Verdwenen Vliegveld Waalhaven 100 jaar geleden in gebruik genomen

Het is maandag 26 juli 1920 een regenachtige dag in Rotterdam. Toch zijn honderden mensen uitgelopen naar het verre Waalhaven-terrein. Vol verwachting turen ze naar de lucht. Die ochtend rond half twaalf wordt het allereerste vliegtuig verwacht op het gloednieuwe Vliegveld Waalhaven.

Het Rotterdamsch Nieuwsblad schrijft een dag later in het verslag: "Dit beloofde een evenement in de historie van onze koopstad te wezen, en al is het terrein ver - op de grens van Roon - en al was het weer erbarmelijk, wind en slagregens, er waren vele autoriteiten gekomen om daarvan getuige te zijn."

Groot grasveld

De krant schrijft dat 'vliegveld' een 'wat wijdsche naam is voor een enorm grasveld'. Het is deze zondag honderd jaar geleden dat het eerste vliegtuig landt op Vliegveld Waalhaven. Dit Rotterdamse vliegveld is dan uniek voor Europa: het is bedoeld voor burgerluchtvaart. De vliegvelden die er tot dan toe zijn, hebben een militaire bestemming of zijn van vliegclubs.

Burgemeester Zimmerman, wethouder De Jong van Plaatselijke Werken, de voorzitter van de Kamer van Koophandel en bestuurders van de Posterijen zijn naar het afgelegen vliegterrein gekomen om het eerste toestel te verwelkomen. Het gaat om een dagelijkse postvlucht van Amsterdam naar Londen, die vanaf die dag een tussenlanding maakt op Waalhaven. Vliegveld Waalhaven ligt destijds ver van de stad. De Waalhaven is wel in gebruik, maar Rotterdam-Zuid moet nog gaan groeien. 

De ingebruikname van Vliegveld Waalhaven valt behoorlijk in het water. Naast hoogwaardigheidsbekleders zijn ook veel Rotterdammers naar de Waalhaven gekomen om de eerste landing mee te maken. Het Rotterdamsch Nieuwsblad schrijft een dag later: "Er was een wat feestelijke stemming onder de wachtenden die prompt half twaalf bijeen waren. Zij hadden luidruchtigen schik onder mekaar en lieten zich blijmoedig natregenen ter eere van den luchtbrievensteller." 

Smokkelarij

Het eerste vliegtuig op Waalhaven komt een postzak ophalen. Die zak is op de fiets naar het vliegveld gebracht. De verslaggevers van het Rotterdamsch Nieuwsblad verbazen zich over de douane-ambtenaren die de postzak nakijken: "Wij bekeken het als een surprise op Sinterklaas en vonden het wel deftig officieel dat er twee douane-amtenaren expresselijk voor gekomen waren om dien zak na te kijken op smokkelarij." 

Het vliegtuig zou om tien over half twaalf landen maar laat vanwege de slechte weersomstandigheden lang op zich wachten. Burgemeester en wethouder vinden het om één uur wel welletjes en verlaten het terrein. Kort daarna vertrekt ook het grootste gedeelte van het publiek. 

Even na half twee is het dan eindelijk zover: het toestel landt op Waalhaven en de ingebruikname van het Rotterdamse vliegveld is een feit. De postzak wordt snel aan boord gebracht en om tien over half twee is het toestel alweer in de lucht. Het Rotterdamsch Dagblad: "Wat sneu is dit eerst luchtpostvertrek mislukt, zonder officieele belangstelling. En ’t had zoo plechtig kunnen geweest zijn! Maar een vliegtoestel is geen spoortrein. Zijn zekerheid gaat in den luim der buien teloor."

Avontuur

Vliegen is in 1920 een avontuur. De toestellen waarmee wordt gevlogen, zijn veelal overblijfselen uit de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). De Rotterdamse militair historicus Wouter Hagemeijer: "Vliegen was toen nog een avontuur. Het waren open toestellen, er was dus nog geen cabine. Je zat in schapenvel met leer, helm op, brilletje op." 

Het aantal vluchten op Waalhaven stijgt snel. In 1921 zijn het er 1100. In 1922 wordt het restaurant op het vliegveld geopend. Steeds meer dagjesmensen brengen een bezoek. Hagemeijer: "Voor 15 cent konden mensen het terrein op en voor een dubbeltje extra kregen ze een rondleiding." In 1927 heeft het vliegveld ruim 100.000 bezoekers. 

Al in de jaren 20 gaan er stemmen op om het Rotterdamse vliegveld te verplaatsen. Vliegveld Waalhaven ligt te ver van de bewoonde wereld.

De verhuizing komt er niet van en in de jaren 30 trekt Vliegveld Waalhaven met allerlei activiteiten duizenden bezoekers. Zo is er in 1937 een tandemdag waar het Polygoonjournaal verslag van doet. Het rijden van achtjes en het zonder morsen pakken van een beker water, blijkt een grote uitdaging voor de deelnemers. 

Een paar jaar eerder heeft de landing van de Graf Zeppelin voor een verkeerschaos gezorgd. Voor dit evenement zijn 56.000 kaartjes verkocht, maar er komen veel meer mensen. Het toestel landt rond vijf uur in de middag en vertrekt uiteindelijk veel sneller dan verwacht vanwege opkomend onweer. De Graf Zeppelin is door de Rotterdamse Aero Club naar Rotterdam gehaald. De club heeft er 35.000 Reichsmark voor betaald. In de jaren 30 zijn er ook vliegdemonstraties op Waalhaven. 

In 1938 kocht het Ministerie van Defensie het vliegveld. In Rotterdam werd toen nog altijd gesproken over het verhuizen van het vliegveld naar de andere kant van de Maas. Vliegveld Waalhaven wordt dan een gemengd vliegveld: deels militair, deel voor de burgerluchtvaart. Dat verandert als Nederland vanwege de dreigende oorlog mobiliseert op 28 augustus 1939. Vliegveld Waalhaven wordt een volledig militair vliegveld. 

De 3e Jachtvliegafdeling wordt op Waalhaven gestationeerd. Dat onderdeel van de luchtmacht is uitgerust met Fokker G-1 jachtvliegtuigen. Destijds de modernste toestellen die de Nederlandse luchtmacht heeft. 

Hagemeijer: "Dat betekent dat de militaire aanwezigheid aanzienlijk wordt uitgebreid. Het zijn niet alleen die vliegtuigen en de vliegers, maar ook grondpersoneel. Er komt luchtverdediging met luchtmitrailleurs op de hoeken van het veld en luchtdoelgeschut in de omgeving. Uiteindelijk in april 1940 komt er een compleet infanteriebataljon - ongeveer 750 man - om het vliegveld te beschermen tegen aanvallen over de grond."

Eerste doelwit van de Duitsers

Op 10 mei 1940, de dag dat het Duitse leger Nederland binnenvalt, is Vliegveld Waalhaven één van de eerste doelen. Vroeg in de ochtend wordt het gebombardeerd, gevolgd door een aanval met parachutisten. Er wordt intensief gevochten. Aan Nederlandse zijde komen ruim 50 militairen om. Nadat het vliegveld in Duitse handen is gekomen, wordt het in de meidagen van 1940 nog aangevallen door het Nederlandse en Britse leger. Het vliegveld raakt zwaar beschadigd maar wordt na de capitulatie van Nederland al snel weer door de Duitsers in gebruik genomen onder de naam Flugplatz Waalhaven. 

Vanaf februari 1944 is het terrein niet meer geschikt als vliegveld. Toch wordt het nog één keer gebruikt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op 29 april 1945 droppen Britse bommenwerpers een deel van de voedselpakketten van Operatie Manna. Dat is niet helemaal de bedoeling. Er is afgezien van deze locatie vanwege de risico’s: het veld is voorzien van mijnen en het ligt te dicht bij het water.

Niet alle Britse piloten krijgen het bericht dat er gedropt moet worden bij Nieuw Terbregge. Zo’n 137 ton voedsel wordt bij Waalhaven afgeworpen. Een deel ervan komt in het water van de Waalhaven terecht, een deel in het mijnenveld en een ander deel in de woonwijken van Charlois. 

Na de oorlog duurt het nog tot 1956 voordat Rotterdam weer een vliegveld heeft. Het wordt aangelegd op de plek die al in de jaren 20 wordt genoemd: polder Zestienhoven. 


En tot slot: ook Sinterklaas maakt gebruik van het Rotterdamse vliegveld. In 1934 is het Polygoonjournaal erbij als tientallen kinderen verwachtingsvol wachten op de aankomst van de Sint per vliegtuig. 

 

Meer over dit onderwerp:
Nieuws Vergeten Verhalen Rotterdam Waalhaven
Deel dit artikel: