'Meer en strengere screening van havenmedewerkers nodig tegen corruptie, maar dat niet alleen'

"Op luchthaven Schiphol is iedereen die achter de douane werkt gescreend door de AIVD. Dat zijn zesduizend mensen. Maar in de haven van Rotterdam zijn dat er minder dan honderd. Dat valt me weleens op," zei havenmeester René de Vries vorige week, aan het einde van een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer.

Een cliffhanger, zo noemde de voorzitter van de commissie het. Want het was de slotopmerking van een lange bijeenkomst over corruptie in de haven. Al die tijd was er uitgebreid gesproken over misstanden in de Rotterdamse haven. Ook de screening van havenmedewerkers was besproken. Maar door dit aantal te noemen, werd de noodzaak van meer en strengere veiligheidsonderzoeken van personeelsleden in vertrouwensfuncties overduidelijk zichtbaar.

Directeur Bas Janssen van havenondernemersvereniging Deltalinqs had eerder ook al gepleit voor strengere screening van havenmedewerkers. Net als beveiligingsbedrijf Securitas, dat zelf te maken kreeg met corrupte medewerkers. "Beveiligingsmedewerkers op risicovolle locaties zijn kwetsbaar. Zij kunnen in omstandigheden komen waarin het moeilijk is om weerstand te bieden aan verleiding, afpersing en zelfs bedreiging," zei Bart Schmeink, algemeen directeur van Securitas. Met een uitgebreidere screening hoopt hij dit risico te verkleinen.

Strafbare feiten

Een deel van het personeel in de Rotterdamse haven wordt al gescreend, maar beperkt. Vaak volstaat een VOG-verklaring, waarbij vooraf alleen gecheckt wordt of er strafbare feiten gepleegd zijn die een risico vormen voor de functie. Bij sommige andere functies, zoals havenboa's en beveiligers, volgt een uitgebreidere politiescreening. Daarbij wordt breder naar de persoon gekeken, bijvoorbeeld of hij of zij schulden heeft of eerder in contact is geweest met politie en justitie.

En nu is er dus ook de brede roep om een AIVD-screening van personen in vertrouwensfuncties, zoals ook gebeurt bij Schiphol en bij kerncentrales. De haven van Rotterdam zou dan, als tweede mainport in Nederland, door de overheid moeten worden aangewezen als hoogrisicolocatie. Dat is nu nog niet het geval.

Bericht gaat verder onder het fragment

Bij een AIVD-veiligheidsonderzoek wordt gekeken of medewerkers door hun gedrag of persoonlijke omstandigheden gechanteerd of afgeperst kunnen worden. Ook wordt gekeken welke seksuele en politieke voorkeur de persoon heeft. En er wordt onderzoek gedaan naar de financiële situatie, eerdere loopbaan en de relatie met mensen in de eigen omgeving.

Volgens directeur Ingrid Meuwissen van Port Security Center houdt de overheid tot nu toe de boot af voor grootschalig AIVD-onderzoek in de haven. "Er zijn te weinig mensen die de screening kunnen doen. Er hangt ook een kostenplaatje aan. En hoe borg je de privacygegevens van de medewerkers die aan het onderzoek hebben meegewerkt?"

Met haar organisatie adviseert ze Nederlandse terminals over dreigingen en preventieve maatregelen om incidenten te voorkomen. Ze weet van binnenuit dat bedrijven op zich de noodzaak van strengere screening wel inzien, maar het economisch belang boven veiligheid stellen. "De bedrijven zien het ook niet alleen als hun probleem, maar als een breed maatschappelijk onderwerp waarbij ook de overheid een rol speelt. De kosten moeten dus door alle partijen gedragen worden."

Koffiedame

Meuwissen ziet zelf meer in het trainen van al het personeel in de haven, van de koffiedame tot de vrachtwagenchauffeur, HR-medewerker, planner en portier. "Met elkaar zijn ze de oren en ogen in de haven. Een veiligheidstraining en weerbaarheidstraining kan helpen om bewust te worden van crimineel gedrag. Dit zou ook standaard in de opleidingen moeten worden opgenomen, om de cultuur te veranderen."

Bericht gaat verder onder het fragment

Ook Nanette van Schelven, directeur-generaal van de Douane, pleit voor een cultuuromslag. "We kijken niet weg, maar vinden het soms nog moeilijk om er met elkaar over te praten. Daarom gaat het de laatste tijd vaker over integriteit en zijn er maatregelen genomen om corruptierisico's te verminderen." Te denken valt daarbij aan het scheiden van bevoegdheden, het willekeurig toewijzen van controles, nooit alleen werken en het beperkt toegang geven van medewerkers tot specifieke systemen en locaties.

Bericht gaat verder onder het fragment

Alle betrokkenen wijzen erop dat strengere screening, meer controles en extra trainingen nodig zijn, maar dat dat geen garantie is voor een 100 procent veilige haven. "Criminelen weten altijd een zwakke plek te vinden, en wijken desnoods uit naar andere havens, waardoor het probleem zich dus verplaatst en niet oplost," aldus Meuwissen.

Donderdag is de Rotterdamse gemeenteraad aan zet. Dan staat ook daar de aanpak van corruptie in de haven op de agenda.

Meer over dit onderwerp:
Nieuws
Deel dit artikel: