Juridisch getouwtrek om unieke Joodse onderduikplek in Rotterdam

Ze worden wel 'het Achterhuis van Rotterdam' genoemd: de ruimtes achter het orgel van de Breepleinkerk in Rotterdam-Zuid, waar tijdens de Tweede Wereldoorlog bijna drie jaar lang zes Joodse onderduikers zaten. Er werd zelfs een baby geboren. Maar sinds de verkoop van de Breepleinkerk eind vorig jaar is het voortbestaan van de zolders onzeker.

Dat zegt de Stichting Schuilplaats Orgelzolders Rotterdam. Die daagt daarom de oude en de nieuwe eigenaar van de kerk voor de rechter met de eis dat de verkoop wordt teruggedraaid. Het kort geding vindt aanstaande woensdag plaats. 

Drie echtparen en een baby

Als in 1942 de ene na de andere Duitse maatregel het leven voor Joden steeds zwaarder maakt, zoekt de opa van de 17-jarige Rebecca Andriesse een onderduikadres voor zijn kleindochter en haar kersverse echtgenoot Maurice Kool. Ze komen terecht bij de koster van de gereformeerde kerk aan het Breeplein. In een kleine ruimte naast het orgel wordt het stel ondergebracht. 

Afbeelding

Enkele weken later sluiten de ouders van Maurice zich bij hen aan en ook een derde echtpaar vindt onderdak in de kerk, in een tweede ruimte aan de andere kant naast het orgel. De man en vrouw zijn er in geslaagd hun drie kinderen elders onder te brengen. 

Gedurende 34 maanden zijn de zolders hun krappe verblijfsplaats, terwijl kerkdiensten en andere activiteiten gewoon doorgaan. De koster en de dominee brengen de onderduikers eten en andere noodzakelijkheden via een klein luik en een ladder. In januari 1944 krijgen Maurice en Rebecca zelfs een zoon, Emile. Alle onderduikers overleven de oorlog. 


Na de bevrijding blijven de onderduikzolders jarenlang onaangeroerd en onopgemerkt, tot ze in 2006 worden ontdekt en de verhalen naar boven komen. Theologe Anja Matser, die regelmatig preekt in de Breepleinkerk, hoort in 2012 voor het eerst over de onderduikgeschiedenis en schrijft er een boek over: De Orgelzolders (2017).

Afbeelding

Ook Burgemeester Aboutaleb wordt gegrepen door het verhaal en haalt het regelmatig aan, onder andere in zijn boek Droom en Daad uit 2015. Net als veel anderen spreekt de burgemeester van 'het Achterhuis van Rotterdam', een verwijzing naar de veel bekendere onderduikplaats van Anne Frank in Amsterdam.

Rondleidingen

Regelmatig vinden er rondleidingen plaats in de Breepleinkerk, ook door Anja Matser. Maar volgens haar is de toekomst daarvan onzeker sinds de verkoop van het gebouw, per 31 december. De Levend Woord Gemeente neemt de kerk over van de Protestantse Gemeente Rotterdam-Zuid.  

Anja Matser: "Wij kunnen op dit moment niet naar de zolders toe omdat compleet onduidelijk is waar wij als Stichting Schuilplaats Orgelzolders staan." Die stichting zet zich in voor behoud van de zolders en is verantwoordelijk voor de rondleidingen.

Anja's echtgenoot Eric Matser is voorzitter van de Stichting Schuilplaats Orgelzolders. Hij vertelt: "Vanaf 2017 zijn wij bezig met de ontwikkeling van een plan, samen met Stadsherstel Rotterdam. Zodat zij bijvoorbeeld de hele kerk zouden kunnen kopen, wij de orgelzolders zouden huren en de Levend Woord Gemeente op zondag haar diensten zou kunnen houden."

Volgens Matser zouden er ook andere investeerders in geïnteresseerd zijn, om van de orgelzolders echt een museum te maken. "Zodat ook veel meer jongeren hier aanschouwelijk onderwijs kunnen krijgen." Maar de plannenmakerij met Stadsherstel is inmiddels van tafel en achterhaald door de verkoop van de kerk.

Rechtszaak

Die verkoop probeert de Stichting Schuilplaats Orgelzolders ongedaan te maken via een kort geding, dat woensdag 24 februari dient. Woordvoerder David van Wessel van de Levend Woord Gemeente zegt in een reactie door de rechtszaak verrast te zijn. Volgens hem zijn de partijen nog met elkaar in gesprek en worden de belangen van de Stichting Schuilplaats Orgelzolders ook door de nieuwe eigenaar van het gebouw gewaarborgd. "De stichting kan de orgelzolders nog steeds huren, dat is niet gewijzigd."

Geen woorden, maar daden

Eric Matser reageert: "We hebben hier in Rotterdam een uitdrukking: geen woorden maar daden. We hebben al anderhalf jaar gevraagd om een huurcontract of gebruiksovereenkomst of in elk geval een document, zodat we weten waar we aan toe zouden zijn, maar tot op heden is dat er niet. Ze kunnen wel roepen dat ze het beste met ons voor hebben, maar als wij niets in handen hebben... We staan hier letterlijk voor een gesloten deur."

Mocht de rechter de verkoop van de Breepleinkerk inderdaad ongedaan maken, dan hoopt Eric Matser dat het plan met Stadsherstel Rotterdam weer een nieuw leven ingeblazen kan worden.

Meer over dit onderwerp:
Nieuws Tweede Wereldoorlog Rotterdam
Deel dit artikel: