De Bernisse: van kilometer breed tot sloot

Het was ooit een rivier van een kilometer breed met aan de ene oever Heenvliet en aan de andere Geervliet. Maar het was ook een tijd een smalle sloot. En het heette heel vroeger De Wiedele. Dit alles gaat over de Bernisse. Nu een recreatiegebied op Voorne-Putten. Een gebied met een rijke geschiedenis.

“De Bernisse is een oorspronkelijke grens tussen de eilanden Voorne en Putten”, vertelt Bob Benschop van het Streekarchief Voorne-Putten. “Veel mensen denken dat het Kanaal door Voorne dat is, maar het is dus de Bernisse.”

In de vroege Middeleeuwen heette de rivier de Wiedele. “Zo kennen we het uit de vroegste bronnen. In de Vikingtijd is er een dorpje Witla, dat heeft aan de rivier gelegen. De namen Wiedele en Witla hebben met elkaar te maken”, aldus Benschop.

Brede rivier

Rond het jaar 1300 was de rivier een kilometer breed. Het dorp Heenvliet lag aan de ene oever, Geervliet aan de andere. Tussen de dorpen was er alleen maar water. Abbenbroek, Zuidland, Biert en Simonshaven zijn ontstaan aan de rand de drukbevaren rivier.

In de Bernisse werd tol geheven. Die stond sinds 1179, toen de Hollandse graaf Floris III toestemming kreeg om tol te gaan heffen in Geervliet. Elk schip dat over de Bernisse voer, moest aan de tolgaarder in Geervliet betalen. Benschop: “Dat ter waarde van 5% van de lading aan boord. Uit de tollijsten weten we nu ook welke goederen er werden vervoerd”.

Er werd in die tijd vee vervoerd, maar ook goederen als steenkool, honing, bier en wijn, leer, graan, hout, tin, koper en fruit. De inwoners van Geervliet waren vrijgesteld van het betalen van tol. Dat was gunstig voor het dorp, want handelaren kwamen er wonen vanwege die vrijstelling.

Vrijstelling

Daarnaast gaf de graaf ook aan anderen vrijstelling. Zo hoefden ook de inwoners van Breda en Dordrecht geen tol te betalen als ze de Bernisse over wilden. “Maar ook heel specifieke groepen mogen gratis over de Bernisse. Bijvoorbeeld bijenhouders uit Bergen op Zoom”, weet Benschop.

De Sint-Elisabethsvloed van 1421 was een keerpunt. Na deze enorme overstroming was de afwatering via de grote rivieren aanzienlijk veranderd. Er stroomde daardoor minder water door de Bernisse waardoor de rivier verzandde.

Sloot

Er werden steeds meer delen bedijkt en de drooggevallen uiterwaarden werden ingepolderd door onder meer Oud-Hoenderhoek en Nieuw-Stompaard. De eens zo brede rivier werd steeds smaller. Uiteindelijk was er rond 1700 amper nog wat over van de Bernisse: het was een watering van een paar meter breed.

Halverwege de twintigste eeuw ontstonden weer plannen om de Bernisse te verbreden. Het Waterschap De Brielse Dijkkring wilde een zoetwaterreservoir voor de industrie en de rijksoverheid wees in 1966 de Bernisse aan als recreatiegebied.

Groene buffer

“Dat recreatiegebied moest er komen omdat Voorne-Putten steeds meer verstedelijkte. Spijkenisse en Hellevoetsluis zouden gaan groeien en moest een groene buffer komen”, vertelt Benschop.

De eerste schop is op 1 mei 1976 de grond in gegaan. In drie jaar tijd is de smalle rivier uitgebreid tot een recreatiegebied van 50 meter breed met bruggen, fietspaden, vissteigers, strandjes en picknicktafels.

De afgelopen jaren is er veel verdwenen in het recreatiegebied. Parkeerplaatsen zijn afgesloten, ligweiden overwoekerd, toiletgebouwen en prullenbakken verdwenen. “Tot overmaat van ramp liet het Waterschap begin dit jaar per ongeluk duizend knotwilgen kappen. Ze dachten dat het spontaan opgekomen bomen waren maar het was destijds bewust aangelegd. Het is een echte kaalslag geweest en dat heeft kwaad bloed gezet in de regio”, aldus Benschop.

Nieuwe plannen

Daardoor zijn er nu wel weer nieuwe plannen om de Bernisse een facelift te geven. Er zijn ideeën voor natuurvriendelijke oevers waar ijsvogels en zwaluwen in kunnen broeden, een hondenstrand en de aanleg van eilandjes.

Van de middeleeuwse kilometer brede rivier is niets meer terug te zien in het gebied. Wel heeft de gemeente Nissewaard waar Geervliet tegenwoordig onder valt, kort geleden een tekening van de tolpoort van Geervliet aangekocht. De tekening is gemaakt door de 17e eeuwse tekenaar Roelant Roghman. Hij wordt zaterdag 30 juni gepresenteerd in de kerk van Geervliet.

Meer over dit onderwerp:
madm vergetenverhalen
Deel dit artikel: