Leo heeft al een plekje op de natuurbegraafplaats: 'Ik heb staan dansen op mijn eigen graf'

Als je het niet zou weten, zou je denken dat je door een gewoon natuurgebied wandelt. Veel bomen, struiken en een natuurplas. Je ziet er geen grafstenen, fotolijstjes, bloempotten of andere spulletjes om te markeren waar iemand ligt. Een natuurbegraafplaats is in de eerste plaats een natuurgebied, en op de tweede plaats ook een begraafplaats.

"Het is echt de bedoeling dat het graf leeg blijft", legt Lida Bouts van Natuurbegraafplaats Zomerlanden uit. De natuur staat hier op de eerste plaats.

Op enkele plekken zie je kleine houten paaltjes staan. Je moet oppassen dat je er niet over struikelt. Dat zijn de gereserveerde plekken waar mensen ooit begraven willen worden.

Bloemen horen bij afscheid nemen van een geliefde. Maar op een natuurbegraafplaats is dat niet vanzelfsprekend. Op boeketten zitten vaak bestrijdingsmiddelen. Dat is niet goed voor de natuur. In Heinenoord hebben ze daar wat op bedacht.

"Tijdens en vlak na de begrafenis is er wel ruimte voor bloemen. Maar na twee weken halen we ze weg. Nabestaanden kunnen er dan wel voor kiezen om een grafmarkering in de vorm van een boomschijf te plaatsen."

Dat is een stuk hout waar je een tekst of afbeelding in kunt laten graveren. "Uiteindelijk wordt ook deze schijf opgenomen door de natuur."

Leo Meeusen (76) is vrijwilliger bij de natuurbegraafplaats. Zijn plek, en ook die van zijn vrouw, staat al vast. Hij loopt naar een open veldje midden in het groen, waar een paaltje in geslagen is.

"Onze dochter Diana ligt hier al begraven. Ze was 28 jaar oud toen ze tijdens een wandeling in de Oostenrijkse bergen verongelukte. Dat is al twintig jaar geleden en we hebben haar hier laten herbegraven. Toen we deze plek uitkozen, hebben we gelijk voor onszelf een graf gereserveerd."

Een heel bewuste keuze. Dat geldt zowel voor het natuurbegraven an sich, als voor de uiteindelijk uitgekozen plek. "Je lichaam wordt één met de natuur: daar is dit een uitstekende plek voor. Het lichaam blijft achter, je botten worden opgenomen in de natuur. En dat terwijl je ziel en geest elders zijn."

"Begraven is voor een heel groot deel emotie", vervolgt Meeusen. Hij heeft zijn dochter bewust met het gezicht naar het oosten begraven. "Daar komt de zon op. Licht verwarmt en zorgt ervoor dat je energie krijgt. Allemaal symbolen die op zo'n moment, als je je dochter gaat begraven, voor de rouwverwerking een enorme steun zijn."

Tijdens het gesprek staat hij letterlijk op zijn eigen graf. "Daar maak ik wel eens grapjes over: dat ik heb staan dansen op mijn eigen graf. Je hebt de kans dat je met zo'n opmerking mensen kwetst, maar voor mij hoort de dood bij het leven. Ik ben daar heel relaxed in. Zeker op mijn leeftijd: ik ben 76, dus je weet dat er straks een tijd komt dat ik er niet meer ben."

Natuurbegraafplaatsen zijn nog schaars in Nederland. Zomerlanden is de eerste grote natuurbegraafplaats in Zuid-Holland, weet Bouts. "Wij merken dat het hier ieder jaar drukker wordt. Er is jaarlijks meer belangstelling."

Landelijke cijfers bevestigen dat beeld. Natuurbegrafenissen vonden volgens branchevereniging BRANA voor het eerst plaats in 2011. Het aantal natuurbegrafenissen was toen nog op twee handen te tellen. Vorig jaar waren het er al enkele duizenden. Het is waarschijnlijk dat die aantallen verder oplopen. Begin volgend jaar starten namelijk de werkzaamheden voor een natuurbegraafplaats in het Staelduinse Bos bij Hoek van Holland.

Een plek op een normale begraafplaats is vaak voor een tiental jaren. Daarna wordt het graf geruimd of worden de grafrechten verlengd. De graven op een natuurbegraafplaats zijn daarentegen voor in de eeuwigheid.

"Dat betekent ook dat we op een bepaald moment vol zijn", zegt Bouts. "Deze plek blijft dan, in ons eigen beheer, een natuurgebied."

Meeusen is in ieder geval verzekerd van een plek. "Mensen vragen wel eens aan mij of ik geen last heb van die windmolens die hier in de buurt staan. Maar dan zeg ik: "Als je hier ligt, hoor je dat niet meer.'"