Dit jasje trok Hugo de Groot 400 jaar geleden aan, toen hij ontsnapte uit Slot Loevestein

Vierhonderd jaar geleden ontsnapt Hugo de Groot in een boekenkist uit Slot Loevestein. Met een bootje wordt hij naar Gorinchem gevaren. Daar stapt hij uit de kist en kleedt zich om. Het jasje dat hij dan aantrekt om verder te vluchten, is nu in Rotterdam. Het is te vinden in de collectie van Museum Rotterdam.

Het jasje is een uniek museumstuk in Nederland. “Een vierhonderd jaar oud jasje is sowieso bijzonder”, zegt directeur Ingrid de Jager van Museum Rotterdam. “Maar het ontsnappingsverhaal erbij maakt het helemaal uniek.” 

De ontsnapping van rechtsgeleerde Hugo de Groot op 22 maart 1621 is één van de opvallendste ontsnappingen in de Nederlandse geschiedenis. Verstopt in een boekenkist weet De Groot uit staatsgevangenis Slot Loevestein te ontkomen.

Wereldberoemd

Voor Museum Rotterdam is het jasje dat hij op z’n vlucht draagt, een topstuk in de collectie. Hugo de Groot is niet alleen wereldberoemd om zijn geschriften, hij is zes jaar lang stadspensionaris van Rotterdam geweest. 

Zijn standbeeld staat op een prominente plek in de stad: voor het stadhuis aan de Coolsingel. Hugo de Groot is van 1613 tot 1618 stadspensionaris in Rotterdam. De stadspensionaris is wat we nu de hoogste ambtenaar van de stad zouden noemen. “Een heel invloedrijk man”, aldus Ingrid de Jager. 

“Het is een hele bijzondere man geweest”, vervolgt De Jager. “Hij is de grondlegger van het volkenrecht en bedenker van het zeerecht.” Hugo de Groot is beroemd geworden door zijn ‘Mare Liberum’, Latijn voor ‘vrije zee’.

De zee is van iedereen

De Groot pleit in de tijd dat landen hele zeeën voor zich opeisen, voor een vrije toegang op zee voor iedereen. Met uitzondering van stroken voor de kust, de territoriale wateren. Ook zijn artikel ‘Over recht van oorlog en vrede’ is bekend. Daarop zijn het oorlogsrecht en later het volkenrecht gebaseerd. 

Ruim vierhonderd jaar oud is het jasje dat Hugo de Groot heeft gedragen. Het wordt dan ook zorgvuldig bewaard in het depot van Museum Rotterdam. Het museum heeft de onlangs de deuren van de locatie in het Timmerhuis moeten sluiten, maar de collectie blijft voor de stad behouden. Er wordt nu onderzocht hoe de collectie van het museum in de toekomst getoond kan worden in de stad.

Verslaggever Marcia Tap mag het jasje van dichtbij bekijken

“We weten zeker dat het door Hugo de Groot is gedragen”, vertelt De Jager. In 1978 is het door het museum aangekocht. Tot die tijd is het jasje in handen van nazaten van Hugo de Groot. “Wij hebben het gekocht van de familie Prins. Als je de stamboom teruggaat, dan zie je dat een kleindochter van Hugo is getrouwd met een Prins.” 

Verkleed als metselaar gaat Hugo de Groot na zijn ontsnapping vanuit Gorinchem op weg naar Antwerpen. “Het jasje is geen metselaarsjasje”, weet De Jager. “Dit soort jasjes werden gedragen door het leger. Het is een vrij duur jasje, het is met zijden lint afgezet. Het is niet waarschijnlijk dat een metselaar zo’n jasje had.” 

Waarschijnlijk heeft het soldatenjasje een tweede leven gekregen bij een metselaar en is het daarna bij Hugo de Groot terechtgekomen. Museum Rotterdam heeft het jasje onlangs grondig laten onderzoeken door experts van de Universiteit van York. Het zijden lint is toen pas ontdekt. 

Schapenleer

“Wij komen niet aan het jasje”, aldus de museumdirecteur. “Dat wil je ook niet, het is vierhonderd jaar oud.” De experts in Engeland hebben het kledingstuk zorgvuldig onderzocht. “Er is altijd gedacht dat het van geitenleer was, maar het blijkt schapenleer te zijn. Dat weten we nu pas.” 

Hugo de Groot is geboren in 1583 in Delft. Hij blijkt een wonderkind. Al op 11-jarige leeftijd gaat hij studeren aan de Universiteit van Leiden. Hij maakt snel carrière als rechtsgeleerde, advocaat en diplomaat. 

In de zeventiende eeuw wordt Hugo de Groot onderdeel van de twist tussen raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt en stadhouder prins Maurits. De Groot staat aan de kant van Van Oldenbarnevelt, met wie hij een goede band heeft.

Hoogverraad

Uiteindelijk laat Maurits Van Oldenbarnevelt en De Groot in 1618 oppakken. Johan van Oldenbarnevelt wordt veroordeeld tot de doodstraf wegens hoogverraad. Hij wordt op 13 mei 1619 op het Binnenhof in Den Haag onthoofd. Hugo de Groot krijgt te horen dat hij tot ‘eeuwige opsluiting’ wordt veroordeeld. 

Hij wordt gevangen gezet in Slot Loevestein. Hugo de Groot is wel een ‘sjieke gevangene’, hij heeft privileges. Zo kunnen zijn vrouw Maria en dienstmeisje Elsje zich bij hem voegen. Ook zijn kinderen verblijven in het slot. De Groot leest veel tijdens zijn gevangenschap. Kisten vol met boeken worden vanuit Gorinchem naar hem gebracht en weer opgehaald. 

Het is zijn vrouw Maria die op het idee komt om via een boekenkist te ontsnappen. Hugo de Groot oefent avonden lang om uren in de kist te zitten. Het plan van Maria lukt, op 22 maart 1621 stapt de gevangene in de kist en wordt naar buiten geloodst. 

Via Gorinchem en Waalwijk, vlucht hij naar Antwerpen en vervolgens naar Parijs. De Franse koning steunt zijn verzoek aan Nederland om zijn vrouw en kinderen vanuit Loevestein naar Frankrijk te laten komen. 

Schilderijen van Hugo de Groot in collectie Museum Rotterdam 

Afbeelding

Het verzoek wordt ingewilligd, met als voorwaarde dat Hugo de Groot nooit meer naar Nederland komt. Daar houdt hij zich niet aan. “In 1631 is hij even terug in Rotterdam”, weet Ingrid de Jager. “Hij wordt geschilderd en hij wil graag het beeld van Erasmus in Rotterdam zien.” 

In zijn periode van pensionaris in Rotterdam heeft hij zich hard gemaakt voor een beeld van Erasmus. In 1622 is het bronzen beeld onthuld op de Grote Markt. Dat beeld staat nog altijd in Rotterdam: op het plein voor de Laurenskerk.

Hugo de Groot overlijdt in 1645 op 62-jarige leeftijd na een schipbreuk in Duitsland. 

Onthulling beeld Hugo de Groot op de Coolsingel op 27 oktober 1970

Afbeelding

Bron: Ary Groeneveld/Stadsarchief Rotterdam
 

Deel dit artikel: