OPMERKELIJK

Een dag voor haar 77e verjaardag sterft mevrouw Haack een eenzame dood

De eenzame uitvaart van mevrouw Haack
De eenzame uitvaart van mevrouw Haack © Rijnmond
De klokken luiden op begraafplaats St. Laurentius in Crooswijk als vier dragers mevrouw Haack naar haar laatste rustplek brengen. Er wordt niets gezegd, alleen een gedicht voorgedragen. Peer Hommel is dichter van dienst, voor haar is het de eerste keer. “Ik stel me voor: Een grauwe havenstad die niet de mijne is, een verjaardag in oktober.”
De dichter fantaseert over mevrouw Haack die met haar vriendinnen haar 18e verjaardag viert. “Meiden slaan hun jas dicht op weg naar het grote feest, tellen sigaretten en stiften lippen. Klikklak arm in arm.”
Alleen sterven en zonder familie of vrienden bij het graf. Dit wens je niemand toe, toch is het de rauwe werkelijkheid. Rotterdam telt steeds meer ‘eenzame doden’. Als er kind noch kraai is, dan begeleiden de dichters van Stichting de Eenzame Uitvaart Rotterdam (dEUR) de eenzaam gestorvene naar het graf. Mevrouw Haack heeft de verdrietige eer deze dag de 50ste te zijn.
Die 18e verjaardag was niet in Rotterdam, maar in Bremerhaven in Duitsland. Daar is mevrouw Haack op 22 oktober 1946 geboren.

Niemand bij sterfbed

Ze sterft op 21 oktober van dit jaar, een dag voor haar 77e verjaardag. Niet thuis in Spijkenisse, maar in een revalidatiecentrum in Rotterdam-Zuid. Zielsalleen. Niemand bij haar sterfbed. Onduidelijk is wie haar uitvaart gaat regelen. Zolang dat niet bekend is, wordt ze ‘opgeslagen’ in het mortuarium.
Een hoge leeftijd en alleen achterblijven is niet de verklaring voor de vele eenzame doden. Het zijn meer mannen dan vrouwen, de meesten nog niet zo heel oud: eind zestig of ergens in de zeventig. Ook voor Bianca Boer, coördinator bij Stichting dEUR, is het een raadsel waarom het er zoveel zijn. “Ik word verdrietig van zoveel eenzame doden en ben blij dat ze niet ook eenzaam naar het graf gaan.”

Zijspoor

Vaak belanden deze mensen ergens op een zijspoor. Door omstandigheden of door eigen toedoen. Foute keuzes of verkeerde afslagen. Gaandeweg gaan contacten verloren of worden verbroken. Ze zonderen zich steeds meer af en leven meer en meer teruggetrokken. Het valt dan ook niet altijd op als ze helemaal niet meer de deur uitkomen. Zo werd vorige maand in de Slaghekstraat in Rotterdam-Zuid een man gevonden die een jaar lang dood in zijn huis had gelegen, zonder dat het iemand was opgevallen.
In de jaren 80 nam mevrouw Haack de afslag Nederland. Eerst kort in Rotterdam en sinds 1988 in Spijkenisse en altijd bleef ze in hetzelfde portiekflatje, 35 jaar lang.
Dichter Peer Hommel fantaseert over die verandering als een ‘fast car to anywhere’ en hoe ze de ene havenstad inruilde voor de andere. “Ik stel me voor: dat u het water niet kon missen (…..) toen u het uwe ruilde voor de Maas. Voor een verjaardag in Spijkenisse. Een vrouw van tweeënveertig.”

Verder niets bekend

Als eerste kijkt een notaris of de eenzaam gestorvene zelf voldoende geld of bezit heeft voor de uitvaart. Ook gaat die op zoek naar familieleden en vraagt of die de uitvaart wil organiseren en eventueel betalen. Vaak is het antwoord nee. Ook bij mevrouw Haack. De notaris vindt twee broers in Duitsland. Die hebben al tientallen jaren geen contact met hun zus en willen ook niets meer met haar te maken hebben.
Als er geen geld op de bank staat, geen koophuis en geen waardevolle spullen zijn, dan draagt de notaris de zaak over aan de gemeente. Medewerkers van de wet op de lijkbezorging speuren nog naar goede buren, bekenden of oude vrienden. Ook online wordt gezocht of er wellicht een Facebook-account is. Als er echt niemand gevonden wordt of niemand wil komen, worden de dichters opgeroepen.
De eenzame doden laten bijzonder weinig sporen achter. ‘Wederom verder niets bekend’ staat regelmatig bij het verslag dat de Rotterdamse dichters maken van iedere eenzame uitvaart. Dat is best opmerkelijk in het tijdperk van sociale media en met al die gegevens die online te vinden zijn. “Soms weten we niet eens de roepnaam, alleen de namen die bij geboorte zijn doorgegeven”, vertelt Bianca Boer.
Sinds de zomer van 2022 zijn de dichters weer actief. Daarvoor lag het jaren stil omdat er in Rotterdam niemand (meer) eenzaam en alleen zou sterven, zo was het idee. Dat bleek een verkeerde inschatting.
In dezelfde maand en hetzelfde jaar geboren en gestorven. De heren Jorna en Bos liggen in hetzelfde graf
In dezelfde maand en hetzelfde jaar geboren en gestorven. De heren Jorna en Bos liggen in hetzelfde graf © Rijnmond

Lopendebandwerk

Dit jaar hebben de dichters van Stichting dEUR het druk. In oktober hebben ze op één dag zelfs twee eenzame doden naar het graf begeleid: meneer Jorna en meneer Bos. Ze liggen samen in één graf. En hebben meer gemeen: ze zijn allebei in maart 1964 geboren en twee dagen na elkaar in oktober dit jaar gestorven. “Wie cynisch wil zijn, zou bijna kunnen zeggen dat het begraven van eenzame mensen in Rotterdam lopendebandwerk is geworden”, schrijft Daniël Dee in het verslag. “Gelukkig is twee eenzame uitvaarten na elkaar op dezelfde dag uitzonderlijk, sterker nog: het is nog niet eerder voorgekomen. Neemt niet weg dat er veel eenzame uitvaarten zijn.”

Eenzame baby Lora

Iedere eenzame dode is verdrietig. Toch grijpt de ene meer aan dan de andere. Zoals de eenzame uitvaart van baby Lora eerder dit jaar. Ze is geboren in het Sint Franciscus Ziekenhuis en sterft op dezelfde dag. Haar Bulgaarse ouders hadden een valse naam opgegeven en waren daarna gevlogen. “Diep en diep tragisch”, zegt Bianca Boer. Nog altijd grijpt het haar aan. “Zoveel verborgen leed.”
Het kindergraf van baby Lora met knuffels van vreemden
Het kindergraf van baby Lora met knuffels van vreemden © Rijnmond
Baby Lora is niet begraven op het rijtje van de andere eenzame doden op begraafplaats St. Laurentius. Voor haar is een speciaal plekje op het Kinderhof. Nog altijd leggen vreemden knuffels, kaarsen en bloemen neer bij Lora’s graf.
Ook de eenzame dood van de 32-jarige Poolse Mateusz in een tentje in het Kralingse Bos begin dit jaar was heel droevig. Bij zijn graf heeft Bianca Boer het gedicht ‘Zet je tent op in de hemel Mateusz’ voorgedragen. Dat heeft ze laten vertalen in het Pools en opgestuurd naar zijn zus die via de ambassade in Polen is opgespoord. Ze had al een hele tijd geen contact meer met haar broer en geen geld om naar de uitvaart te komen.
Zelfs de buurman van mevrouw Haack weet nagenoeg niets over haar en geeft aan niet aanwezig te willen zijn bij haar uitvaart. Ze wordt zo de 50ste eenzame dode die de dichters van Stichting dEUR naar haar graf begeleiden. Volgende week staat de volgende alweer op het schema. Alle gedichten worden met verslag gepubliceerd in de Havenloods en op hun eigen website. Deze aandacht zet de eenzame doden een beetje in de spotlights en leidt soms ook tot iets bijzonders: een hereniging van verloren makkers aan het graf.
"Deze herfst in die grauwe havenstad van ons, op Zuid in de Motorstraat, één dag voor uw verjaardag, werd er niet gevaren, geen kaarsjes uitgeblazen, bleef u vrouw van zesenzeventig", besluit Peer Hommel haar gedicht voor mevrouw Haack.
Bekijk hieronder de fotoreportage van de eenzame uitvaart van mevrouw Haack op begraafplaats St. Laurentius in Crooswijk
De kist van mevrouw Haack wordt naar haar laatste rustplek begeleid
De kist van mevrouw Haack wordt naar haar laatste rustplek begeleid © Rijnmond
Vier dragers begeleiden de kist van mevrouw Haack
Vier dragers begeleiden de kist van mevrouw Haack © Rijnmond
De stoet op weg naar het laantje van de eenzame doden op de begraafplaats St. Laurentius
De stoet op weg naar het laantje van de eenzame doden op de begraafplaats St. Laurentius © Rijnmond
De dragers tillen de kist op het graf
De dragers tillen de kist op het graf © Rijnmond
Peer Hommel draagt het gedicht voor mevrouw Haack voor in aanwezigheid van collega-dichters, medewerkers van de gemeente en de uitvaartorganisatie
Peer Hommel draagt het gedicht voor mevrouw Haack voor in aanwezigheid van collega-dichters, medewerkers van de gemeente en de uitvaartorganisatie © Rijnmond
Peer Hommel draagt het gedicht voor mevrouw Haack voor
Peer Hommel draagt het gedicht voor mevrouw Haack voor © Rijnmond
Peer Hommel legt gedicht op de kist van mevrouw Haack
Peer Hommel legt gedicht op de kist van mevrouw Haack © Rijnmond
Dragers laten de kist van mevrouw Haack zakken
Dragers laten de kist van mevrouw Haack zakken © Rijnmond
Het gedicht gaat mee het graf van mevrouw Haack in
Het gedicht gaat mee het graf van mevrouw Haack in © Rijnmond

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of filmpje via WhatsApp ons of Mail: nieuws@rijnmond.nl