MONUMENT

Dakloze Wim wil Joods gedenkteken voor een paar tientjes verkopen aan een metaalhandel

Het monument op het voormalige Joods Ziekenhuis
Het monument op het voormalige Joods Ziekenhuis © Loods 24
Dankzij een oplettende medewerker van een Rotterdams recyclingbedrijf is een opmerkelijke diefstal opgelost. Een bronzen monument naast de poort van het voormalig Joods Ziekenhuis in Rotterdam werd in oktober te koop aangeboden bij een metaalbedrijf. De verkoper krijgt wel betaald, maar de recycler weet ook meteen dat het foute boel is.
Was het vandalisme, een antisemitische daad of een poging om geld te verdienen? Feit is dat een bewoner van de Schietbaanlaan in Rotterdam-West een lege plek op de gevel ziet als hij op 26 oktober 2023 zijn deur uitstapt. Waar dertig jaar lang het gedenkteken voor het voormalig Joods Ziekenhuis hing, zijn nu bakstenen te zien. De bronzen plaat voor de 261 slachtoffers is weg, van de muur geschroefd.
De bewoner slaat alarm en belt Loods 24, dat het monument beheert. Een andere bewoner, die van het huis met de gevel met het gedenkteken, is geschrokken. Was dit doelbewust? "Het is op dat moment niet lang na 7 oktober", zegt bestuurslid Chris Buitendijk van Loods24, doelend op de bloedige aanval van Hamas op festivalgangers in het zuiden van Israël. "Er is veel onrust binnen de Joodse gemeenschap. Dit ligt heel gevoelig."
Op de plek waar voorheen de gedenkplaat - tussen voordeur en hek - is het nu leeg
Op de plek waar voorheen de gedenkplaat - tussen voordeur en hek - is het nu leeg © Chris Buitendijk/Loods 24
In de Rotterdamse rechtbank moet maanden later de 45-jarige Wim (niet zijn echte naam) uit Rotterdam voorkomen. Hij is er zelf niet, maar we horen dat Wim dakloos is en methadon gebruikt. Op 7 januari van dit jaar zet hij een slijptol op een fietsslot en rijdt weg. Niet veel later wordt hij aangehouden. Tegen de politie zegt hij dat hij een vriend wilde helpen die zijn sleutel kwijt was. De politie gelooft niets van zijn verhaal.
Drie maanden eerder, eind oktober, maakt Wim het nog bonter. Met in zijn handen een grote bronzen plaat met daarop teksten als 'VAN DE 200 ZIEKEN, BEJAARDEN EN KINDEREN EN 61 PERSONEELSLEDEN IS BIJNA NIEMAND TERUGGEKEERD', arriveert hij bij een Rotterdamse metaalverwerker. Het brons wordt gewogen en geïnspecteerd. Het bedrijf betaalt 65 euro voor het metaal. Maar ondertussen rinkelen alle alarmbellen.
het monument voor het Joods Ziekenhuis zoals het nu is: los van de muur, bij de beheerder thuis
het monument voor het Joods Ziekenhuis zoals het nu is: los van de muur, bij de beheerder thuis © Chris Buitendijk
"Ik wist meteen: dit klopt niet", zegt de medewerker die de gedenkplaat van Wim aanneemt. Als Rijnmond hem belt, wil hij best vertellen hoe het ging, maar wel anoniem. "Ik zei tegen die man: 'wat kom jij nou toch brengen?' Ik zag ook wat voor soort figuur het was. Ik heb een foto van hem genomen en al zijn gegevens genoteerd. De gedenksteen heb ik snel weggezet. Ik heb ons protocol gevolgd en meteen de politie gebeld toen hij de deur uit was."
Het protocol schrijft voor: de transactie afhandelen en dan direct 112 bellen. En zo gebeurt het dus ook.
Met de informatie van de alerte medewerker kan Wim even later worden aangehouden. "Hij zei dat hij de plaat had gevonden in een puinbak", zegt de medewerker. Volgens de politie klopt er niets van dat verhaal, er zijn namelijk helemaal geen puinbakken in de buurt. "En al was dat wel zo geweest, dan had er net als bij de medewerker een belletje moeten gaan rinkelen", zegt de officier van justitie tijdens de rechtszaak.

'Volgen er meer?'

"24 uur later was de gedenkplaat alweer terug op zijn oude adres, de plek van het vroegere ziekenhuis. Maar het hangt nu niet meer aan de muur, de plaat staat binnen", zegt Chris Buitendijk van Loods 24. "De bewoner wil het monument niet meer terug op zijn gevel. Hij is erg geschrokken", zegt hij. Buitendijk wil nog wel gaan praten. Hij hoopt dat de rechtszaak de bewoner op andere gedachten brengt. "Het lijkt echt op een junk die voor het geld is gegaan."
De gedenkplaat wordt dus beheerd door stichting Loods 24. De havenloods in Rotterdam-Zuid is voor de Tweede Wereldoorlog een opslagplaats voor tabak. Tijdens de oorlog wordt Loods 24 door de Duitse bezetter gebruikt als verzamelplaats voor de deportatie van duizenden Joodse Rotterdammers. Slechts een handvol mensen overleeft de vernietigingskampen en keert terug.
"Met 13 duizend Joodse Rotterdammers was het de tweede Joodse stad van Nederland", vertelt Buitendijk. "Na de oorlog was daar bijna niemand van over." De stichting beheert ook andere monumenten in Rotterdam, zoals het Joods Kindermonument en de bekende Stolpersteine voor de woningen van gedeporteerde Joodse Rotterdammers. "Toen de gedenkplaat weg was, dachten we: is dit de eerste en volgen er nu meer?"
Het Joods Weeshuis (links), plaquette bij Joods Ziekenhuis en het Joods Bejaardenhuis
Het Joods Weeshuis (links), plaquette bij Joods Ziekenhuis en het Joods Bejaardenhuis © archief/rijnmond
De medewerker van de recycler is blij dat de gedenksteen terecht is. "We krijgen hier wel vaker gekke dingen binnen, zoals grafmonumenten." Hij zegt daar ver vandaan te willen blijven en geen cent te willen verdienen aan zulke materialen. Wim wordt op zijn beurt veroordeeld tot een maand in de cel. Hij heeft al een flink strafblad. "Ik heb een foto gezien van het monument. Het is echt zo'n bijzonder werk. De verdachte had het moeten weten", zegt de rechter.
Chris Buitendijk heeft inmiddels gepraat met de bewoner, maar de angst zit te diep. Hij wil de bronzen plaat niet meer op zijn woning. Daarom zal de gedenksteen worden bevestigd aan het groene hek van het voormalige ziekenhuis. Daarvoor gaat Loods 24 nu een aannemer zoeken. Het hoopt de kosten te kunnen verhalen op Wim.
Het Joods Ziekenhuis 'Megon Hatsedek' (verblijf der weldadigheid) in Rotterdam bestond van 1837 tot 1943. Op 26 februari 1943 werden 261 patiënten en personeelsleden van het ziekenhuis, bijbehorend bejaardentehuis en nabijgelegen weeshuis via Loods 24 naar Westerbork vervoerd. Op 2 maart 1943 werden zij naar het vernietigingskamp Sobibor gedeporteerd. Zij kwamen op 5 maart 1943 aan in Sobibor en werden bij aankomst direct vermoord. BRON: 4en5mei.nl

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of filmpje via WhatsApp ons of Mail: nieuws@rijnmond.nl