Nikos Overheul leidt vanuit Crooswijk een club in de Major League Soccer: 'Dit is Football Manager, maar dan in het echt'

Zeven dagen per week brandt er midden in de nacht licht in een appartement in Rotterdam-Crooswijk. Het is het tijdelijke hoofdkwartier van de scoutingsafdeling van Vancouver Whitecaps, een club uit de Amerikaanse Major League Soccer. Aan het hoofd staat de pas 34-jarige Nikos Overheul, die ook assistent technisch directeur van de club is. Hoe een afgestudeerd mediawetenschapper aan de hand van data een Canadese profclub leidt.

Urenlang tuurt Overheul in november naar zijn laptop. Op zoek naar die ene middenvelder, die direct een versterking moet zijn voor Vancouver Whitecaps. Zijn zoekopdracht is een allround middenvelder, goed in de passing, hoeft niet direct de assist te geven, meer spelverdeler. Steeds verder verkleint hij zijn shortlist, totdat zijn oog valt op de dan 21-jarige Braziliaan Caio Alexandre van Botafogo.

Normaliter gaan zulke jonge, getalenteerde spelers naar Europa, maar Overheul en zijn team weten dat Botafogo dit seizoen al vier trainers heeft versleten en dat oud-Feyenoorder Salomon Kalou en Keisuke Honda weleens zwaar op de begroting zouden kunnen drukken. De club waagt een poging om Caio Alexandre, in zijn turbulente debuutseizoen wekelijks een van de uitblinkers,  los te weken. Met succes. Op 12 maart tekent de Braziliaan een vierjarig contract.

'Playing Football Manager in real life.' Jarenlang was dit de Twitter-bio van Nikos Overheul, verwijzend naar het populaire computerspel waarin het draait om het scouten, (ver)kopen van spelers en leiden van een voetbalclub.

Vroeger was Overheul een 'niet zo goede' linksbuiten van Excelsior'20 en seizoenkaarthouder van Sparta. Al was zijn eerste ervaring in een stadion op vijfjarige leeftijd in De Kuip. Feyenoord - FC Barcelona, de afscheidswedstrijd van Sjaak Troost. "Het enige dat ik nog weet is dat er een supporter heel hard 'STOIKOTS' riep naar Hristo Stoichkov. Hoog niveau", lacht Overheul, nu bijna dertig jaar later.

Wie Overheul hoort praten, merkt direct zijn wollige taalgebruik vol bijzinnen op. Afgewogen weegt hij zijn woorden, zonder dat het ten koste gaat van de liefde voor het voetbal. Een vreemde vogel in de voetbalwereld. 'Ik lijk op een scheikundeleraar', zei Overheul vijf jaar geleden in een interview met De Correspondent. "Qua kledingstijl ben ik geupgrade naar professor", lacht Overheul nu. "Ik wijk nu eenmaal wat af in vergelijking met de standaard werknemer in het voetbal."

Mediawetenschappen

Als Overheul in 2006 zijn VWO-diploma behaalt op scholengemeenschap Spieringshoek in Schiedam gaat hij Mediawetenschappen in Utrecht studeren. Met als afstudeerrichting digitale media. Overheul is geïnteresseerd in de relatie tussen technologie en mens. Een filosofisch proces noemt hij het.

Tussen het studeren kijkt hij honderden voetbalwedstrijden, op de meest ongebruikelijke tijdstippen. Hij probeert de tactieken te ontrafelen van de teams van Pep Guardiola, Marcelo Bielsa en Jorge Sampaoli. Op de website catenaccio.nl schrijft hij er artikelen over.

Het leidt tot een baan bij het Britse sportanalyse bureau Opta Sports. World leaders in sports data zoals zij zichzelf omschrijven op hun website. Vanuit Opta wordt Overheul gedetacheerd bij ESPN om te helpen met het integreren van data. Analyses maken in de rust en na afloop. Overheul heeft dat snel gezien. "Niet heel boeiend. Uittekenen dat speler X de meeste kansen creëert per 90 minuten. Het had te weinig om het lijf."

Niet heel boeiend om uit te tekenen dat speler X de meeste kansen creëert per 90 minuten
Overheul vond zijn werk als analist bij ESPN niet uitdagend

Ook na zijn studie blijft Overheul schrijven over voetbal en via Twitter komt hij in contact met Ted Knutson, datascout bij Brentford en Midtjylland. Twee innovatieve clubs uit respectievelijk Engeland en Denemarken, die vooral werken met mensen van buiten het voetbal. Zij zorgen voor nieuwe ideeën. Hebben een andere kijk op de sport. Een halfjaar nadat Knutson is aangesteld voegt hij Overheul toe aan zijn Football Analytics Team. Eerst als freelance scout, later tekent hij een jaarcontract.

Een van de eerste spelers die mede op advies van Overheul wordt gecontracteerd bij Brentford is voormalig FC Twente verdediger Andreas Bjelland. Voor een clubrecord van drie miljoen pond komt hij naar de club het uit het Championship. Na 45 minuten scheurt hij zijn kruisband. "Dat was fijn", zegt Overheul licht ironisch. Bjelland zou pas in het volgende seizoen zijn rentree maken. Hij zou nagenoeg alles spelen en na twee jaar overstappen naar FC Kopenhagen.

Verhaal gaat verder onder de video


Aan The Athletic UK legt Overheul uit hoe clubs data gebruiken

In bovenstaande video legt Overheul uit waarom scouten volgens hem niet heel veel anders is dan een 'normaal bedrijf' dat werknemers zoekt. "Stel dat je een verdedigende middenvelder nodig hebt. Dan wil je iemand die de bal verovert en dat hij geen slechte passes geeft bijvoorbeeld. Als je dat profiel hebt geschetst, zoek je spelers volgens een bepaalde matrix."

Overheul legt uit dat er talloze providers zijn, die data verzamelen. Bedrijven als StatsBomb en Opta Sports registreren alles wat op het veld gebeurt. Clubs kunnen licenties kopen en krijgen vervolgens alle statistieken aangeleverd. Een enorme tijdsbesparing.

Slechte data, slechte speler

"Ook als je spelers krijgt aangeboden, kun je direct zien of ze voldoen aan datgene wat je van hen verlangt", vervolgt Overheul. "Je moet wel oppassen. Een speler met goede data is niet automatisch een goede speler. Terwijl slechte data vaak wel betekenen dat een speler slecht is. Neem een rechtsback. Veel tackles of veel intercepties betekent niet dat hij een goede verdediger is. Het kan ook zijn dat hij vaak verkeerd staat, waardoor hij corrigerend moet ingrijpen. Maar als hij überhaupt geen bal verovert, zal hij ook niet zo goed zijn."

"Het is ook belangrijk dat je scout op secundaire kwaliteiten van een speler. Stel, je zoekt een rechtsbuiten en vanwege de andere aanvallers moet deze meer creatief zijn dan dat hij zelf scoort. Zo maak je een shortlist steeds kleiner en concreter. Vervolgens ga je uitvoerig scouten of een zaakwaarnemer bellen."

Een speler met goede data is niet automatisch een goede speler
Overheul over het gebruik van statistieken

Kan je goed scouten louter op basis van videobeelden? Leo Beenhakker heeft altijd gezegd dat hij een speler eerst recht in de ogen aan moest kijken, voordat hij hem een contract wilde voorschotelen. "Daar geloof ik ook heel erg in", legt Overheul uit.

"Sterker nog, ik denk dat ik daar extremer in ben dan de meeste mensen in het voetbal. Je ziet vaak dat een speler die bij vier clubs al gedragsproblemen heeft gehad ook nog een vijfde kans krijgt. Nou, succes. Vaak gaat het dan drie maanden goed en dan doemen de problemen weer op. Ik heb niet zoveel zin om aan dat soort jongens te beginnen."

Eindeloos trainen op vrije trappen

Naast scouten bemoeit Overheul zich met name bij Midtjylland zich ook steeds nadrukkelijker met de tactiek. Aan de hand van data onderzoekt hij welke ploegen wereldwijd het meest succesvol zijn via standaardsituaties om vervolgens van die ploegen alle varianten te bestuderen.

Eindeloos traint het Deense provincieclubje op de aangeleverde hoekschoppen en vrije trappen en in 2015 wordt Midtiylland voor het eerst in de clubgeschiedenis landskampioen. Bij Brentford houdt assistent-trainer Gianni Vio zich louter met corners en vrije trappen bezig. Ook hij maakt gebruik van alle data die Overheul aanlevert.

"Het klinkt heel logisch misschien, zeker omdat we het spelersmateriaal ervoor hadden. Onze centrale verdedigers konden buitengewoon koppen en we hadden een spits van ruim twee meter. Dus het was de moeite waard om daar zo goed mogelijk gebruik van te maken", vertelt Overheul. 

StatsBomb

De Schiedammer onderscheidt zich steeds vaker en krijgt in de zomer van 2019 een aanbieding om fulltime te werken voor StatsBomb, het databedrijf van Knutson. Na zes maanden ontvangt Overheul een mailtje van Axel Schuster, een naam waar hij tot dat moment nog nooit van had gehoord.

I want to convince you to join. 'Ok, cool’, denkt Overheul als hij leest dat de directeur van Vancouver Whitecaps hem wil overtuigen om deel uit te maken van de directie. Vanuit z’n woonplaats Bristol reist hij naar Londen om af te spreken op Heahtrow Airport. Overheul: "Dat was misschien niet het beste plan om vlak voor de pandemie nog even in de metro richting Londen te stappen."

Het gesprek verloopt voortvarend. Schuster is dusdanig onder de indruk van zijn expertise en biedt hem aan om director of recruitment te worden. Hoofd scouting dus en eerste assistent van Schuster, de technisch directeur. Er volgt nog een aantal videogesprekken met onder andere de clubeigenaar, voordat Overheul zijn handtekening zet onder een lucratief contract. Op 1 oktober in eerste instantie als consultant, maar vier maanden later is hij al in het bezit van een contract voor onbepaalde tijd.

Verhaal gaat verder onder de foto

Afbeelding

Overheul krijgt carte blanche om de afdeling scouting van Vancouver Whitecaps op te zetten.Hij geeft leiding aan een aantal freelancers en drie fulltime scouts, van wie één gespecialiseerd is in het Amerikaanse college systeem. Ook werken er meerdere data-analisten, programmeurs en sportwetenschappers op zijn afdeling. "Lang heb ik zelf als consultant gewerkt, maar altijd zonder eindverantwoordelijkheid. Nu is dat anders. Als het misgaat, ben ík verantwoordelijk.Dat was voor mij belangrijk om in te gaan op de aanbieding. En ik vind de MLS een heel interessante competitie."

Minder historie in MLS

De Major League Soccer bestaat nog geen dertig jaar en dat is een van de redenen waarom Overheul zich altijd al in de profcompetitie van Amerika en Canada zag werken. "Er is minder historie waar je tegenaan moet boksen, waardoor mensen zonder traditionele voetbalachtergrond eerder worden aangenomen. Al kom ik ook niet volledig uit de data-hoek. Ik ben geen analist of programmeur, maar ben wel heel comfortabel met data. En dat past goed in de cultuur van de Noord-Amerikaanse sport."

De MLS is gebonden aan veel regels, waar Europese competities niet mee te maken hebben. Eén daarvan is de salarishuishouding. Vancouver heeft speciaal iemand in dienst om dat te managen. Elke club heeft maximaal drie designated players; spelers die meer mogen verdienen buiten de vastgestelde salary cap. MLS-uithangborden als Javier Hernandez (LA Galaxy) en Gonzalo Higuaín (Inter Miami) verdienen zo’n 8 miljoen dollar per jaar, maar de sterspelers van het bescheiden Vancouver (Ali Adnan en Lucas Cavallini) moeten het doen met een kwart.

Speuren in Colombia

Overheul zoekt nog een aanvallende middenvelder en het zou zomaar kunnen dat deze wordt gevonden in Colombia. De Categoría Primera A is een competitie die nauwlettend in de gaten wordt gehouden door de MLS. Eerder deze transferperiode werd de 20-jarige linksbuiten Déiber Caicedo gekocht van Deportivo Cali. "Ik weet exact wie er derde staat in Colombia, maar kan veel minder vertellen over de Premier League. Daar kunnen we toch geen spelers vandaan halen", vertelt Overheul.

"Een Colombiaan met dezelfde kwaliteiten als een Argentijns jeugdinternational is vier keer zo goedkoop. Daarom is de Colombiaanse competitie voor ons zo interessant. Genk is een Europese club die volop scout daar. Zo af en toe vind je een Davinson Sanchez, die Ajax na één seizoen in Amsterdam 40 miljoen oplevert. Zo'n speler willen we allemaal natuurlijk."

Scouting Feyenoord

Met Luis Sinisterra legde Feyenoord drie jaar geleden ook een speler uit Colombia vast. Maar in hoeverre hij is gescout door middel van data weet Overheul niet. "Ik heb geen inzicht in hoe Feyenoord werkt. Ze hebben eind 2019 gezegd dat ze meer via data zouden opereren, maar geen idee of dat echt zo is."

Momenteel heeft Feyenoord geen afdeling scouting. Technisch directeur Frank Arnesen is druk bezig om een nieuw team samen te stellen. Michel Beukers is gestopt, Mika Lipponen vertrok naar PSV en Steven Aptroot (de ontdekker van Sinisterra) is op non-actief gesteld.

Nieuwe generatie scouts

Nog altijd zijn de meeste scouts voormalig profvoetballers, maar heel langzaam zie je steeds meer uitzonderingen zoals Overheul. Hoofd scouting bij FC Groningen is de pas 22-jarige Wes Beuvink, voorheen data-analist bij SciSports. Thomas Schaling studeerde Latijns-Amerikastudies, werd videoscout bij AZ en PSV en is nu hoofd scouting van Charlotte FC in de MLS.

Steeds minder worden zij door de conservatieve voetbalvolgers weggezet als zolderkamerhobbyisten. "Het klinkt heel saai, maar het interesseert mij echt niet als ik zo word genoemd", verontschuldigt Overheul zich bijna.

"Waarom zou ik mij daar mee bezig houden? Ik maak mij alleen druk als het mijn eigen werk aangaat. Of deze vorm van scouten de toekomst is? Een interessante vraag, zeker op macro-niveau. Ik kan niet zeggen of deze ontwikkeling de voorbode is van een andere voetbalwereld. Ik doe m'n werk zo goed mogelijk en als ik dat doe, zal mij dat helpen in de rest van m’n carrière."

Carrièreplan

Tot eind mei blijft er tot diep in de nacht licht branden in zijn appartement in Crooswijk. Dan verhuist Overheul naar Vancouver. De Whitecaps kunnen momenteel geen thuiswedstrijden spelen, omdat iedereen die in Canada aankomt eerst drie dagen in quarantaine moet. Daarom zit de club de komende maanden in Salt Lake City. Overheul ziet uit naar de oversteek en z'n eerste avontuur buiten Europa. Aan verdere carrièreplanning doet hij niet.

"Er is altijd wel ergens een betere baan te vinden, maar ik probeer gewoon werk te doen dat ik leuk vind. En doe je dat goed, komt de rest vanzelf. Net als bij de meeste mensen hangt ook in het voetbal je hele carrière van toeval aan elkaar. Onmogelijk te voorspellen. Met welke data-analyse dan ook."

Meer over dit onderwerp:
Sport longread Rijnmond Sport
Deel dit artikel:

Reageren