DIEREN

Slag om ratten gaat Rotterdam nooit winnen: 'Al moeten ze vanuit Groningen hiernaartoe komen'

Rat op straat (archieffoto)
Rat op straat (archieffoto) © Rijnmond
"Ratten horen bij de stad", staat op de website van de gemeente Rotterdam over rattenoverlast, "maar als er te veel ratten zijn, dan wordt het een plaag." Volgens de gemeente is het zinloos om in te zetten op het uitroeien van de populatie, maar moet het aantal dieren wel onder controle worden gehouden. Dat doen ze door middel van broodbakken en het verspreiden van kennis onder Rotterdammers. Helpt die aanpak of is het een verloren strijd?
"Van ratten komen we nooit af", zegt de Rotterdamse Anneke Strasters. Al jarenlang strijdt ze in Crooswijk tegen de overlast. Met voorlichtingsacties en opruimcampagnes probeert ze inwoners van de stad bewust te maken van de gevolgen van vuil en voedsel op straat. Het is voor haar dan ook onbegrijpelijk dat er nog steeds zoveel op straat gegooid wordt. "Terwijl daar een boete op staat!"
Ecoloog van Bureau Stadsnatuur André de Baerdemaeker is het eens met Strasters. “Als je ze doodt, dan fokken ze het er wel weer bij. Zolang er eten is, blijven er ratten komen. Al moeten ze vanuit Groningen hiernaartoe komen.” Die slag gaan we dus niet winnen, denkt de ecoloog.

Wanhopige ratten

De rat is een dier dat zich aanpast aan de hoeveelheid beschikbaar voedsel: “Als er voor honderd ratten voedsel is, dan moet alles daarboven vertrekken of doodhongeren. De voedselsituatie is bepalend. Dat kibbelen ratten onderling uit. De ratten waar geen eten voor is, worden door de groep verstoten."
Dan ontstaat er hongersnood binnen de populatie. “Dan gaan ze zich vervelend gedragen. Inbreken en dat soort zaken”, volgens De Baerdemaeker. “Omdat ze wanhopig worden.”
Dus als er voor bijvoorbeeld vijftig ratten voedsel is, zullen we nog steeds de verstoten ratten zien die wanhopig zijn. Maar wel in mindere mate. Omdat minder voedsel de voortplantingsgraad afvlakt.

Voederverbod

John Kappe (65) woont in Crooswijk. Het valt hem op dat mensen in zijn buurt vaak brood strooien om dieren te voeren. Ondanks het voederverbod dat sinds 1 juli 2022 in heel Rotterdam geldt. Dit voederverbod is onder andere in het leven geroepen om rattenoverlast tegen te gaan.
Kappe is niet hoopvol als het gaat om handhaving van dit verbod. “Dan moet een handhaver constant blijven staan. Zodra die wegloopt, komt er wel iemand brood strooien.”
Jade van Doornik, woordvoerder van Stadsbeheer van de gemeente, geeft aan dat het om kennis gaat. “Mensen moeten weten waarom het nodig is dat ze stoppen de dieren te voeren. Daarna kunnen we de situatie samen beter controleren. Rotterdammers denken dat ze de dieren helpen en voor ze zorgen wanneer je eten achterlaat of de dieren voert. Maar dat is niet zo.”
Integendeel. Vogels worden ziek van eten dat voor mensen bedoeld is. En ratten komen af op etensresten die voor vogels en eenden worden achtergelaten. "Er staan 130 broodbakken verspreid door Rotterdam. Daar kunnen mensen hun oude brood beter kwijt dan op straat", zegt van Doornik. Bovendien wordt van het brood uit die bakken compost gemaakt. Daarnaast plaatst de plaagbeheersing rattenklemmen op straat.

Concrete maatregelen

“De meest effectieve maatregel is voorlichting in wijken over rattenoverlast en het voederverbod”, aldus de woordvoerder. "Informeren staat bij de handhavers voorop." Als handhavers merken dat iemand vaker wordt aangesproken, dan worden boetes uitgedeeld. "Dat is wel moeilijk, want je moet iemand op heterdaad betrappen", geeft ze aan.
Kappe vertelt dat de gemeente ook lokdozen in Crooswijk heeft gezet. “Dat is inmiddels een maand of vier geleden en er is nog niemand geweest om te controleren of er iets in zit. Dus dat schiet niet op”, vindt Kappe. Hij houdt het nauwlettend in de gaten. Sommige lokdozen staan binnen bereik van zijn beveiligingscamera’s. Als daar iemand bezig is, zouden de sensoren moeten reageren en beginnen met filmen, legt hij uit.
Kappe geeft aan meerdere keren bij de gemeente gevraagd te hebben wanneer iemand voor de lokdozen langs is geweest, zodat hij het op zijn beelden kan controleren. Daar krijgt hij tot zijn ongenoegen geen reactie op. “Het is een beetje voor de show”, is het gevoel dat Kappe daardoor krijgt.
Dat heeft de gemeente de afgelopen periode veranderd. Ze plaatsen geen preventieve rattenbakken meer voor langere periode, volgens van Doornik.

'Rattendans'

Iemand die ook veel te maken heeft met ratten is René Wuyts (66). Hij is verantwoordelijk voor het op- en afbouwen van de markt op de Binnenrotte. Wuyts ziet geen afname in de hoeveelheid ratten, sterker nog: “Het krioelt ervan.” Ooklijken ze zelfs groter te worden, ziet Wuyts. En schuw komen ze niet op hem over. “Ze doen de rattendans van de ene naar de andere kant van Blaak.”
Op de markt is volgens De Baerdemaeker geen afname te verwachten. "Omdat bij een afname de ratten eerst uit de rustige wijken verdwijnen. Het marktplein zal altijd ratten blijven aantrekken."
Ook Kappe ziet geen afname. Hij ziet juist een toename in zijn wijk. “Mijn auto staat vlak naast een heg, dan kijk ik opzij en zie ik een rat me recht in de ogen aankijken. Je mag geen gif gebruiken, dus dat doe ik dan niet.” Maar wat je als bewoner dan wel zelf mag doen, vindt hij te onduidelijk.

Lichte daling meldingen

Hoeveel ratten in Rotterdam leven, weten we niet. Het aantal meldingen wel. 3.970 in 2022 meldingen en 3.727 in 2023. "Een lichte daling", zegt Van Doornik.
André de Baerdemaeker zou graag onderscheid zien tussen meldingen van ratten binnens- en buitenshuis. “Ratten leven heel onzichtbaar. Ze zijn ongemerkt in onze nabijheid. De problemen ontstaan pas wanneer ze zodanig zichtbaar worden dat ze in onze persoonlijke sfeer komen. Als er onderscheid wordt gemaakt, dan is beter te zien of de problematiek toeneemt”, legt hij uit.
“Ratten zie je eigenlijk bijna niet op klaarlichte dag. Ze zijn helemaal niet comfortabel, zo vol in het zicht. De voortplantingsgraad ligt hoog, maar de sterftegraad ook. Er zijn veel dieren die ratten eten, daarom zijn ze continu op hun hoede.” Daaruit kan De Baerdemaeker opmaken dat de ratten waar mensen last van hebben vooral de wanhopige ratten zijn.

Gebrek aan groen

Het is volgens De Baerdemaeker niet raar dat ratten graag in Rotterdam verblijven. De stad is erg bebouwd en er is geen overvloed aan groen. “Er wordt niet vaak bij stilgestaan dat andere dieren ook op groen afkomen.”
Hij oppert dat het vergroenen van de stad invloed kan hebben op de rattenpopulatie. Vijanden van de rat zijn namelijk uilen, marters, vossen, buizerds, blauwe reigers en ooievaars, dieren die in een groene omgeving leven. "Door meer groen aan te brengen in de stad, kunnen de natuurlijke vijanden zich op meer plaatsen vestigen. Dat zal de bewegingsvrijheid van de rat flink beperken."

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of filmpje via WhatsApp ons of Mail: nieuws@rijnmond.nl