nieuws

40 jaar later: Elf mensen komen om bij Rotterdamse woningbrand

Foto's: Rob Croes, Nationaal Archief/Anefo.
Foto's: Rob Croes, Nationaal Archief/Anefo.
Het nieuwe jaar 1980 is nog maar net begonnen, als Rotterdam op 2 januari grof wordt gewekt door een enorm drama. Bij een korte, maar hevige brand in een portiekwoning in de wijk Bloemhof komen elf mensen om het leven. Tien van de elf slachtoffers waren familie van elkaar.
Het is, als je kijkt naar het aantal slachtoffers, de grootste woningbrand in Rotterdam na de Tweede Wereldoorlog. Mensen van de brandweer omschrijven het als 'een van de meest ingrijpende branden uit hun carrière'.
In de Oleanderstraat staan veel oudere woningen, van vaak meer dan vijftig jaar oud, die eigenlijk wel toe zijn aan een renovatie. De panden zijn klein en hebben houten trappen. Er zitten hele families in deze woningen gepropt.
Zo ook aan de Oleanderstraat 14. Drie generaties van de Surinaamse familie Oosterwolde wonen verspreid over drie verdiepingen in het oude gebouw. Alleen op de begane grond woont een 53-jarige man. Hij is een beetje een zonderling. De ruiten zijn bij hem ingeslagen en er was al een keer brand ontstaan in de houtkachel, die hij gebruikt om op te koken. De ramen zijn afgesloten met matrassen.

Redder

Dirk Boom woont tegenover het pand. Hij kan niet slapen en leest een boek. Plots hoort hij wat geknetter. Hij kijkt naar buiten en ziet dat er brand is bij de overburen.
De 25-jarige Dirk springt zijn bed uit en rent naar de overkant. Eerst pakt hij wat stenen die hij door de ruiten gooit op de eerste verdieping. Als dat niet werkt, trapt hij de voordeur in.
Een deel van de mensen in het pand is ook wakker geworden door de brand. Een 22-jarige vrouw probeert met haar dochtertje de trap af te komen. Ook haar man en een neef worden door Boom uit het pand gehaald.
Omdat de brand via de houten trappen naar boven is gekomen, besluit Boom, samen met de zojuist geredde neef, de mensen op de bovenste verdiepingen via het dak te benaderen. Dat lukt niet. De vlammen hebben ook het dak al bereikt. Ook zijn de dakpannen door de ijzel spiegelglad.
Uiteindelijk overleven vijf mensen de vuurzee. Ook in de benedenwoning wordt later het lichaam van de 53-jarige zonderling gevonden.
Foto: Nationaal Archief / Anefo, Rob Croes

Niet te redden

Inmiddels is de brandweer gearriveerd. Die kan op dat moment niets anders dan blussen. "Hoe triest het ook klinkt - ik geloof niet dat de mensen op de tweede etage en de zolder nog door ons of anderen te redden waren geweest", zegt brandweercommandant Klouwens een dag later in De Telegraaf.
De brandweer was binnen drie minuten na de melding aanwezig, maar toen was de brand al uitslaand. "Het vuur greep veel te snel om zich heen. Eén of twee ademteugen van de hete lucht die vol zit met verbrandingsgassen kunnen al dodelijk zijn", legt hij uit in Het Vrije Volk.
Klouwens noemt de brand 'de ergste die Rotterdam in jaren heeft gehad'. Enkele jaren daarvoor kwamen bij een brand op een logementschip al eens zeven mensen om het leven. Bij deze brand staat de teller zelfs op elf.

Woede

Verdriet en boosheid vechten daarna om voorrang in de Oleanderstraat. Veel mensen wijzen naar de bewoner in het benedenhuis, omdat daar al eens eerder brand was geweest. Dat zal nu ook wel het geval geweest zijn.
Meerdere mensen hadden eerder aangeklopt bij de politie en de gemeente om iets aan de zonderling te doen. Doordat alle ruiten ingegooid waren, was het wachten op nieuwe problemen.
Daarnaast geeft de brandweer aan dat door de staat van de huizen er bij brand al heel snel niemand meer gered kan worden. Er wordt dan vooral gewezen op de houten trappen die in de huizen zitten.

Man met peuk

Tijdens het politieonderzoek wijzen wat getuigen op de man die even voor de brand rondhing rondom de Oleanderstraat 14. Later zien mensen hem weer als de brandweer probeert het vuur te blussen. De man wordt opgepakt.
Het gaat om de 57-jarige werkloze Jan T.. Hij verklaart dat hij voor de grap en als pesterijtje een van de matrassen voor de ramen opzij had geduwd en vervolgens een brandende peuk naar binnen had gegooid. Daarmee is de zaak rond, denkt de politie.
Maar in de weken die volgen komt Jan T. steeds met een ander verhaal. Eerst beweert hij dat er een andere man was, die een sigaar naar binnen gooide. Later geeft hij wel toe dat hij de sigaret naar binnen had gegooid, maar dat dat het vuur niet hadden kunnen veroorzaken.

Vrijspraak

Drie maanden later staat Jan T. voor de rechter. De centrale vraag is of een sigaret deze enorme brand heeft kunnen veroorzaken. Nee, zegt de advocaat van de verdachte. Experts zeggen dat het wel tot de mogelijkheid behoort. Jan T. wordt veroordeeld tot vijf jaar cel voor dood door schuld.
In hoger beroep, enkele maanden later, blijft Jan T. bij zijn verhaal dat de sigaret het vuur niet heeft kunnen veroorzaken. Om dat kracht bij te zetten, rolt hij een sigaret en steekt die aan. Binnen de minuut is de licht gloeiende peuk uit.
Het Gerechtshof gaat mee in het verhaal van Jan T. en zijn advocaat. Het is niet bewezen dat zijn peuk de fatale brand heeft veroorzaakt. Hij komt meteen op vrije voeten, nadat hij ruim acht maanden in de cel heeft gezeten.

Massabegrafenis

De slachtoffers zijn dan al lang begraven. Een paar dagen na de brand worden alle tien de slachtoffers van de familie Oosterwolde ter aarde besteld op de Zuiderbegraafplaats. Vele honderden familieleden en vrienden komen de laatste eer bewijzen.
Er is muziek en er heerst een opmerkelijk vrolijke sfeer. "Het is bijna niet mogelijk om stil te blijven staan", schrijft een journalist die ter plaatse is.
In de weken na de brand begint de brandweer met preventiebijeenkomsten, om mensen te leren hoe ze brand kunnen voorkomen in oude gebouwen. De eerste bijeenkomst is op het Afrikaanderplein, niet ver van de Oleanderstraat.
De zwaar verouderde woningen in de Oleanderstraat worden uiteindelijk opgeknapt. Het blok met huizen waar nummer 14 deel van uitmaakte, keert niet meer terug. Op de plek waar dat huis stond, ligt nu het Oleanderplein.
Heeft u herinneringen aan de brand in de Oleanderstraat of bent u betrokken geweest en wilt u uw verhaal delen. Mail dan naar nieuws@rijnmond.nl onder vermelding van Oleanderstraat.