Hoofdpijndossier Haringvlietbrug: Deze klemmen houden de specialisten van Rijkswaterstaat ‘s nachts wakker

Het zijn schokkende beelden. Een klem van zo'n dertig kilo zwaar, die aan de brug bungelt alsof het niets is. Je zal er maar onder varen. Of de rijplaat die hij vast moet houden zal maar los komen van het wegdek, met alle risico's van dien voor de weggebruikers die op dat moment over de brug gaan.

"Dit is wat je vooral niet hoopt te zien natuurlijk", vertelt omgevingsmanager Joris Wiers van Rijkswaterstaat. "Er schiet gelijk vanalles door je hoofd. Hoe kan dit? Waar zit het probleem?"

Wat er hierna gebeurde weten we. Er worden spoedmaatregelen aangekondigd die de trillingen moeten verminderen. Hier ontstaat veel ophef over, door de verwachte vertragingen. Het zorgt ervoor dat het ingaan van de maatregelen tot twee keer toe wordt uitgesteld. De bouten worden met controles, twee keer per week, in de gaten gehouden. Maar na zo’n controle kan er niet veel later later alsnog iets mis zijn.

"De veiligheid staat voorop. Het was duidelijk dat bouten braken. Dan kan je geen risico nemen en moet je gelijk actie ondernemen. Voor de scheepvaart was er direct gevaar. Voor het wegverkeer hadden we iets meer tijd, omdat elke rijplaat vast zit met meerdere klemmen."

We hebben het over vallende bouten, maar het probleem voor Rijkswaterstaat is het trillen van de klem zelf. Het gekke hierbij is dat er sinds januari net nieuwe klemmen zijn aangebracht. De oude klemmen hadden last van slijtage en moesten worden vervangen. Deze hebben zonder problemen tien jaar dienst gedaan. De nieuwe klem, ontwikkelt bij SHERPA/Hollandia, het staalconstructiebedrijf in Krimpen aan den IJssel, werd voor de vervanging eerst uitvoerig getest en verschillende partijen dachten mee. In 2018 werd er een pilot gedaan met zes klemmen onder de brug. Alles leek goed te gaan.

Maar nog voordat begin dit jaar alle 700 nieuwe klemmen hingen, ontstonden er problemen. Vooral bij de klemmen onder de rechter rijstroken, dus die het meest te verduren hebben van zwaar verkeer. Bij het aanbrengen van klem 500 werd daarom gestopt. Niet alleen in april vielen er bouten van de brug. Het overzicht hieronder laat zien dat het eigenlijk elke maand raak is.

"Dat is schrikken", vindt ook één van de ontwerpers van de klem. Ronald van den Berg van SHERPA/Hollandia: "Je hebt een grote verantwoordelijkheid als ontwerpende partij, dus trek je samen met Rijkswaterstaat alles uit de kast om een goede klem te ontwikkelen. Zoals wij ernaar kijken ligt het niet aan de klem, maar er moet goed uitgezocht worden wat er dan wel aan de hand is."

Waar gaat het dan mis met deze klemmen? Dat is de vraag waar Rijkswaterstaat zelf ook nog steeds geen antwoord op heeft. De meest slimme mensen op dit gebied in Nederland hebben zich erover gebogen, maar ze komen er niet uit. En waarom kwamen er in april opeens zoveel bouten los, zo opvallend veel meer dan andere maanden? De specialisten breken er hun hoofd over, maar weten het nog niet.

Wiers heeft er nachten van wakker gelegen. "Je bent al jaren bezig met wat die brug moet doen, namelijk het wegverkeer eroverheen laten gaan en de scheepvaart eronderdoor. Je hebt er vertrouwen in dat dit lukt en goed gaat en dan blijkt dat toch niet zo te zijn."

En zo wordt iets dat simpel klinkt, lostrillende klemmen, iets waar dus vooralsnog geen echte oplossing voor is. Daarom rijden we nu met 50 kilometer per uur over de brug en liggen er ballenlijnen in het water om ervoor te zorgen dat schepen niet onder de klemmen door kunnen varen. Of dit voldoende is om zo de renovatie in 2023 te kunnen halen moet de komende tijd blijken uit inspecties. Het is pleisters plakken tot aan de vervanging van de klep.

Had Rijkswaterstaat niet nog beter moeten vertellen en laten zien wat er mis gaat met de klemmen en bouten? Het had wellicht voor meer begrip gezorgd bij de weggebruikers die te maken krijgen met de snelheidsbeperkende maatregelen. "Je maakt een afweging", geeft omgevingsmanager Wiers aan. "Aan de ene kant wil je zoveel mogelijk informatie geven en aan de andere kant moet het een duidelijk verhaal blijven. Daar wil je balans in houden. Ik weet niet of de maatregelen beter geaccepteerd zouden zijn als we dit hadden laten zien."

Wat doen die klemmen nou precies? In 2004 moest het houten brugdek op de Haringvlietbrug worden vervangen. Het beweegbare deel was voorzien van Azobé, een tropische houtsoort die hier erg geschikt voor is, maar die niet voorzien is van een FSC-keurmerk (Forest Stewardship Council).

Met het oog op duurzaamheid en onderhoudsvriendelijkheid werd dus een alternatief gezocht. En dat werden aluminium panelen, die goed op hun plek gehouden moesten worden.

De Haringvlietbrug had daarmee een primeur en het is nog steeds de enige grote, zwaar belaste brug met deze techniek. Er werd destijds gezegd dat dit aluminium wegdek zeker vijftig jaar mee zou gaan. Met de kennis van nu zou Rijkswaterstaat niet meer voor aluminium kiezen, maar dit wordt toch niet gezien als de boosdoener van de problemen.

"Als er geen aluminium op had gezeten, dan hadden deze klemmen er niet op gezeten, maar bij een houten dek hadden we wellicht weer hele andere problemen gehad", aldus Wiers.

Naast het gedoe met de klemmen is het een feit dat de Haringvlietbrug aan het einde van zijn levensduur is. In 2017 werd vastgesteld dat de klep binnen drie tot vijf jaar vervangen moest worden. Die termijn wordt dus niet gehaald. Meer hierover lees je morgen op Rijnmond.nl.