nieuws

25 jaar geleden: de exodus uit Rivierenland – op de vlucht voor het stijgende water

Het was een ongekende uittocht. Rijen auto’s, vrachtwagens en aanhangers die in één lange stoet Gorinchem en Boven-Hardinxveld probeerden te verlaten. ‘Op de vlucht voor het stijgende water’, kopte één van de landelijke kranten, vrijdag 25 jaar geleden.
Dinsdag 31 januari 1995 is een dag van on-Nederlandse praktijken in Gorinchem. Burgemeester IJssels heeft de avond ervoor gemeld dat woensdagavond Gorinchem-Oost en Dalem leeg moesten zijn.
“Dat kastje wat beneden staat, moet dat ook mee?”, vraagt een vrouw aan waarschijnlijk een van de mensen die hun huis uit moet. “Ja, maar dat moet echt eerst leeg geruimd worden. Want er zit glas in.”
Het is nog net geen chaos, ook al staan de aanhangwagens en busjes kris-kras door de straat geparkeerd. “Het is eigenlijk een triest gezicht”, zegt een van de bewoonsters. “Dat je iedereen zo ziet pakken. Ik ben echt bang nu. Echt waar.”
In een lange stoet gaan de wagens richting de A15 en de A27. In Gorinchem ontstaat een bizarre verkeerschaos met vrachtwagens en aanhangers, met daarop en -in meubels, elektronica en andere waardevolle spullen.
Anderen hoeven niet zover te reizen. Zij vinden onderdak bij bekenden in het westelijke deel van Gorinchem, waar de mensen wel thuis mogen blijven. Volgens toenmalig burgemeester IJssels is ‘de ene helft van Gorinchem aan het logeren bij de andere helft’.
In de stad is op dat moment ook al tachtig man aan Mobiele Eenheid gearriveerd. Zij moeten toezien op de ontruiming, de mensen die niet weg willen alsnog dwingen en áls iedereen weg zou zijn, toezien dat inbrekers hun slag niet zullen slaan.
Tekst gaat verder na reportage van verslaggever Esther Schalkwijk

Hardinxveld-Giessendam

Hoe ernstig de situatie is, blijkt wel uit het feit dat bij Boven-Hardinxveld scheuren in de dijk zijn geconstateerd. Ook daar krijgen de mensen te horen dat ze weg moeten, zelfs de mensen die aan de dijk wonen.
Al vrij snel ontstaan in Boven-Hardinxveld, dat in een aparte polder ligt tussen het Kanaal van Steenenhoek en de Merwede, dezelfde chaotische taferelen als in Gorinchem en Dalem. Vrachtwagens die televisies, kasten en bankstellen meenemen, zodat ze veilig (en droog) staan. Anderen verplaatsen de meubels naar een verdieping verder naar boven.

Spookdorp

Als een dag later de ontruiming is afgerond, blijft er van Boven-Hardinxveld een spookdorp over. Af en toe rijdt er een politieagent rond en wat militairen, maar verder niemand. Een select groepje inwoners krijgt een pasje waarmee ze het ontruimde gebied alsnog binnen kunnen komen.
Kees Bakker, die langs de Rivierdijk bij Boven-Hardinxveld woont, heeft zo’n pasje. “Bezorgde bewoners kwamen in aanmerking voor zo’n pasje”, was zijn uitleg in een Rijnmond-documentaire, vijf jaar geleden. “Ik woon buiten het dorp, maar ik ben daarna nog een keer door het dorp gereden. Maar op een kruising sprongen twee ME’ers voor mijn auto. Wat ik daar deed en zo. Ik heb mijn pasje laten zien en alles was oké.”
Maar daarna gaat het snel, als een van de mannen een melding via de portofoon binnenkrijgt dat er mogelijk een inbreker is gesignaleerd in een kroeg, een paar straten verderop. “Of ik wist waar dat was”, vertelt Bakker. “Ja, dat wist ik. Dus die mannen springen bij me in de auto en we scheurden richting de kroeg. Er was niemand in de kroeg, maar het was wel erg spannend.”

Terug naar huis

Het duurt uiteindelijk een week voordat de meeste mensen weer naar huis mogen. De mensen in Gorinchem en Boven-Hardinxveld moeten zelfs nog even geduld hebben, want terwijl minister Dijkstal vol trots bekend maakt dat ‘iedereen weer naar huis mag’, zegt burgemeester IJssels dat de mensen nog één nachtje moeten wachten. Omdat de plaatsen stroomafwaarts liggen, was het nog niet helemaal veilig, vond de burgemeester.
Landelijk is men behoorlijk geschrokken van de gevolgen van het hoge waterpeil. Er komt geld vrij voor het project ‘ruimte voor de rivier’. Er komen speciale gebieden die onder water kunnen lopen, zodat de dijken bij bewoonde gebieden enigszins ontzien worden.
Op andere plaatsen worden dijken verhoogd. Die klus begint al in 1996, een jaar na de ‘bijna-ramp’. “Ik ben er eigenlijk best wel blij mee”, zegt Bakker, die de dijk voor zijn huis verplaatst zag worden. “Het voelt veiliger. Maar dat komt ook doordat het water daarna nooit meer zo hoog is geweest. Want het was echt heel hoog, dat waterpeil.”
Dit artikel is een tweedelige terugblik op de evacuatie van Gorinchem-Oost en Boven-Hardinxveld. Donderdag verscheen het eerste deel. Dit is het tweede (en laatste) deel.
Lees meer: Vandaag 25 jaar geleden – Stijgend water in Rivierenland – Duizenden mensen moeten hun huis uit