotterdam typhus uit (1903-1904).

Dat soort ziektes kunnen met waterzuivering en meer hygiene een halt worden toegeroepen. Met een virus als de Spaanse griep lukt dat niet. In de kranten wordt de situatie van 1918 omschreven als 'heel ernstig'.

Scholen dicht

Als de griep in november van dat jaar op z'n hoogtepunt is, sluiten lagere- en middelbare scholen. Ook het hoger onderwijs als de Handelshogeschool en Volksuniversiteit gaan dicht. Bedrijven komen in de knel doordat veel werknemers ziek zijn en de ziekenhuizen komen in de problemen.

Van der Schoor: "De gemeenteziekenhuizen schrijven een brandbrief over de situatie, ze kunnen vrijwel alleen nog maar Spaanse griepslachtoffers opnemen en moeten de rest weigeren."

Burgemeester Zimmermann heeft het in zijn kersttoespraak van 1918 over hoe mensen zich kerst 1918 zullen herinneren. Hij heeft het over strijd, omverwerping, afbraak en vernietiging, bittere nood en ziekte, onzekerheid, wanorde en verwarring.

Als de epidemie voorbij is, heeft Rotterdam nog altijd met de gevolgen te kampen. De Spaanse griep en de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog zorgen voor veel verwaarloosde, verzwakte mensen die vatbaar zijn voor andere besmettelijke ziekten. "Er breekt in 1919 ook nog een vlektyphus-epidemie uit die zo'n duizend Rotterdammers het leven kost", aldus Van der Schoor.

GGD

Er is in de stad behoefte aan bestrijding van epidemieën, verbetering van hygiene, allerlei medische hulp aan armen, schoolgeneeskunde, betere eerste hulpverlening en ambulancevervoer.

Om dat te regelen wordt in 1919 door de stad de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst opgericht De GGD bestaat nog altijd en is een steeds grote rol gaan spelen in de lokale en regionale gezondheidszorg.

Foto: barakken voor besmettelijke ziekten op het Exercitieveld aan de rechteroever van de Rotte/Stadsarchief Rotterdam

Meer over dit onderwerp:
madm vergetenverhalen
Deel dit artikel: