nieuws

Is corona gevaarlijker voor mannen? En 11 andere vragen aan viroloog Ab Osterhaus

© Pixabay
Ab Osterhaus is viroloog, voormalig medewerker bij het RIVM en voormalig hoogleraar virologie aan de Medische Faculteit van de Erasmus Universiteit in Rotterdam.
Hij speelde in 2003 een belangrijke rol in de identificatie van het virus dat SARS veroorzaakt, ook een coronavirus. Tegenwoordig is hij dag en nacht in touw in deze coronacrisis.
Met hem nemen we de actualiteiten door en leggen hem vragen voor van luisteraars van Radio Rijnmond.

Op basis van de nieuwste coronacijfers – vandaag overleden dertig mensen en raakten ruim vijfhonderd mensen besmet – lijkt het erop dat het aan het versnellen is. Klopt dat?

Osterhaus: "Dat is niet onverwacht. Mensen worden ziek en overlijden. Dat is natuurlijk slecht. Daarom zijn maatregelen afgekondigd. Of die uiteindelijk gaan werken, of ze genoeg doen om het te dempen, moeten we gaan zien."

Om ons heen gaan landen op slot. Wij hebben in Nederland een soort tussenvorm. Wat is verstandig?

"Het is vervelend dat er verschillende aanpakken zijn", zegt de viroloog. "Ik denk dat het beter zou zijn als er uniformiteit zou zijn."

Premier Rutte zei in zijn toespraak dat Nederland niet op slot gaat, maar dat we een groepsimmuniteit moeten nastreven om de piekbelastingen in de ziekenhuizen te voorkomen. Is dat de juiste aanpak?

Osterhaus heeft een grote bewondering voor hoe de premier omgaat met de situatie. Hij luistert volgens de viroloog goed naar de deskundigen en heeft daaruit geconcludeerd dat het belangrijkste is om alle zeilen bij te zetten om de verspreiding van het virus te vertragen.
"Wat betreft de kudde-immuniteit waar de premier het over heeft: dat is iets waar we uiteindelijk veel profijt van gaan hebben. De vraag is alleen of dat op korte termijn kan", zegt Osterhaus.
Wat echt belangrijk is, zegt hij, is dat we alle maatregelen die genomen zijn als burgers moeten opvolgen.Lees meer: Viroloog beantwoordt de belangrijkste vragen over corona"Je bent zo sterk als de zwakste schakel", zegt hij. Volgens hem is het zaak om elkaar aan te spreken als iemand zich niet aan de adviezen houdt. "Als je ziet wat er in Italië gebeurt, dat wil je niet. Nu kunnen we nog interfereren. Doe het maximale."
Het is een advies, maar wel een dringende. Was je handen. Heb zo weinig mogelijk sociale contacten en houd afstand. Minimaal anderhalve meter.

Daarover is verwarring. In Frankrijk houden ze een meter aan als minimale afstand. Wat is juist?

"Het is slim om zoveel mogelijk uit elkaar te blijven", zegt Osterhaus. "Niemand weet precies wat juist is. Het is een nieuwe ziekte die we nooit eerder hebben gezien."
De viroloog wijst op Hongkong. Daar hebben ze het volgens hem goed aangepakt. "Daar hebben ze ervaring met SARS, een ander coronavirus. Daar zijn ze er meteen bovenop gedoken en hebben ze verstrekkende maatregelen genomen. En in Singapore is het ook gelukt om het weg te krijgen, dus wij moeten alle registers opentrekken om het virus onder controle te krijgen. Ik denk wel dat niemand precies weet wat de beste maatregelen zijn."

Virologen in Italië zouden hebben geconcludeerd dat als je hoogbejaard bent en je een of meerder kwalen hebt je risico loopt om te overlijden. Heb je geen andere kwaal, ook al ben je al negentig, dan zou je geen risico lopen. Klopt dat?

Volgens de viroloog loop je inderdaad extra risico als je al een andere ziekte hebt. Hoe ouder je wordt, hoe zwakker je immuunsysteem wordt. Daarom moet je je ook vanaf 65 jaar laten vaccineren tegen de normale griep, vindt Osterhaus.
Maar dat is niet de enige factor. Doordat het een nieuw virus is, dat niet door je lichaam wordt herkend, kan het ernstige ziekteverschijnselen veroorzaken. "Als je normaal gezond bent en je bent niet oud, is de kans dat je ernstige ziek wordt kleiner, maar niet afwezig."

Er zouden ook meer mannen dan vrouwen ziek worden van corona. Hoe zit dat?

"Dat weten we niet zeker", zegt Osterhaus. "Dat was zo met MERS, een corona die werd overgedragen via dromedarissen. Daarvan werden meer mannen ziek. Dat kan te maken hebben met een gedragspatroon, bijvoorbeeld dat ze meer contacten hebben. Maar dat weten we niet zeker."

Dan vragen van luisteraars. Mevrouw Westerberg uit Capelle aan den IJssel wil weten wanneer je nou precies besmettelijk bent en of je ook besmettelijk kunt zijn als je zelf niet ziek bent.

"Dat zijn typisch punten die ter discussie staan", zegt Osterhaus daarover. Hij legt uit: "De gegevens die we nu hebben, uit China en Duitsland bijvoorbeeld, zeggen dat op het moment dat je de eerste lichte verschijnselen hebt – ook die waarvan je denkt dat kan geen corona zijn – je besmettelijk bent. Al heel vroeg. Zelfs misschien al voordat je symptomen hebt."
Er zijn nu vermoedens dat die druppeltjes ook via de lucht verspreid kunnen worden, zegt de viroloog. "Daarom is het advies bij de eerste symptomen, hoe minimaal ook: ga in isolatie."Lees meer: 16 vragen over corona: 'De cassière hoestte in haar elleboog, ben ik nu besmet?'Wanneer je weer helemaal beter bent, en dus niet meer besmettelijk, verschilt volgens de viroloog. "Bij normale immuniteit ga je ervan uit dat als de ziektesymptomen over zijn en je wacht daarna nog even, dat ze dan helemaal verdwenen zijn. Maar mensen die zwakker zijn, zouden het – eventueel, dat weten we niet – nog langer bij zich kunnen dragen."
Maar in z’n algemeenheid houdt de viroloog drie dagen aan tussen dat de ziekteverschijnselen helemaal weg zijn en je niet meer besmettelijk bent.

Wout uit Krimpen aan den IJssel is rijschoolhouder en is gestopt met het geven van rijles, omdat je in een auto heel dicht op elkaar zit. Collega’s gaan wel door en daardoor stappen klanten over. Zou er niet een duidelijke richtlijn moeten komen op dit soort situaties te voorkomen?

Hoewel Osterhaus geen deskundige is op dit gebied, vindt de viroloog wel dat het verstandig is om vanuit de sector een duidelijk standpunt in te nemen. In een auto zit je inderdaad te dicht op elkaar.

Esther uit Rotterdam-Charlois wil weten of het virus ook via hondenhaar over te dragen is. Ze is hondentrimster en ziet deze vraag op Facebook vaak terugkomen.

Huisdieren zelf worden zelden ziek van corona, zegt Osterhaus. "In Hongkong is aangetoond dat er twee honden besmet zijn geraakt. Zij hebben het via de eigenaar opgelopen. Maar het komt niet of nauwelijks voor."
"Wat de vacht betreft gaat het in principe niet makkelijk over op mensen, als het al op de vacht zit. Als je de hond met zeep wast, kun je ervan uitgaan dat het daarna weg is."

Henk uit Spijkenisse maakt zich zorgen om zijn kinderen en kleinkinderen op Sint Maarten. Op het eiland importeren ze bijna alles. Als iemand gesnotterd heeft op een pakket, kun je daar dan besmet van raken?

"We weten dat het met name op gladde oppervlakken vrij lang kan blijven zitten. Een behoorlijk aantal uren. Maar dat is getest onder ideale omstandigheden en een koude temperatuur. Op de Antillen is de omgevingstemperatuur vrij hoog, dus de kans is kleiner."
Osterhaus kan het dus niet helemaal uitsluiten, maar hij benadrukt dat het risico dat mensen het virus importeren veel groter is.

Henk heeft nog een tweede vraag. Hij en zijn vrouw zijn chronisch ziek. Ze hebben een zwak immuunsysteem. Ook hun zoon is ziek. Hij heeft kanker. Henk is pas heel Spijkenisse afgegaan op zoek naar paracetamol en was dus buiten. Mogen hij en zijn vrouw nu nog bij hun zoon op bezoek komen?

Osterhaus: "Het advies is dat direct familiecontacten onvermijdelijk zijn. Maar als je familie ergens anders woont, je het contact zoveel mogelijk moet vermijden."
"Voor oudere mensen is niet voor niets een regeling getroffen. De risicogroep begint al bij 65-70 jaar. Dat is een grote groep en de meesten zitten niet in verpleeghuizen. Daarom is het belangrijk om ketens te breken. Om zo weinig mogelijk contact te hebben om het virus niet van mens op mens over te brengen. Je kunt dus beter wegblijven. Zeker als je zelf een immuunstoornis hebt."

Ook Henny Weeda wil weten of ze haar familie nog mag bezoeken, specifiek haar drie kleinzoons van 7, 10 en 11 jaar.

"Als je in de gevarenzone zit qua leeftijd gaat je afweersysteem slechter werken. Dat gebeurt al als je tussen de 60 en 65 jaar oud bent. Dan moet je het in principe tot een minimum beperken. Ik ben zelf 71", zegt Osterhaus. "En ik bezoek mijn kleinkinderen niet. Ik wil geen risico nemen."

Lees meer

Volg alles over het coronavirus in ons speciale dossier