nieuws

Documentaire: Ivo Opstelten, de juiste man op de juiste plaats in de juiste periode

ROTTERDAM - "Rotterdam voert de verkeerde lijstjes aan." Het is de opvallendste opmerking van Ivo Opstelten tijdens zijn eerste nieuwjaarstoespraak als burgemeester van Rotterdam, in 2000.
Opstelten begint zijn ambtstermijn in Rotterdam met heftige rellen rond het kampioenschap van Feyenoord en een soort razzia in de Millinxbuurt op Zuid. Een actie die we inmiddels kennen als preventief fouilleren.
VVD'er Opstelten gaf er zijn visitekaartje mee af voor een streng veiligheidsbeleid in een stad met een laag opgeleide bevolking, veel werkloosheid en verloederde wijken met drugsoverlast. Toch viel dat toen nog niet zo heel erg op. In het door de PvdA gedomineerde gemeentebestuur werd Opstelten vooral gezien als een praktisch ingestelde burgemeester, die de dagelijkse gang van zaken goed onder controle moest houden. "Ik heb Opstelten niet leren kennen als een man met veel diepgang", zegt oud-wethouder Hans Kombrink van de PvdA daar nu over. "Maar ook als iemand met een goed politiek gevoel."
Vanaf 2002 is Opstelten veel nadrukkelijker in beeld als burgemeester die Rotterdam een ander gezicht wil geven. Pim Fortuyn wint met Leefbaar Rotterdam de verkiezingen en Opstelten gaat samenwerken met een ploeg wethouders met veel minder politieke ervaring. Veiligheid wordt het grote thema, waaraan alle andere onderwerpen zo'n beetje worden verbonden. Bestrijding van werkloosheid en de inburgering van nieuwkomers worden gekoppeld aan de leus "iedereen moet meedoen". Drugspanden, overlast van prostituees, dealers en hangjongeren en illegale bewoning gaat het college te lijf met cameratoezicht, preventief fouilleren en huisbezoeken van speciale ambtenaren.
De criticasters van Leefbaar Rotterdam vinden het te ver gaan. Zij vinden dat het Rotterdamse college teveel wijst naar allochtonen. Sommigen vinden dat Opstelten daar veel meer tegenin had moeten gaan. "Ik merkte niet dat hij er moeite mee had", zegt Kombrink.
De week rond de moord op Pim Fortuyn is een belangrijk ijkpunt in de Rotterdamse periode van Opstelten. De spanningen in de stad waren groot. Opstelten zet de deuren van het stadhuis een week lang dag en nacht open om het condoleanceregister te tekenen. Hij loopt voorop in de stille tocht. Volgens oud-raadslid Manuel Kneepkens is dat het grootste wapenfeit van Opstelten. "Daarmee kanaliseerde hij de onderhuidse onrust."
Opstelten lijkt met name in de periode 2002-2006 de absolute leider van het wethoudersteam. Hij speelt een belangrijke rol in om de omstreden Rotterdamwet er in Den Haag door te krijgen. "Ik ken in Nederland niemand, die zo goed kan lobbyen als hij", zegt voormalig-bestuursvoorlichter Michael Sijbom, die ook op het Binnenhof heeft gewerkt. "Hij kent alles en iedereen die er toe doet in de politiek, ongeacht van welke partij."
De ambtenaren van de stuurgroep Veilig zit hij flink op de huid. Wie niet kan aantonen dat er minder overlastgevende verslaafden op straat zijn dan een week ervoor of met oplossingen komt om het aantal overvallen te verminderen krijgt een veeg uit de pan. "Voor burgers is hij heel toegankelijk, maar voor zijn ambtenaren is hij een plaag", vertelt oud-directeur Veilig Ton Quadt. Wethouder Leonard Geluk: "Dan is hij snoeihard en ongenuanceerd. Maar dat was wel effectief."
Opstelten was in 1972 met zijn 28 jaar de jongste burgemeester van Nederland. In het Drentse dorp Dalen leerde hij de eerste kneepjes van het vak, want zo ziet hij het burgemeesterschap, als een echt beroep. Via Doorn, Delfzijl, Utrecht en een ‘uitstapje' als directeur-generaal openbare orde op het ministerie van Binnenlandse Zaken maakte hij zijn ultieme droom waar: Burgemeester worden van zijn geboortestad Rotterdam.
Vrijwel iedereen in de stad heeft een mening over hem. Hij is Ollie B. Bommel, Sinterklaas, een hork, een opportunistische bestuurder en een burgemeester die ideeën als geen andere kon koppelen aan de praktische uitvoering ervan. Volgens veel mensen die in zijn nabijheid hebben gewerkt "de juiste man op de juiste plaats in de juiste periode".