KIJKTIP: Hoe sociale media jongeren opzweept om te rellen, en waarom het zo moeilijk is dit tegen te houden

De rellen van afgelopen maandagavond op de Beijerlandselaan in Rotterdam-Zuid deed de stad op haar grondvesten schudden. De vernielingen en plunderingen waren een klap in het gezicht van veel Rotterdammers die niet begrepen hoe mensen dít konden doen. Een criminoloog en social media expert proberen de daden uit te leggen en wat de invloed van sociale media zijn.

De politie is extra alert maandag, omdat al de hele dag via social media wordt opgeroepen om te gaan rellen in de stad. Volgens criminoloog Jeroen van den Broek is het ontstaan van de rellen eigenlijk niet los te zien van de invloed van social media. "Die is gigantisch. Er zijn de afgelopen dagen online bijna vijftig oproepen geweest om samen op verschillende plekken te gaan rellen." En Van den Broek kan het weten, want hij is in zijn werk dagelijks bezig met de thema's straatcultuur, social media en jeugdcriminaliteit. 

Bekijk hieronder de video-reportage van verslaggever Tenny Tenzer:

In die oproepen op sociale media worden maandagavond verschillende plaatsen in Rotterdam genoemd, waar de jongeren van plan zijn om zich te 'verzetten' tegen de avondklok. De eerste drie aanhoudingen op het Kruisplein zijn een voorbode voor een hele onrustige avond in Zuid. Rond 19:00 uur wordt het onrustig op de Beijerlandselaan, waar zo'n honderd jongeren zich verzamelen met hoodies, bivakmutsen en mondkapjes. En al snel volgt een confrontatie tussen de relschoppers, politie en Mobiele Eenheid (ME). De rest is geschiedenis.

Invloed sociale media

Het viel op dat vooral jongeren de stad naar de vernieling hielpen. Maar in plaats van te benadrukken wat zij fout deden, bevroeg burgemeester Ahmed Aboutaleb vooral hun eigen morele verantwoordelijkheid: "Heb je een goed gevoel dat je de stad naar de vernieling hebt geholpen?" en "Wat heb je gedaan met die spulletjes die je gestolen hebt gisteravond, bij de juwelier of de Zeeman?", zei hij in zijn videoboodschap.

Criminoloog Jeroen van den Broek

Afbeelding

Maar de grote vraag bleef: Hoe dit heeft kunnen gebeuren? In een poging dit te verklaren, schijnen zowel een criminoloog als social media expert hun licht op de zaak. De invloed van social media is gigantisch, maar een ander probleem is de platformen die de jongeren gebruiken. "De jongeren bevinden zich vooral op platformen als Snapchat en Telegram", legt social media expert Dennis de Winter uit. "Daar kun je heel vluchtig en in realtime met elkaar praten. Maar dit gebeurt anoniem en in privégroepen. De berichten zijn dus heel moeilijk te traceren. Je weet niet in welke groepen het oproepen gebeurt."

Op chatdienst Telegram kunnen jongeren in verschillende groepen met elkaar praten. De Winter vertelt dat als hij zoekt op "rellen", hij al snel terechtkomt in talloze groepen die daarover gaan. "Mensen worden welkom geheten: 'Deel je rellen en meetingpoints, samen gaan we Nederland ruineren'", leest hij voor. Ook valt het hem op dat er ontzettend veel mensen in de chat zitten: meer dan vijfduizend, waarvan er maar vijfhonderd online zijn. "Het is dus nog best zoeken om afspraken over rellen tegen te komen."

Social media expert Dennis de Winter

Afbeelding

'Rwina' is één van de straattaal termen die vaak worden gebruikt door de jongeren in de chats. Maar ook 'Herres' is een veelgebruikte term. Ook Van den Broek kent de woorden."Rwina betekent 'de boel op stelten zetten, 'voor onrust zorgen' en Herres betekent letterlijk 'stukmaken'", legt hij uit. 

Probleem platformen

Voor de instanties zijn chatdiensten als Telegram en sociale netwerken als Snapchat moeilijk te doorgronden. "We willen dat onze data beschermd is via social media, dus we willen dat alles privé is en dat wij het alleen kunnen zien. Dat is iets heel goeds, maar het zorgt er ook voor dat je moeilijk kan handhaven of kan achterhalen waar en wanneer rellen plaatsvinden, omdat je niet bij die data kan", zegt De Winter daarover.

Niet alleen van tevoren, maar ook tijdens de rellen hielpen de platformen jongeren om elkaar op de hoogte te houden. "Je kon live volgen waar het uit de hand aan het lopen was. Jongeren plaatsten berichten als: 'Waar moet ik nu naartoe?', 'Waar is het nu aan?', 'Waar is het nu heet?'. Dat heeft natuurlijk een mobiliserend effect", zegt de criminoloog. En juist jongeren die thuiszitten en op zoek zijn naar sensatie worden door die berichten opgezweept, legt hij uit. "Het maakt het heel zichtbaar. Met tientallen filmpjes wordt getoond wat er kapot wordt gemaakt." 

Avondklok aanleiding

De coronacrisis duurt inmiddels al bijna een jaar, maar vooral de invoering van de avondklok als nieuwe maatregel lijkt de druppel te zijn voor jongeren. Want niet alleen in Rotterdam vonden rellen plaats, ook op veel plekken elders in het land was het goed mis. "Ik denk dat dat voor veel mensen het laatste zetje is geweest. Het lijkt erop alsof ze gebruikmaken van de ontevredenheid die toen is ontstaan om zich gigantisch te misdragen", zegt Van den Broek.  

Schermafbeelding van Snapchat

Afbeelding

Ondanks dat dit geen vrijbrief is voor een slagveld, vindt de criminoloog wel dat de jongeren een hoge prijs betalen voor de coronacrisis. "In de beperkingen die hen worden opgelegd, terwijl zij niet het meest ziek worden. Ik begrijp de maatregelen van de overheid, maar ook de frustratie van de jongeren."
 

Deel dit artikel: