Jaivy (34) verloor een deel van zijn schedel, nu is hij een uniek medisch onderzoek

Een stukje kunststof schedel, een op maat gemaakte helm en een flinke dosis geduld: dat zijn de ingrediënten waarmee Jaivy van den Ende (34) zich de afgelopen twee jaar heeft ingezet voor de wetenschap.

Onderzoekers van het Erasmus MC testten een scanner, waarvoor de patiënt niet plat hoeft te liggen. “Dit is de eerste mobiele hersenscanner met hoge resolutie,” zegt neurochirurg in opleiding Sadaf Soloukey. “En hij werkt terwijl iemand gewoon rondloopt.”

Jaivy raakte betrokken bij het onderzoek doordat zijn schedel deels is vervangen door PEEK, een kunststof die echogeluid doorlaat. “Daar maken we heel dankbaar gebruik van,” vertelt neurochirurg in opleiding Soloukey.

Gedurende twee jaar voerde Jaivy herhaaldelijk dezelfde opdrachten uit, zoals het tuiten van zijn lippen. Daarmee konden de onderzoekers vaststellen welke gebieden in zijn hersenen actief zijn. “En we zagen telkens hetzelfde gebied,” zegt Soloukey. “Dat is heel fijn, want zo weten we dat de techniek betrouwbaar is.”

De scanner laat zelfs de kleinste bloedvaten en hun doorstroming zien. Die veranderingen in bloedstroom geven informatie over hersenactiviteit, zelfs bij simpele bewegingen. “Je ziet live hoe het brein reageert op wat iemand doet. Als we begrijpen hoe het gezonde brein werkt, kunnen we ook gaan begrijpen wat er verandert als iemand ziek is.”

De techniek werd aanvankelijk ontwikkeld voor gebruik tijdens wakkere hersenoperaties, om beter te zien welke hersengebieden belangrijk zijn voor taal en beweging. Inmiddels zien de onderzoekers ook bredere toepassingen. Zo kan het apparaat helpen bij het inschatten van het effect van een operatie, of bij het volgen van herstel na het verwijderen van een tumor.

Jaivy van der Ende kan door zijn hersenletsel moeilijk praten. Woorden komen soms verkeerd, of in de verkeerde volgorde uit zijn mond, omdat een deel van zijn hersenen beschadigd is. Wel geeft hij bij Rijnmond aan dat hij het belangrijk vindt om iets aan het onderzoek bij te dragen. "Voor de toekomst", zegt hij.

Voorlopig werkt het apparaat alleen bij mensen met een kunststof schedel, zoals Jaivy. Maar de hoop is dat in de toekomst ook door de natuurlijke schedel heen gekeken kan worden. “Dat is echt de heilige graal,” zegt Pieter Kruizinga van het BrainEcho Lab. “Maar daar is nog veel onderzoek en geld voor nodig.”