nieuws

Vandaag 25 jaar geleden: stijgend water in Rivierenland, duizenden mensen moeten hun huis uit

Gorinchem onder water
Gorinchem onder water
Het was de grootste logistieke actie sinds de watersnoodramp van 1953. In een paar dagen tijd moesten 200 duizend Nederlanders huis en haard verlaten vanwege stijgend water. Dat waren er twee keer zoveel als tijdens "de ramp" uit de jaren vijftig. Complete woonwijken veranderden voor een paar dagen in spookdorpen.
Toenmalig burgemeester IJssels van Gorinchem geeft op 30 januari 1995, vandaag precies vijfentwintig jaar geleden, het sein dat iedereen de wijk Laag-Dalem moet verlaten. Datzelfde geldt voor Boven-Hardinxveld.
Piet IJssels woont tegenwoordig in een prachtig huis met uitzicht over de rivier de Merwede. In een terugblik, eerder voor De Dag van Toen van Radio Rijnmond, vertelt hij uitgebreid over de situatie in zijn gemeente in 1995. Lachend: “Je kunt je als burgemeester bijna onsterfelijk maken door te zeggen dat iedereen zijn huis uit moet.”
IJssels kijkt naar buiten. Er is zicht op een rustieke haven, met aan de overkant een natuurgebied. “Zie je die overkant?”, zegt hij. “Dat is Sleeuwijk. Maar in 1995 was het allemaal water, water en nog eens water. Wel een paar kilometer breed.”

Rampenplan

In 1993 was het peil ook al een keer zo hoog gestegen. Daarom lag er al een rampenplan klaar. Dat bleef toen nog ongebruikt.
Als in de loop van januari 1995 de eerste dorpen in Zuid-Limburg onder beginnen te lopen krijgt IJssels het idee dat deze keer wel raak zou kunnen zijn. “Alle scenario’s van 1993 lagen al klaar. Daar konden we op terugvallen.”
Als in Gelderland en Brabant de angst voor het hoge water toeneemt, wordt ook Gorinchem wat onrustig. “Het oosten van Gorinchem ligt in de Tielerwaard”, legt IJssels uit. “Dat is een groot gebied, waarvan de dijken niet al te sterk zijn. Dat wisten we. En van dat hele gebied lag Gorinchem-Oost net het laagst. Dus als de dijk brak, dan zou het water deze kant op lopen.”
Er volgt een informatieavond voor de mensen uit Laag-Dalem. “Niemand die het in zijn hoofd haalde om daar niet naar toe te gaan”, zegt IJssels.
Daar vertelt de burgemeester dat de ontruiming een feit is. “Ik heb eigenlijk nauwelijks discussie gehad over de noodzaak van de maatregel. Iedereen zag dat het niet anders kon.”

Hardinxveld-Giessendam

Enkele kilometers verderop ligt Hardinxveld-Giessendam. Een deel van dat dorp, Boven-Hardinxveld, ligt ingeklemd tussen het Kanaal van Steenenhoek en de Merwede. Ook daar kijkt men zeer angstvallig naar het waterpeil.
Als het peil blijft stijgen horen ook daar de mensen dat het tijd is om te vertrekken. In totaal krijgen in Laag-Dalem (Gorinchem) zo’n 9.500 mensen te horen dat ze weg moeten. In Boven-Hardinxveld gaat het om nog eens 4.500 personen. Het zorgt voor een grote exodus, die op 31 januari 1995 zijn hoogtepunt kent.