Steeds meer kinderen hebben een mes op zak: 'Ze voelen zich bedreigd'

"Wees niet naïef", waarschuwt gedragsdeskundige Kees van Overveld. Hij weet dat jonge kinderen, van tien tot vijftien jaar, een wapen dragen en niet aarzelen om het te gebruiken. "Het is een kleine groep, maar de impact is groot. Sociale media zijn een moreel niemandsland. Een steekwapen gebruiken om je ruzies te beslechten, lijkt daar normaal."

De Ridderkerker schreef een boek over wapenbezit bij jongeren. Volgens hem is het dragen van een mes vaak gebaseerd op een slecht veiligheidsgevoel. "Er zijn jongeren die zeggen: ik moet gewoon. Anders word ik zelf neergestoken."

Hoogleraar jeugdcriminologie Frank Weerman kan dat beamen. Hij deed onderzoek naar wapens onder jongeren. "Het belangrijkste motief voor het dragen van wapens is dat ze zich bedreigd en onveilig voelen. Dat hangt ook samen met ervaringen met geweld in hun buurt." Slechts een kleine groep heeft wapens voor criminele activiteiten, zoals overvallen.

Er is geen makkelijke oplossing voor het probleem, denkt Weerman. Meer controle en strenger straffen gaan niet helpen. "Het is belangrijk om te voorkomen dat ze in aanraking komen met geweld en criminaliteit." Het leren omgaan met conflicten is ook belangrijk. In het buitenland heb je rollenspellen op scholen: hoe praat je ruzies uit. "Dat kan wel helpen", zegt hij.

Een 13-jarige jongen uit Schiedam werd zondag doodgestoken door een leeftijdsgenoot. Het drama speelde zich af aan de Fjorddal, in de 'Zweedse' wijk, waar vooral jonge gezinnen wonen.

Aan het eind van de middag werd de jongen neergestoken, waarna al snel het bericht kwam dat hij was overleden. "Denk niet: dat gebeurt hier niet. Want het gebeurt echt niet alleen in Rotterdam", zegt Kees van Overveld.

De politie heeft vorig jaar meer wapens van jongeren in beslag genomen dan in 2023. Het gaat om 1367 wapens die zijn gevonden bij jongeren tot 17 jaar oud. Dat is een toename van bijna 200 stuks ten opzichte van het voorgaande jaar. In 2019 hield de politie nog maar 315 jongeren aan voor verboden wapenbezit.

Dat jongeren steeds vaker gepakt worden met wapens komt ook door de dreigementen die minderjarigen op sociale media uiten, ziet de politie. Ruzies die online beginnen, eindigen offline. Om zich te verdedigen kopen sommigen een wapen. "Als je een wapen op zak hebt, is de kans groter dat je het ook gebruikt", zei de politie eerder tegen de NOS.

Op platforms als TikTok gaan vernederende video's rond waarin jongeren elkaar pesten of in elkaar slaan. In Spijkenisse was er een pestvideo waarin kinderen op hun knieën 'sorry baas' moesten zeggen. Als de kinderen dit weigerden, kregen ze klappen. In Gorinchem werd een jongen op zijn hoofd getrapt door een groep leeftijdsgenootjes. Ook dit soort video's hebben impact op het veiligheidsgevoel.

"De leefwereld is een andere geworden dan ik in mijn jeugd heb meegemaakt", zei burgemeester Harald Bergmann van Schiedam deze week. "Het is allemaal fluïde geworden met alle sociale media. Soms maken ze elkaar ook nog gek. Wat we vooral moeten doen, is terug bij onszelf gaan. Als ouder, ik ook als ouder, en het gesprek met je kind aangaan en de gevaren meegeven van een mes bij je hebben."

Eén op de vijf Rotterdamse jongeren heeft weleens een wapen in bezit gehad of gebruikt. Dat bleek uit een onderzoek van de Erasmus Universiteit in 2022. Het dragen van een wapen gebeurt meestal omdat jongeren zich onveilig voelen.

Jongeren die daadwerkelijk wapens dragen om te gebruiken, zitten vaak met een rits aan problemen: hun financiële thuissituatie is slecht, hun opvoeding is problematisch, hun sociale leven bevindt zich op straat, ze hebben vaak geweld ervaren en komen geregeld in contact met verdovende middelen.

De onderzoekers pleiten er niet voor om met gerichte publiekscampagnes te komen tegen wapengeweld, omdat dat averechts kan werken: “Een brede campagne zou mogelijk kunnen leiden tot gevoelens van meer onveiligheid.” En juist dergelijke gevoelens zijn één van de oorzaken van het dragen van wapens.

Beter is volgens de deskundigen om te investeren in jeugdwerkers en specifiek in kwetsbare groepen die geweld en wapenbezit normaal zijn gaan vinden.

Schrijver Kees van Overveld hoopt vooral dat er meer energie wordt gestopt in preventie door scholen, ouders, jeugdwerkers en wijkagenten.

"Door het incident in Schiedam staat iedereen weer op scherp. Maar ik voorspel dat de aandacht over een week weer verflauwt. We gaan dan weer over tot de orde van de dag. Maar we moeten hier tijd in blijven steken."